ایران و آفریقا؛ دست‌هایی برای همکاری

بصیرت:رئیس جمهوری اسلامی ایران از سفر به قاره آفریقا با سندهایی تازه برای همکاری‌های جدید با دو کشور زیمبابوه و اوگاندا به تهران بازگشته است.
گرچه در این سفر درباره مسائل و موضوعات سیاسی منطقه و جهان نیز بحث شد، اما روح کلی سفر و هدف آن بیشتر اقتصادی بود. ایران با رشد اقتصادی بالا و همچنان رو به افزایش، به بازارهای جدید برای کالاها و خدمات خود نیاز دارد و آفریقا برعکس برخی باورها در مورد سطح درآمدهای این قاره، به جز چند کشور،‌ در سال‌های اخیر با درآمدهای اضافه‌ای روبه‌رو شده است که ایران می‌تواند آنها را جذب کند. آفریقا و ازجمله دو کشور زیمبابوه و اوگاندا طرح‌های اقتصادی نو در حوزه‌هایی مانند انرژی دارند که ایران با سابقه بیش از 100 سال در زمینه کشف و استخراج نفت در آن، می‌تواند دانش این کار را در اختیار قاره سیاه قرار دهد. از زمانی که سازمان وحدت آفریقا شکل گرفت، کشورهای آفریقایی گام نهادن به سوی دموکراسی را آغاز کردند و از سال 2002 میلادی به این سو، این روند شتاب بیشتری به خود گرفته است. سازمان وحدت آفریقا برای همگرایی روند رو به رشد خود را در پیش گرفت و سران آفریقا با برگزاری اجلاس‌های مختلف هر دو سال یک بار، به بررسی آخرین تغییرات در قاره سیاه برای توسعه صنعتی این قاره پرداختند. توسعه صنعتی اولین گامی است که آفریقایی‌ها برای پیشرفت خود انجام می‌دهند. از زمانی که اتحادیه آفریقا جایگزین سازمان وحدت آفریقا شد، دو دیدگاه مطرح شد: اول - تشکیل ایالات متحده آفریقا یا دولت واحد آفریقا بود. یعنی یک سیستم که مانند ایالات متحده آمریکا باشد و دوم، تشکیل اتحادیه آفریقا یا روند آهسته برای رسیدن درازمدت به ایالات متحده آمریکا بود. در این جهت قاره سیاه به‌واسطه ضعف‌های اقتصادی ساختاری که داشت باید گام‌های ابتدایی را برمی‌داشت و سپس گام‌های موثرتر توسعه برداشته می‌شد. اتحادیه آفریقا با 54 کشور عضو اکنون بزرگ‌ترین نهاد منطقه‌ای جهان است، حتی اتحادیه اروپا هم به لحاظ وسعت کوچک‌تر از آفریقاست، ولی کشورهای آفریقایی با توجه به اینکه جای زیادی برای پیشرفت دارند می‌خواهند خود را به عنوان یک نهاد منسجم در عرصه قاره‌ای نشان دهند که در این قاره، کشورهای آفریقایی بتوانند دیدگاه‌های منطقه‌ای خود را حفظ کرده یا به دست آورند. یکی از اعتراضات آفریقایی در مقام یک کشور انقلابی این بود که مردم این قاره با استعمارگری غربی‌ها همیشه عقب نگه داشته شده‌اند و در ادوار مختلف تاریخی در استعمار کهنه و نوین کشورهای آفریقایی از وعده‌های توسعه‌ای که کشورهای اروپایی به آنها داده بودند، بی‌بهره مانده و حرف آنها هم درست است که چرا بهره‌برداری و بهره‌گیری از فناوری نوین از ما دریغ می‌شود. اکنون یکی از کشورهایی که می‌تواند فناوری‌های خوبی را به آفریقا ارائه دهد، ایران است و به‌واسطه رابطه دوستی عمیقی که بین ایران و کشورهای آفریقایی وجود دارد، می‌توان به این امر خوشبین بود. در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران، قاره آفریقا دارای جایگاه ویژه‌ای است. توسعه با آفریقا را جمهوری اسلامی ایران «یک سیاست قطعی» می‌داند و به گفته محمود احمدی‌نژاد در سفر مورد اشاره، این توسعه روابط و تعمیق آن همه‌جانبه است. به نوشته سایت‌های مرجع، قاره آفریقا 96 درصد ذخایر الماس، 90 درصد کروم، 85 درصد پلاتین، 50 درصد کبالت، 55 درصد منگنز، 40 درصد بوکسیت، 13 درصد مس، 50 درصد فسفات، 65درصد طلا و 30 درصد ذخایر شناخته‌شده و در دست استخراج توریوم و اورانیوم جهان را در خود دارد که برای هر کشور در حال توسعه، داشتن رابطه‌ای حسنه و فعال و نزدیک با کشورهای آن، از واجبات است.
