طراحی و گرافیک شهری

بصیرت:شهر، عالی‌ترین مکان تجمع‌ زیستی انسان از آغاز تاکنون بوده است. هدف از طراحی و زیبایی شهری بهبودبخشی به شرایط زندگی و رفع نیازهای ساکنان شهر در آبادی‌های ساخته بشر است. فراموش نکنیم شهرها کامل‌ترین اشکال ممکن آبادی انسانی‌اند. آنها در پناه دیوارهای خود محیطی مناسب را برای پرورش اصیل‌ترین دستاوردهای علمی و هنری فراهم آورده‌اند. این در شرایطی است که شهرسازی در تعامل مستقیم با گرافیک در تمام مراحل و زمینه‌هاست. اگرچه معماری ساختار کلی شهر را به وجود می‌آورد، اما گرافیک نقش پررنگی را در جلوه دادن، زیبا ساختن و به دست آوردن مشروعیت از مردمی که تمام اثرات ظاهری آن را با قدرت بینایی خود درک می‌کنند، بازی می‌کند. مهم‌ترین هدفی که مشخصاً در گرافیک شهری دنبال می‌شود، بهبود بخشیدن به شرایط زندگی و رفع نیازهای ساکنان در آبادی‌های بزرگ ساخته دست بشر است.
در طراحی تابلوها و بیلبوردهای شهری باید اصول را زیر پا نگذاریم، از جمله اینکه این منظره شهری کلیدی است برای شناخت فرهنگ، بهانه‌ای است برای ایجاد وحدت فرهنگی، نشان‌دهنده شخصیت بومی شهر، هماهنگی و همخوانی با طبیعت، زیستگاهی است برای ساکنان شهر،‌ محصولی است مصنوعی و سیستماتیک، مساله‌ای است فراروی مسؤولان‌ و شهروندان و بیانگر هویت ایدئولوژیکی جریان ساکن در آن است. از همه مهم‌تر اینکه این شهر باید زیبایی بصری داشته باشد که دستیابی به این اصول میسر نخواهد بود مگر با یک طراحی همراه با تدبیر و پاسخگویانه. نکته مهم دیگری که طراحان گرافیک شهری باید در نظر داشته باشند هویت مکان و محیطی است که طراحی در آن انجام می‌شود. در ابتدا طراحی مناسب المان‌های شهری باید در اولویت باشد و بین بافت اجتماعی و فضای شهر توازن ایجاد شود، به طوری‌ که رنگ‌بندی‌ و ترکیب‌بندی‌ها در عین سادگی و زیبایی باید از یک وحدت رویه پیروی کنند. جست‌وجو برای یافتن یک زبان طراحی، ‌معنی طراحی، شکل‌ها و نمادها یا گونه‌شناسی‌هایی که شکل‌ها را می‌سازند، کار ارزشمندی برای طراح گرافیک شهری است. از یاد نبریم گرافیک شهری بیان لحظه‌ای فرآیندهای جاری است. کاربرد گرافیک شهری در علائم راهنمایی و رانندگی، علائم هشداردهنده محیطی و اطلاع‌رسانی با هدف ایجاد ارتباط تصویری مناسب بین شهروندان در سطح معابر و اماکن عمومی معنا می‌یابد. سیمای خیابان و شهر به همه شهروندان مربوط می‌شود. در سطح شهر هیچ فرد و سازمان مشخصی مسؤول‌ مستقیم بسیاری از نابسامانی‌های مبلمان شهری و گرافیک شهری نیست و در چنین مواردی، نتیجه به طور کامل واضح است؛ افت کیفیت حوزه‌های تخصصی وابسته به مبلمان شهری نظیر طراحی فضای سبز، معماری نمای ساختمان‌ها، طراحی محیط‌زیست، طراحی صنعتی و... نیز نمی‌توان از تاثیرات گرافیک بر زیباسازی و زیباشناسی آن غافل شد. هماهنگ کردن اجزای مبلمان شهری همیشه ساده‌تر از هماهنگ کردن رفتارهای عمومی شهروندان است و این برعهده گرافیک شهری قرار دارد. دلایل آشکار این است که مجموعه هماهنگ و خوش‌طرح از مشکلات کار می‌کاهد، به بیان دیگر هرچه وحدت رویه بیشتر باشد، خطا نیز کمتر خواهد بود. پس می‌توان گفت هر چه مجموعه به سمت وحدت و یکپارچگی حرکت کند، لزوم رعایت اصول استانداردها آشکارتر می‌شود. این امر تولید و مصرف را به سوی سیستم‌های همگن و انعطاف‌پذیر سوق می‌دهد. قباد شیوا، گرافیست و استاد دانشگاه در این ‌باره می‌گوید: کودکی که در چنین محیطی متولد می‌شود و از 7 سالگی با پدر و مادر یا دیگر اقوام و دوستانش به خیابان می‌آید و این آشفتگی‌ها را می‌بیند، ناخودآگاه از آنها تأثیر می‌پذیرد و چنین فکر خواهد کرد که «زیبایی» همین است. داستان تابلوهای شهری مساله‌ای است که اگر قانونی بر آن حاکم نباشد آشفتگی بصری ما را هر روز بیشتر می‌کند. مدیران شهر باید آگاه باشند که شتاب و سرعت جاری در شکل‌گیری شهر از جمله ساختمان‌ها، مغازه‌ها و نشانه‌های شهری به قدری سریع است که شهروندان حس می‌کنند باید خیلی بیشتر خود را با تغییرات شهر هماهنگ کنند.
این اوضاع و احوال شهر تهران به قدری به چشم می‌آید که رنه ونر، طراح گرافیک سوییسی در سفر اخیر خود به ایران از گرافیک شهری تهران عکاسی کرد که اکنون این عکس‌ها را در سایت پوسترپیج به نمایش گذاشته است. به گزارش فارس، رنه ونر، طراح گرافیک سوییسی که چندی پیش به عنوان داور پنجمین نمایشگاه بین‌المللی پوستر «اسماء‌الحسنی» به ایران آمده بود، از خیابان انقلاب تهران که بیشترین تبلیغات شهری را به خود اختصاص داده، بازدید کرد و عکس‌هایی از این خیابان گرفته که اکنون همه آنها را در سایت پوسترپیج به نمایش گذاشته است.رنه ونر به گفته دوستان ایرانی‌اش علاقه بسیاری به تایپ و قلم فارسی دارد و تبلیغات و گرافیک شهری تهران برایش جذاب است به همین دلیل از آنها عکاسی کرده است. اما از سوی دیگر با نگاهی به این عکس‌ها به نظر می‌رسد گرافیک محیطی و شهری پایتخت ایران در معرض دید جهانیان بویژه طراحان گرافیک دنیا قرار گرفته؛ گرافیکی که درخور بزرگ‌ترین شهر ایران نیست و بیشتر آلودگی بصری و نازیبایی‌های این شهر را نشان می‌دهد.