اتحاد حول محورخزر

نشست سران پنج کشور ساحلى دریاى خزر امروز در تهران برگزار مى‌شود. فارغ از اهمیت مباحث مربوط به تعیین رژیم حقوقى و نحوه مبادلات اقتصادى کشورهاى حاشیه خزر، لازم است نگاه راهبردى‌ترى را نسبت به این منطقه اتخاذ نماییم . به عبارت دیگر “نگاه کانونی” نسبت به خزر باید جایگزین نگاه اقتصادى و منفعت‌گراى مطلق شود که از زمان‌هاى دور تا کنون دراطراف این دریاچه حاکم بوده است. دراین خصوص یادآورى چهار نکته لازم است:

1- نگاه ساکن به دریاى خزر حکم نقطه آسیبى را دارد که کاخ سفید وغرب همواره از طریق آن به معادلات این منطقه نفوذ کرده‌اند. حضور غیرمستقیم کارتل‌ها و تراست‌هاى صهیونیستى و آمریکایى درخزر با هدف تضعیف مناسبات کشورهاى ساحلى و ممانعت از همگرایى آنها صورت مى‌گیرد. تملک حقوقى وسیاسى خزر باید صرفا در حیطه اختیار پنج کشور حاشیه این دریا قرار داشته باشد و ورود جریان‌هاى بیگانه به خزر باید به هر نحو ممکن متوقف شود. جمهورى اسلامى ایران از ابتدا نسبت به دخالت جریان‌هاى بیگانه در امور خزر هشدار داده است. عقلانیت سیاسى کشورهاى حاشیه خزر مهمترین عامل جهت بازتعریف شماى سیاسى این دریا محسوب مى‌شود.

2- مثلث شرارت لندن، واشنگتن و تل‌آویو در نقاطى که به صورت بالفعل مى‌توانندکانون مخالفت با مانور غرب و ناتو محسوب شوند با جدیت بیشترى وارد عمل مى‌شود . “خزر” نیز از این قاعده مستثنى نیست. با توجه به حضور تهران ومسکو درمعادلات خزر این منطقه مى‌تواندبه کانونى جهت دفع نفوذ واشنگتن ومتحدانش در آسیاى مرکزى تبدیل شود.

مقابله باکاخ سفیدو تل‌آویو به صورت بالقوه در ذات منطقه ساحلى خزر نهفته است، اما این ظرفیت بالقوه باید حالتى بالفعل پیدا کند . این مهم تنها با تدبیر کشورهاى حاشیه خزر امکان‌پذیر است.

3- باتوجه به موقعیت رو به رشد سازمان همکارى‌هاى شانگهاى وعضویت کشورهاى ساحلى خزر دراین پیمان ضدغربى منطقه خزر مى‌تواند به عنوان مکمل سازمان شانگهاى وارد نظام بین‌الملل شود.آنچه مسلم است اینکه “خزر” باید از یک دریاى آرام به یک کانون همگرایى موثر تبدیل شود. دراین میان همکارى‌هاى سیاسى ، اقتصادى و نظامى کشورهاى حاشیه خزر نیز باید درراستاى تحدید قدرت جریان‌هاى مداخله‌گر تعریف شود. اگر نه ارائه هرگونه تعریف وترسیم هرگونه چشم‌انداز دیگرى ازخزر نمى‌تواند انعکاس دهنده واقعیت نهفته دراین منطقه باشد . از این‌رو اتحاد حول محورخزر باید در کنفرانس تهران مورد تاکید قرار گیرد. اتحادى که در سایه آ‌ن بتوان منطقه خزر را به عنوان پاشنه آشیل ناتو و غرب تبدیل نمود.

4- حل وفصل هرچه سریع‌تر وانجام توافق در خصوص وضعیت حقوقى دریاى خزر در اتحادکشورهاى حاشیه این دریا نقش اساسى ایفا خواهد نمود. این توافق عمومى باید براساس معاهده‌هاى 1921و 1940 صورت گیرد. از سوى دیگر هم پیمانى کشورهاى ساحلى درخصوص عدم اعطاى مجوز استفاده از آب، خاک وفضاى کشورها براى تجاوز هر طرف خارجى به یکى دیگر از پنج کشور، مناسبات نظامى و استراتژیک این کشورها راحول محور خزر تحکیم مى‌بخشد. دراین میان برخى رفتارها مانند خوددارى روسیه ازاعطاى مجوز عبور شناورهاى نیروى دریایى ایران از کانال ولگا-دن که برخلاف تفاهم موجود صورت گرفته است ،باید در جریان نشست تهران موردبررسى وحل وفصل قرار گیرد.