دانشگاه، مدرک و کارآیی

بصیرت:چندی پیش رئیس جمهور با انتقاد از مدرک گرایی، خواستار اصلاح نحوه استخدام نیروهای کار شد.
آقای احمدی‏نژاد که در جمع مدیران و کارکنان معاونت توسعه مدیریت و سرمایه انسانی ریاست جمهوری و مراکز وابسته سخن می‏گفت، اظهار داشت: خبط بزرگی که در سالیان گذشته در کشور صورت گرفته این است که به مدرک تحصیلی کارکنان بیشتر از کارآیی و توانمندی آنان توجه شده و این مساله‏ای است که باید اصلاح شود.
در این مورد که متاسفانه برخی از صاحبان مدارک دانشگاهی فاقد کارآیی، توانمندی و حتی دانش کافی در رشته تحصیلی شان هستند، البته حق با رئیس جمهور است، اما آیا توجه به "کارآیی و توانمندی" افراد و لحاظ کردن این دو مورد در استخدام نیروهای کار، مشکل مطرح شده را حل می‏کند یا مشکل بزرگ دیگری به نام "بی‏ارزشی دانشگاه" را موجب می‏شود؟
کشورهای پیشرفته غربی و شرقی سالیان درازی است که به اهمیت دانشگاه‏ها در تربیت نیروی اداری و دولتی خود پی برده‏اند. دولتمردان بسیاری از این کشورها از بهترین دانشگاه‏های جهان یا همان سرزمین برآمده‏اند. کشورهای در حال توسعه مانند هند، سنگاپور و مالزی نیز در چند سال اخیر به تاسیس شعبه‏هایی از دانشگاه‏های مطرح دنیا در سرزمین خود و نیز ارتقای سطح کیفی دانشگاه‏های بومی‏شان همت وافر داشته‏اند. این رویکرد البته برآمده از اعتماد دولت‏ها به محیط‏های علمی است. مسلما دلیل چنین اطمینانی نیز روزآمد بودن و کارکردی بودن آموزش‏های دانشگاهی آنهاست.
اکنون که رئیس جمهور متوجه این نکته شده‏اند که برخی از صاحبان مدارک دانشگاهی کارآیی عملی چندانی ندارند، شاید بهترین زمان باشد که باب گفتگو در این باره باز شود. اما به نظر می‏رسد پیشنهاد رئیس جمهور در این زمینه بیش از آنکه راهگشا باشد، آفات جدیدی را به دنبال خود آورد.
بی‏تردید، برای استخدام بهترین نیروها در بخش‏های دولتی و خصوصی، عاقلانه‏ترین کار گزینش افرادی است که دانش کافی در زمینه شغلی که تصدی می‏کنند داشته باشند. بهترین روش برای محک این دانش نیز بررسی مدرک دانشگاهی، تالیفات و سابقه کاری افراد است. دلیل اینکه چنین روشی در کشور ما تاکنون چندان موفق نبوده، وضعیت کیفی دانشگاه‏ها به ویژه در حوزه علوم انسانی است. (البته با درنظر نگرفتن این نکته که بسیاری از افراد به طرقی غیر از روش گفته شده وارد مناصب دولتی و غیردولتی می‏شوند).
ارتقای سطح کیفی دانشگاه‏ها نیز با دستور و درخواست میسر نمی‏شود، بلکه تلاشی مشفقانه، پذیرش انتقادات اصحاب دانشگاه، دخیل کردن دانشگاهیان در تصمیمات کلان و بسیاری موارد دیگر را می‏طلبد که سال‏هاست مغفول واقع شده‏اند. مثلا، از جمله مواردی که در سال‏های اخیر به شان و هویت دانشگاه‏ها ضربه زده است می‏توان به انتخاب روسای دانشگاه‏ها از میان افرادی ناآشنا به این امر خطیر اشاره کرد، مساله‏ای که همواره مورد انتقاد دانشگاهیان بوده است، اما مسئولان توجه چندانی به این نکته مبذول نداشته‏اند.
بی‏تردید، بی‏توجهی به مدارک دانشگاهی و توجه به "کارآیی" ـ که هنوز معیار و محک علمی و مطمئنی برای آن ارائه نشده است ـ نه تنها کارساز نیست، بلکه شان دانشگاه را بیش از پیش خدشه‏دار می‏کند. امیدواریم حال که مسئولان متوجه اهمیت کارآیی نیروهای کار شده‏اند، به جای حذف صورت مساله و ارائه راهکارهایی عجولانه و ناکارآمد، به تقویت دانشگاه‏ها بپردازند، البته با روش‏هایی که علمای حوزه آموزش توصیه می‏کنند. فراموش نکنیم که دانشگاه‏ها در جمهوری اسلامی ایران قرار است "کارخانه آدم سازی" باشد. اگر چنین شود، بسیاری از مشکلات و معضلات دیگر نیز مرتفع خواهد شد.
حامد نیری عدل