نقد گفتاری

بصیرت:نقد در عرصه ادبیات به رشد و گسترش آن کمک‌های چشمگیری کرده است. تأثیر نقد برای پدید آمدن آرا و افکار مختلف و به وجود آمدن مکتب‌های ادبی یکی از پس دیگری را نمی‌توان نادیده گرفت. در واقع نقد ادبی کشف تئوری‌ها و نظریات جدید در یک اثر هنری است که از این رو نقد زمینه را برای فرم و شکل‌های تازه فراهم می‌کند زیرا نویسندگان از این طرق به معایب و مزایای کار ادبی در آن پی می‌برند و همواره آنها را بر این وامی‌دارد تا تلاش کنند در خلق آثار هنری دقت هرچه بیشتری به خرج بدهند. از دیدگاه برخی منتقدان نقد امروزه در سه حوزه راه خود را پیش گرفته است و بررسی و تجزیه و تحلیل آثار ادبی از سه نگاه مختلف صورت می‌گیرد. دسته اول نقد دانشگاهی است که اساتید دانشگاه و دانشجویان را شامل می‌شود. این گونه نقد جنبه علمی و پژوهشی دارد که دانشگاهیان با مطالعه آثار ادبی به پژوهش و تحقیق درباره آن می‌پردازند. نقد دانشگاهی را می‌توان نقدی دانست که محدود به دانشگاه است؛ اساتید دانشگاه یا دانشجویان در همایش‌ها و جلساتی که در دانشگاه برگزار می‌کنند به نقد و بررسی اثر ادبی می‌پردازند و پس از آن حاصل کار به فراموشی سپرده می‌شود. این نوع نقد یا به صورت مقالات و یا به صورت کتاب‌های پایان‌نامه در دانشگاه‌ها نگهداری می‌شوند و متأسفانه سرنوشتی جز گرد و خاک خوردن ندارند. دسته دوم را خود منتقدین حوزه ادبیات تشکیل می‌دهند. بازتاب این گونه نقد در عالم ادبیات دامنه‌دارتر و وسیع‌تر است. منتقدین اغلب آثار برجسته و بزرگ عصر خود را برای نقد کردن انتخاب می‌کنند و با در نظر گرفتن جوانب مختلف آن به نقد و بررسی اثر می‌پردازند. این گونه نقد نقش مهمی را در دنیای ادبیات ایفا می‌کند زیرا به سرعت به مرحله تولید می‌رسد، چون یا به شکل کتاب‌های نقد ادبی به چاپ می‌رسند و وارد بازار می‌شوند و یا نقد مکتوب مربوط به اثر ادبی را در یک کتاب به همراه هم به چاپ می‌رسانند و یا این گونه نقد را در مجلات و روزنامه‌های مطرح کشور به چاپ می‌رسانند.نزد مخاطبین ادبیات نیز این نوع نقد ادبی از اهمیت بیشتری برخوردار است زیرا خیلی زود به دست آنها می‌رسد و به آنها نیز در فهم و درک هرچه بهتر و بیشتر اثر کمک می‌کند و از این طریق مخاطب به لایه‌های پنهان و پیچیده اثر راه می‌یابد.دسته سوم اما نقد گفتاری است. این گونه نقد خود مخاطبان و خوانندگان اثر ادبی هستند که پس از خواندن یک اثر ادبی، نظرات خود را درباره آن بیان می‌کنند.
نقد گفتاری چنان که از اسم آن نیز پیداست؛ حرف‌هایی است که درباره اثر میان خوانندگان یک اثر ادبی رد و بدل می‌شود و شاید هرگز به مرحله نوشتار نرسد. با این وجود نقد گفتاری از جنبه‌های متفاوت بسیار حائز اهمیت است به این دلیل که این نوع نقد مختص به عامه مردم است که نظرات خود را در مورد یک اثر بیان می‌کنند و این نظرات به سرعت از جز به کل انتقال داده می‌شود، بنابراین از جهت تأثیرگذاری برای مطرح ساختن یک اثر هنری نقش مهمی را ایفا می‌کند. هرچند که این گونه نقد سطحی و ساده باشد اما در نوع خود تأثیرگذار و مهم تلقی می‌شود زیرا به قول یکی از منتقدین، هر اثر ادبی پس از نوشته شدن به خواننده تعلق دارد.
[اسعد کرم ویسه]