آفریقا یا اِفریقا از لحاظ وسعت و جمعیت دومین قاره بزرگ جهان پس از آسیا است. عرض این قاره حدود 8000 کیلومتر از شمال به جنوب و طول آن حدود 7400کیلومتر از شرق به غرب می‌باشد. آفریقا با بیش از 890 میلیون نفر جمعیت (طبق آمار 2005) حدود یک‌هفتم از جمعیت جهان را در خود جای داده‌است.این قاره از شمال به دریای مدیترانه، از شمال شرق به کانال سوئز و دریای سرخ، از شرق به خلیج عدن، از جنوب شرق به اقیانوس هند، و از غرب به اقیانوس اطلس محدود می‌شود.
آفریقا در دو سوی خط استوا قرار گرفته و نواحی اقلیمی متعددی را در بر می‌گیرد؛ آفریقا تنها قاره‌ای است که از منطقه معتدله شمالی تا منطقه معتدله جنوبی امتداد یافته ‌است. به دلیل فقدان بارش‌های منظم طبیعی و آبیاری و نیز تا حدودی عدم وجود سیستم‌های توده‌ای یخ یا سفره‌های زیرزمینی کوهستانی، هیچگونه اثر معتدل‌کننده طبیعی بر اقلیم به استثنای نزدیک سواحل در آن وجود ندارد. در مرکز آفریقا (نزدیک استوا) نیمی از سال بارانی می‌باشد که دارای هوای گرم و مرطوب است و جنگل‌های زیبایی را پدید می‌آورد که عمری بیشتر از یک و نیم سال ندارند چراکه بعد از این فصل بارانی، گرمایی سخت و طاقت‌فرسا تمام منطقه را فرامی‌گیرد و هیچ جانوری طاقت آن گرما را ندارد و پس از مدتی آن جنگل‌ها به بیابانی خشک و بی‌آب و علف تبدیل می‌شوند. نیمه دیگر سال گرم و خشک است که در مجموع طبیعتی دو فصل را پدید می‌آورد.اگرچه گمانه‌زنی‌های اروپا درباره ماهیت صحرای اتیوپی در جنوب آفریقا به زمانی بیش از دو هزار سال قبل بازمی‌گردد، آفریقا به عنوان قدیمی‌ترین قاره‌ای که بشر در آن سکونت داشته، محسوب می‌شود.
یکی از اولویت‌های ایران در توسعه مناسبات با آفریقا،‌ صنعت و فعالیت‌های معدنی است. به گفته محرابیان وزیر صنایع و معادن، جمهوری اسلامی ایران ظرفیت‌ها و قابلیت‌های خوبی برای توسعه روابط در این زمینه با آفریقا دارد. تولید مشترک خودرو و ماشین‌آلات کشاورزی و راهسازی و کامیون، یکی از این زمینه‌هاست. ایران اینک دارای چند کارخانه مشترک ماشین‌سازی با کشورهای آفریقایی است.
هم‌اکنون در بخش آلومینیوم، تولید سالانه ایران210 هزار تن است که با برنامه‌ریزی انجام شده، تولید آن به 5/1 میلیون تن در سال خواهد رسید که ایران را یکی از قدرت‌های بزرگ اقتصادی در این زمینه خواهد ساخت. یکی از مواد اولیه آلومینیوم، بوکسیت است و ذخایر غنی این ماده، در آفریقا و بخصوص گینه وجود دارد.آنچه آفریقا را برای سرمایه‌گذاری و توسعه همکاری‌ها با آن راغب‌تر می‌کند، ثباتی است که در این قاره حاکم شده و اگر از یکی دو نقطه بحرانی در آن بگذریم، می‌توان آن را قاره‌ای آرام و باثبات دانست.