اصلاح الگوی نشر کتاب

بصیرت:یکی از مهمترین معضلات و گرفتاری های ناشر، در زمینه توزیع و فروش کتاب است، او باید مدام به این فکر کند که پس از چاپ کتاب باید چقدرصبر کند تا کتاب فروش برود و
سرمایه اش برگردد. در این وضعیت ناشر اگر عاشق وشیفته کار فرهنگی نباشد این کار را رها می کند .
در حال حاضر نشر کتاب در دنیای امروز تبدیل به صنعتی شده که از آن به عنوان «صنعت» نشر کتاب نام برده می شود. در دنیای امروز صنعت نشر کتاب یکی از صنایع تاثیرگذاربر حیات فرهنگی جوامع است.
این صنعت امروزه در اکثر نقاط دنیا تبدیل به یک فعالیت حرفه ای شده است و دولت ها سعی می کنند تا با اجرای سیاست های حمایتی متعدد این صنعت را به سوی وضعیت حرفه ای سوق دهند.
در حال حاضر سیاست های دولتی حوزه کتاب در ایران باید به سمت حرفه ای شدن برود اما به نظر می رسد که با تداوم سیاست های این حوزه تحقق این هدف هنوز ممکن نشده است .
دو نکته درمورد وضعیت چاپ و نشر کتاب می توان مطرح کرد :صنعت نشر کتاب در جهان با چار چوب تعریف شده همراه با فرمولهای و راههای جدید است زیرا چیزی را که به جهت استفاده مخاطبان تولید می کند، سریعتر به دست آن ها برساند.انتشار و نشر کتاب فقط نباید به داخل کشور ختم شود در حقبقت نشر اندیشه وفکر را از جامعه ای به جامعه دیگر انتقال می دهد . در سطح جهانی ناشران به زبان های گوناگون کتاب چاپ می کنند و برنامه ریزی آنها برای چاپ کتاب به زبانهای مختلف است و بدین وسیله فرهنگ واندیشه خود را با ابزار نشر به دیگر کشور ها انتقال می دهند ولی متاسفانه در کشور ما این گونه نیست، این قضیه هنوز کاملا جای خودش راپیدا نکرده است . باید گفت در همان مراحل اولیه چاپ کتاب باید برنامه ریزی برای چاپ همان کتاب در کشور های دیگر کرد . در کشور ما قضیه به شکل معکوس است ناشران ما اصلا به بازار جهانی کتاب فکر نمی کنند . همین که در شهر خودشان بتوانند کتابشان را به فروش برسانند ومتحمل ضرر نشوند ،اکتفا می کنند و دیگر جای اندیشیدن به بازارهای جهانی نیست .صنعت چاپ و نشر کشور با وضعیت بغرنجی روبروست، از یک طرف دولت و وزرات ارشاد به عنوان متولی چاپ و نشر کتاب در کشور با برنامه ریزی ناهماهنگ خود و از طرف دیگر ناشران آگاهانه و ناآگاهانه به این وضعیت نامناسب بیشتر دامن می زنند که در این میان بیشترین ضرر متوجه خریداران کتاب است. همچنین بازگشت هزینه هایی که در حوزه نشر به هدر می رود می تواند ضربه هایی به این صنعت وارد کند.
هر ساله در گفت وگو ها یی که با اهل کتاب ونویسندگان مطرح است این موضوع دائما عنوان می شودکه اصولا نمایشگاه کتاب را بیشتر یک «فروشگاه» می دانند تا «نمایشگاه». جنبه تجاری نمایشگاه کتاب بر جنبه فرهنگی آن برتری دارد. نشر، هم حوزه فرهنگی را در بر می گیرد هم اقتصادی . اما در ایران در ایام نمایشگاه فروش کتاب بر نمایش آن پیشی می گیرد به دلیل وضعیت بد توزیع ونشر کتاب در سراسر کشور هر ساله ناشران شهر ها ی بزرگ و شهرستان ها به امید فروش وعرضه مستقیم کتابشان به نمایشگاه می آیند تا در این ایام بتوانند کتابشان را بفروشند. در حقیقت این ناشران به دلیل بازار راکد کتاب و بازار پر رونق فروش در نمایشگاه، ترجیح می دهند با تمام این سختی ها در نمایشگاه حضور داشته باشند.
کشور ما از توان مطلوبی به جهت نشر برخوردار است که باید روی آن بیشتر کار کرد. وضعیت نشر اگر بخواهد سامان بگیرد باید در شکل توزیع کتاب و تیراژ آن تغییراتی در جهت عرضه بهینه آن ایجاد کند همچنین سیستم اطلاع رسانی قویتری در این حوزه نیازمندیم . متاسفانه تاکنون حرکت رسانه ای ازطرف رسانه های گروهی برای خدمت به نشر صورت نگرفته است. فقط گاهی در لابه لای بعضی از نشریات مثل «کتاب هفته» از وضعیت نشر مطلع می شویم و این در جای خود کار مهمی است اما کم.
در واقع مشکلات حوزه نشر به دست متولیان فرهنگی وعلمی حل خواهد شد .کار در حیطه نشر کاری بزرگ و دوست داشتنی است، و باید افرادی متولی این امر باشند که مدتها در این راه بوده وبا مشکلات آن از نزدیک ما نوس بوده اند .
در نهایت یک مدیریت معقول در یک گستره باز فکری وفرهنگی در چارچوب های تعریف شده می تواند راهگشای این حوزه مهم باشد. به هر حال ما کتاب برای هر نوع مخاطبی نیازمندیم.در حقیقت نیاز داریم که کتابی چاپ کنیم که افرادی را که علاقه ای به کتاب خواندن ندارند را هم به این سمت و سو بکشانیم. حوزه کتاب باید بسیار فراگیر و گسترده باشد تا توجه مردم را به خود جلب کند و مولفان و ناشران را به فعالیت در این حوزه علاقه مند سازد.
حال دولت چه کاری می تواند در این زمینه انجام دهد ؟ قطعا دولت باید مدیریت حوزه نشر را به افرادی که از دل همین حوزه بیرون آمده است، بسپرد. در این راه باید ستاد منظمی زیر نظر اودر امر توزیع و فروش کتاب فعالیت کنند و از نهادهای موازی دیگر در این زمینه سلب مسئولیت کنند.
دراین میان وزیر ارشاد در دیدار از نمایشگاه امسال از تشکیل کارگروهی متشکل از وزارتخانه هایی مانند ارشاد و صنایع در هیئت دولت برای بررسی بیشتر وضعیت چاپ و نشر کشور و حل مشکلات آن ها گفت.
سید محمد حسینی از ابلاغ ضوابط جدید نشر طی روزهای آتی خبر داد و اظهار امیدواری کرد که همه ناشران، نویسندگان و مسئولان ذیربط در چارچوب قانون جدید فعالیت خود را ادامه دهند.
با اعلام این خبر از طرف وزیر ارشاد در آینده های نزدیک ما شاهد تغییرات اساسی وبنیادی در این حوزه هستیم تا رسیدن به این هدف و نمایشگاه کتابی برای نمایش آثار ناشران راه باقی است ....
لیلا کریمی