جای خالی موزه مطبوعات در پایتخت

بصیرت: جامعه مطبوعات کشور پس از گذشت یکصدو شصت سال از تولد و انتشار نخستین نشریه، هنوز مکانی به نام موزه مطبوعات در اختیار ندارد.در طول سال‌ها و دوره‌های اخیر نیز خبرنگاران و تلاشگران رسانه‌های مختلف در راه و مسیر مقدس اطلاع‌رسانی به شهادت رسیده و جان خویش را نثار کرده‌اند ولی تاکنون هیچ ادعایی نداشته‌اند. اکنون به نظر می‌رسد که باید با جمع‌آوری سوابق موضوع و اسناد به جای مانده از یک و نیم قرن گذشته، موزه مطبوعات ایران نیز در تهران ایجاد شود.
انقلاب ایران، حیات دوباره مطبوعات
سرگذشت مطبوعات ایران در حقیقت آینه تمام نمایی از رویدادهای تلخ و شیرینی در ابعاد مختلف سیاسی، تاریخی، اجتماعی و پژوهشی است. بویژه از دوران رواج صنعت عکاسی و تصویرگری در ایران که تصاویر به مطالب جان تازه‌ای داد در حال حاضر می‌طلبد که مجموعه زحمات نزدیک به یک و نیم قرن روزنامه‌نگاران کشورمان در یک مکان مناسب که همان موزه است جمع‌آوری شود. اولین اقدام این موزه هم اعلان یک فراخوان است به مردم سراسر کشور که هر کس در نزد خود از نشریات قدیم موجود دارد آن را به موزه واگذار کند که به نام هدیه‌کننده تا ابد در معرض دید عموم قرار گیرد.
البته این واگذاری می‌تواند یک معامله تجاری نیز باشد بدون نام اهداکننده یا یک هدیه فرهنگی با توضیح فرد اهداکننده در ویترین‌های مخصوص.
به اعتقاد کارشناسان برای جلوگیری از مرگ بافت‌های تاریخی نگرش «موزه‌ای» بیشتر نافذ است. البته سازمان میراث فرهنگی خود به عنوان متولی توان چنین سرمایه‌گذاری عظیمی را در این نوع تغییرات ندارد در این میان دیگر سازمان‌ها می‌توانند نقش سازنده و پشتیبان داشته باشند. درباره موزه مطبوعات وزارت ارشاد نیز مسئولیتی بس خطیر دارد.
در مجموعه مراکز تاریخی واقع در قلب تهران قدیم نظیر کاخ مسعودیه، کاخ گلستان، موزه پست، موزه آبگینه، مسجد و مدرسه سپهسالار،‌دارالفنون، موزه آثار صنعتی، ساختمان قدیمی مجلس شورای اسلامی وده‌ها بنای دیگر «موزه مطبوعات» می تواند تاریخ‌سازترین مجموعه در کنار دیگر ابنیه باشد. ساختمان قدیمی که آموزش و پرورش جدا از ارزش‌های منحصربه‌فرد معماری، هفتاد سال محل فعالیت وزارت معارف یا فرهنگ و بالاخره آموزش و پرورش بوده و تغییر کاربری آن به موزه مطبوعات بهترین گزینه است زیرا با استفاده از تجربه‌های جدید در بهره‌گیری بهینه از بافت‌های تاریخی؛ برای جامعه امروز تجهیز می‌شود.
میراث فرهنگی کشورمان که پس از چندی انزوا، فعالیت جدی خود را در این دولت آغاز کرده و تحقق رشد 30 درصدی که برای این بخش در لایحه برنامه چهارم توسعه پیش‌بینی شده را در برنامه‌های خود جای داده در رهگذر همکاری در ایجاد موزه مطبوعات بدون شک پیشقدم خواهد بود.
