بهانه روز لغو امتیاز تنباکو

بصیرت:ناصرالدین شاه قاجار در 12 شعبان 1306 هجری قمری درپی سفر سوم خود به انگلستان به سبب کسری بودجه به علت ولخرجی های فراوان تصمیم گرفت امتیازی در زمینه کشت، توزیع و فروش توتون و تنباکو را به یک نفر انگلیسی به نام "ماژور تالبوت" واگذار کند.
وی که از مشاوران و نزدیکان نخست وزیر وقت انگلستان بود با دادن رشوه هایی به درباریان ازجمله امین سلطان نظرموافق شاه را به دادن انحصار دخانیات، در مقابل 25 هزار لیره جلب وطبق قرارداد یاد شده، شرکت " رژی " باید سالانه 15 هزار لیره به صندوق
دولت ایران واریز و در عوض کشت، فروش توتون و تنباکو را در انحصار خود می گرفت.
بعد از انعقاد این قرارداد، کارکنان شرکت انگلیسی وارد ایران شده و با مخالفت شدید مردم شهرهای شیراز، تبریز، اصفهان و تهران مواجه شدند.
در این میان آیت الله سید محمدحسن میرزای شیرازی با دیدی وسیع و نگاهی نافذ بر وضعیت جامعه، هنگامی که متوجه استعمار بیگانگان بر ملت اسلامی شد تنباکو را تحریم کرد و با فتوایی کوتاه اما قاطع و تردید ناپذیردست مستکبران و استعمارگران خارجی را از سیطره کشور عزیزمان قطع کرد.
وی نوشت" بسم اللّه الرحمن الرحیم [امروز]، استعمال تنباکو و توتون بِأَیِّ نحوٍ کان، در حکم محاربه با امام زمان عجل اللّه تعالی فرجه الشریف است".
فتوای تاریخی ایشان در معاهده انحصار تنباکو چنان مردم را به صحنه کشاند که شاه قاجار، مجبور به فسخ قرارداد تنباکو شد.
مردم قلیان ها را شکستند و از کشیدن توتون و تنباکو دست کشیدند و تمام مغازه هاى فروش توتون و تنباکو را بستند و دیگر هیچکس با شرکت "رژى تالبوت"‌ معامله نمى کرد.
با صدور این فتوا، مردم مبارزه سیاسی علیه قرارداد استعماری انگلستان را یک وظیفه شرعی دانسته و به مخالفت شدید پرداختند، به طوری که ناصرالدین شاه قاجار مجبور شد با پرداخت غرامت این قرارداد ننگین را فسخ کند.
با لغو امتیاز تنباکو نهضت پرشور مردم مسلمان به رهبری روحانیت در اوج اقتدار وسربلندی به پیروزی رسید واستعمارگران انگلیسی جز سرافکندگی وذلت نصیبی نبردند.
شاید از آن روز بود که دشمنان اسلام دانستند که در تاریخ ننگین فعالیت های ضد انسانی شان، علما وروحانیون آگاه و مبارز شیعه، مانعی بزرگ برای چپاولگری های خود هستند و به همین سبب است که از هیچ کوششی برای از میان برداشتن و جدایی افکندن میان آنان ومردم دریغ نمی کنند.
نصف سطر میرزای شیرازی، مملکت ما را از توی حلقوم خارجی‌ها بیرون کشید
امام خمینی (ره) درباره میرزای شیرازی و فتوای تاریخی تحریم تنباکو ازسوی ایشان فرموده اند" "همان نصف سطر میرزای شیرازی رضوان اللّه تعالی علیه، مملکت ما را از توی حلقوم خارجی ها بیرون کشید، آن مرحوم، میرزای بزرگ رحمهم الله که در سامره تنباکو را تحریم کرد، برای این که ایران را تقریبا در اسارت گرفته بودند به واسطه قرارداد تنباکو وایشان یک سطر نوشتند که "تنباکو حرام است" و حتی بستگان خود آن جابرهم (ناصرالدین شاه) و حرمسرای آن جابرهم ترتیب اثر دادند و به آن فتوا عمل نمودند؛ قلیان ها را شکستند ودر بعضی جاها تنباکوهایی که قیمت آن ها هم زیاد بود آوردند در میدان و آتش زدند و آن قرارداد را لغو کردند و شکست دادند؛ یک چنین چیزی را آن ها دیدند که یک روحانی پیرمرد در کنج دهی از دهات عراق، یک کلمه می نویسد و یک ملت قیام می کند و قراردادی را که بین شاه جایر و انگلیسی ها بوده است، به هم می زند یک قدرت این طوری دارد او".
رهبر فرزانه انقلاب نیز در این خصوص فرموده‌اند "میرزاملکم خان که بسیاری او را مؤسس و بنیانگذار روشنفکری در ایران می دانستند یک دلال انحصارات خارجی بود اما میرزای شیرازی قاطع و کوبنده با آنان مبارزه کرد و پرچم پرافتخاری را که او برافراشت امروز همچنان در اهتزاز است و این امر یکی از واقعیت‌های شگفت انگیز تاریخ ایران است".
