زبان تمثیل در سینما

بصیرت:گفته شده که معنای مجازی، اساس زبان رمز است. اگر بتوان تصویری را با زبان مجازی بیان کرد؛ که معمولاً می‌توان چنین کرد آنگاه بررسی این موضوع که آیا چیزی به عنوان کاربرد رمزی یک تصویر وجود دارد؟ و آیا در سینما می‌توان معادلی برای استعاره، شبیه‌سازی و کنایه ادبی یافت؟ مفید خواهد بود. هرچند شباهت‌هایی در میان ژانرهای مختلف هنری وجود دارد ولی این به معنای یکسان بودن تکنیک‌ها نیست. در هر هنری یک حالت خاص در زمان عرضه هنر و ارتباط‌گیری با مخاطب وجود دارد که باید آن را پیدا کرد. در ادبیات، معنای مجازی اساس زبان رمزی و استعاره ادبی است. زبان رمز که شامل استعاره، شبیه‌سازی، تجسم شخصیت، قیاس ضد و نقیض، مبالغه و
کم بها دادن می‌شود، از لحاظ تجربه ادبی اهمیت بسیاری دارد زیرا نویسنده به کمک این زبان می‌تواند به مراتب بهتر از کاربرد ادبی مطلق زبان، پیام خود را برساند. اینها مسائلی است که هنرمند راحت‌تر می‌تواند هنرش را عرضه کند. زبان رمز، انحرافی از کاربرد متعارف و رایج زبان است. در سینما یک تصویر وقتی رمزی است که فیلمساز به منظور تأکید و تازگی صحنه از روش‌های متداول منحرف شود. برای مثال نمای دوربین را به گونه‌ای قرار داده است که از بالای سر یک تعداد بچه که در حال بازی هستند و لباس‌های رنگارنگی پوشیده‌اند، تصویر مثل یک باغ به نظر بیاید و بچه‌ها مثل گل‌های کلاهدار و یا پروانه‌های رنگارنگ به چشم بیایند و تصویری که برای بیننده مجسم می‌شود چیزی متفاوت از حالت معمول آن باشد. در سینما استعاره جذابیت‌هایی دارد که باعث می‌شود مخاطب تصویر را به معنا و فهم تبدیل کند اما در ادبیات این واژه‌ها هستند که باید در ذهن تصویر بسازند و نهایتاً به معنا برسند. مثلاً شکسپیر می‌گوید: دنیا یک صحنه نمایشی است و تمام مردان و زنان بازیگران آن هستند. وی به این قضیه اشاره دارد که دنیا صحنه‌ای بزرگ است و به کمک این استعاره زندگی را نمایشی بر روی این صحنه می‌داند. اکثر اوقات استعاره مقایسه‌ای قوی و فشرده است و از نظر ظاهر، غیرمنطقی به نظر می‌رسد. برخی از منتقدان سینما بر این باورند که معضلات سینمای هنری و سینمای خاص پسند از کاربرد نادرست استعاره ناشی می‌شود. استعاره گاهی به دلیل روش‌ها و تکنیک‌های غیرصحیح در سینما پرداخت موفقی نداشته است و نه تنها کشش ارتباطی مخاطب برای جذب فیلم را از دست داده بلکه به گنگ شدن و نامفهوم کردن معانی موردنظر کارگردان هم دامن زده‌اند. متن قوی و داشتن یک فیلمبردار توانمند از جمله عناصر و مسائلی است که کارگردان باید از آن بهره گیرد. اما استعاره به خودی خود مشکل‌ساز نیست و معمولاً به غنای سینما و موفقیت کارگردان کمک کرده است.
[امان ساعدی]