کارکرد بسیج در نظام اسلامی (بخش پنجم)

دوره چهارم: 1371 الی 1380
در انتهای مقطع سوم، شرایط اجتماعی برای کارکرد جدید بسیج آماده شد، همگان پذیرفتند که در دوران سازندگی، سازندگان سنگر، خط، پل و اسکله، می توانند روستاها و شهرهای ویران شده را بازسازی کنند و یا دوباره بسازند. به پیشنهاد دولت، سپاه که متولی امر بسیج بود، بسیج سازندگی را کارکرد غالب بسیج ترسیم نمود و اقدامات امنیتی، اجتماعی و فرهنگی را در اولویت بعدی قرار داد.
کارکرد بسیج سازندگی را می توان در دو سه محور مطالعه نمود: محور اول ایجاد سازمان ها و قرارگاه های سازندگی در سپاه و بسیج است که قرارگاه قرب نجف اشرف، در نیروی مقاومت بسیج تشکیل شد. مسئولیت اجرای پروژه های عمرانی، کشاورزی، صنعتی و فنی را بر عهده گرفت.پروژه های ملی و کلان کشور توسط قرارگاه به اجرا در آمد. محور دوم تاسیس بنیاد تعاون بسیج با موسسات تابعه، قدم دیگری برای توسعه عمران و سازندگی به شمار می رود که شامل سرمایه گذاری ها، ساخت مسکن، پرداخت وام، تولیدات، خدمات رفاهی و خدمات علمی می شود.
محور سوم اشتغال زایی است که در مرحله سازندگی و نیز هدف از تاسیس بنیاد تعاون، بکارگیری بسیجیان واجد شرایط در امر تولید و تجارت به حساب می آمد. البته توفیق نیروی مقاومت بسیج در این زمینه نسبی بود و کارکرد اقتصادی بسیج برای عمران و اشتغال همانند کارکردهای نظام، امنیتی و اجتماعی اثر بخش نبود.
در سال های آغازین این مقطع، تهدید و تهاجم اساسی دشمن علیه جمهوری اسلامی ایران، در عرصه فرهنگی بود. این هجوم که بخش عمده ای از کشورهای جهان سوم فراگرفته بود، وقتی برخی از کشورهای توسعه یافته را ردپایی نیز از این هجوم در امان نبودند، بطور مشخص برای انحراف جوانان ایرانی برنامه ریزی شد تا ایران اسلامی به سرنوشت اندلس (اسپانیا) دچار شود. بنابراین دستگاه های فرهنگی کشور همانند دوران دفاع مقدس، برای مقابله با تهاجم فرهنگی، نیروها را بسیج ساختند. هرچند در این زمینه، نظیر دفاع نظامی موفقیت نداشتیم و زیرا ابزار و شرایط لازم برای فعالیت های فرهنگی در اختیار نبود،اما نیروی مقاومت بسیج شاید بیش از هر ارگان فرهنگی دیگر در خط مقدم دفاع فرهنگی حضور یافت.
از نیمه این مقطع یعنی سال های 74 ، 75 به بعد کارکرد فرهنگی، بسیج، جای خود را به کارکردهای اجتماعی داد که در قالب همکاری با دولت و وزارتخانه ها اقدامات موثری به انجام رسید. درحقیقت اگر حرکت توده ای میلیونی رادر دوران انقلاب بسیج سیاسی بنامیم و حضور بسیجیان در جنگ و دفاع مقدس را بسیج نظامی قلمداد نمائیم، این مقطع عمر بسیج را می توان بسیج اجتماعی فرض کرد زیرا فعالیت های اجتماعی بسیج هم از نظر تنوع ، هم از نظر کمیت و هم از جهت کارآمدی و بهره وری، به نحو مطلوب و شایسته عمل نمود. طرح های ملی و دراز مدت ریشه کنی فلج اطفال، آموزش بهداشت زنان جوان، سرشماری اماکن مذهبی، توزیع دفترچه درمانی روستائیان و غیره نمونه هایی از کارکرد اجتماعی بسیجیان می باشد.
آخرین کارکرد بسیج در دهه دوم متناسب با شرایط سیاسی و اجتماعی جامعه مورد مطالعه قرار دارد که بسیج در زمینه امنیت و آرام سازی شهرها و مناطق کشور ایفای نقش نمود. آرام سازی شهرستان اسلامشهر، کنترل آشوب کوی دانشگاه تهران، برقراری امنیت مردمی در شهرهای استان خراسان جلوه های حرکت آرام ساز بسیج طی سالهای اخیر می‌باشد.