دهه مطبوعات
نقش مطبوعات در دوران انقلاب بر کسی پوشیده نیست آغازگر آن اعتصاب افتخارآمیز اصحاب مطبوعات و به دنبال آن دو تیتر تاریخی «شاه رفت» و «امام آمد» بود. این برهه کوتاه ولیکن سرنوشت‌ساز نمی‌بایست فراموش شود. شایسته است نمایشگاه مطبوعات از این تاریخ به بعد همپای دهه فجر هر سال از 12 بهمن لغایت 22 بهمن با نام درخشان «دهه مطبوعات» برگزار شود زیرا حیات دوباره مطبوعات ایران بدون شک مدیون انقلابی است که مطبوعات خود یکی از ارکان آن محسوب می‌شوند.
اولین روزنامه
نخستین روزنامه ایرانی که به سبک روزنامه‌های غربی انتشار یافت روزنامه دولتی «وقایع اتفاقیه» بود که در سال 1267- ق (1851- م) به دستور امیرکبیر در تهران منتشر شد. این روزنامه دارای صفحات نسبتاً کوچک بود و در چهار یا هشت صفحه منتشر می‌شد. از سال 1277- ق (61-1860 م) این روزنامه به عنوان «روزنامه دولت علیه ایران» منتشر شد و این بار نیز مصور بود. یکی از ناشران روزنامه در این دوره میرزا ابوالحسن‌خان نقاش‌باشی بود که تصویرگری چهره رجال دولت را به عهده داشت. بعدها این روزنامه به نام «روزنامه دولتی» سپس به نام «ایران» انتشار یافت و تا اواسط سلطنت مظفرالدین شاه باقی بود.
مستوفی‌الممالک صورتی از روزنامه‌خوان‌های تهران و شهرستان‌ها تهیه کرده بود که در این جا چند نمونه از آن را می‌آوریم:
دارالخلافه طهران 270نفر، آذربایجان 166نفر، فارس 66 نفر، گیلان 35 نفر، مازندران 30نفر، اصفهان 30 نفر و در این صورت برخی از شهرستان‌ها دارای خوانندگان بسیار اندکی می‌باشند نظیر:
کرمان 8 نفر، سمنان و دامغان 3 نفر، ساوه 2 نفر، محلات یک نفر... و پس از ذکر بقیه شهرستان‌ها جمع روزنامه‌خوان‌ها را در تمام کشور 1100 نفر ذکر کرده است. پس از انتشار روزنامه در تهران نخستین روزنامه شهرستان به سال1289 هجری (73-1872- م) در شیراز منتشر شد، نام این روزنامه فارس بود. بعد از شیراز در اصفهان و تبریز روزنامه منتشر شد. (با وجود این در پاره‌ای مدارک انتشار روزنامه را در تبریز قبل از شیراز ذکر کرده‌اند) نشریاتی که ذکر شد هیچ‌کدام روزانه نبود. نخستین یومیه ایران «خلاصه‌الحوادث» نام داردکه در سال1316 هجری (99-1898- م) در تهران انتشار می‌یافت. این روزنامه نیز با وجودی که از انتشارات انجمن معارف طهران بود زیر نظر وزارت انطباعات به چاپ می‌رسید و آن را هم باید در شمار روزنامه‌های دولتی منظور داشت. مقارن همین زمان بود که روزنامه‌های غیردولتی فارسی به تدریج در ایران و در خارج از ایران انتشار یافت و بخصوص روزنامه‌هایی که در خارج به دست روشنفکران ایران انتشار پیدا کرد تأثیر فراوانی در اوضاع اجتماعی ایران داشت.
مهم‌ترین و نخستین روزنامه‌هایی که در خارج ایران انتشار یافت عبارتند از: روزنامه اختر چاپ اسلامبول که اولین شماره آن در سال1292- ق انتشار یافت و انتشار آن 22 سال تمام ادامه داشت. روزنامه قانون به قلم ملکم‌خان که از سال1307- ق (1890- م) در لندن منتشر شد. حبل‌المتین از سال1311- ق در کلکته و حکمت که از سال1310- ق در قاهره انتشار یافت.