نگاهی به زندگانی میرزای شیرازی
روز پانزدهم جمادی الاولی سال 1230 ه . ق دو ساعت از طلوع آفتاب گذشته بود که خورشید دیگری به نام "محمدحسن" در سرزمین علم، ادب و عرفان شیراز طلوع کرد.
سید محمدحسن در خانواده ای متدین و دلباخته اهل بیت عصمت و طهارت (ع) پرورش یافت و در همان کودکی از سایه پرمهر پدر بزرگوارش میرزا محمود که از علمای دینی بود محروم شد و تحت سرپرستی دایی خود، سیدحسین موسوی، مشهوربه "مجدالاشراف" قرار گرفت.
هوش وذکاوتش به اندازه ای بود که از چهارسالگی به مکتب رفت و در شش سالگی وارد حوزه علمیه شد و شاید کمتر اینگونه نخبه - ای به دنیا آمده باشد.
عزیمتی عاشقانه
در دوران نوجوانی، کتاب مهم و فقهی " شرح لُمْعه " را درحوزه علمیه شیراز تدریس می کرد و 18 سال بیشتر نداشت که به سفارش استادش، شیخ "محمد تقی" برای ادامه تحصیل به مدرسه صدر اصفهان رفت و از محضر استادانی همچون شیخ "محمدتقی اصفهانی" ، سید "حسن مدرس" و حاج "محمدابراهیم کلباسی" بهره برد.
10سال در آنجا ماند و پس از آن سفر عارفانه و عاشقانه خود را به سمت کربلای معلا آغاز کرد و از آنجا رهسپار حرم مولایش امیر مومنان علی (ع) شد تا فیوضات بیشتری نصیبش شود.
دیگرمیرزای شیرازی خطابش می کردند زیرا در دریای دانش و معنویت غرق شده بود و نایافته های خود را از چهره های سرشناس و گرانقدری همچون صاحب جواهر، آیت اللّه سید "ابراهیم قزوینی " ، آیت اللّه شیخ " حسن کاشف الغطا" و شیخ اعظم یعنی آیت اللّه العظمی" شیخ مرتضی انصاری" دریافت می کرد و روز به روز به علم و عملش افزوده می شد.
مقام علمی و معنوی اش به قدری بود که شیخ مرتضی انصاری بارها گفته بود "من درس را برای سه نفر می گویم؛ میرزا محمد حسن، میرزا حبیب اللّه (رشتی) و آقا حسن تهرانی".
بار سنگین مرجعیت
وی در فروتنی زبانزد خاص و عام بود و در اوج قدرت و موقعیت اجتماعی، خویش را گم نکرد و همواره با مردم و شاگردان محشور بود.
در حوزه درس و مباحث علمی اگر سخن درستی می شنید و یا به اشکال نظریه خود پی می برد، با کمال فروتنی و انصاف، آن را می پذیرفت و هنگام درس اعلام می کرد.
آیت اللّه میرزا محمدتقی شیرازی، معروف به میرزای کوچک یا میرزای دوم، آیت اللّه حاج شیخ عبدالکریم حائری یزدی مؤسس حوزه علمیه قم، آیت اللّه میرزا حسین نائینی، آیت اللّه سیدمحمدکاظم یزدی و آیت اللّه شیخ فضل اللّه نوری از شاگردان و پرورش یافتگان مکتب میرزای شیرازی هستند؛ مردی که با روح بلند و متواضع خود گوهر علم و وجود چنین مردانی را از صدف حقیقی شان بیرون کشید و نام آنان را برای همیشه در آسمان تاریخ دینداری و آزادگی جاودانه ساخت.
پس از رحلت شیخ مرتضی انصاری رحمه الله، مردم برای تعیین تکلیف مسأله تقلید و حوائج دینی خود پیوسته به شاگردان شیخ مراجعه می کردند و بهترین شاگردان شیخ از میان خود میرزای شیرازی را به مرجعیت برگزیدند و این در حالی بود که محمدحسن می گریست و قسم یاد می کرد که "هیچ گاه فکر نمی کردم که روزی مرجع دینی مردم بوده و به این امر عظیم دچار شوم و بار سنگین مرجعیت را به دوش کشم".
خاموشی یک ستاره
شب چهارشنبه 24شعبان 1312 هجری قمری آیت الله سید میرزا محمدحسن حسینی شیرازی معروف به "میرزای بزرگ" پس از اقامه نماز عشا در 82 سالگی در سامرا چشم از جهان فرو بست و دوستدارانش جسد مطهر وی را از سامرا تا نجف با پای پیاده تشییع کردند و در جوارمرقد منورحضرت امیرالمومنین علی (ع) به خاک سپردند.
زینب صناعی