صنایع تبدیلی موتور محرک بخش کشاورزی

بصیرت:وقتی اسم کشاورزی در جایی مطرح می‌شود ناخودآگاه یاد زمین سبز می‌افتیم که چندین روستایی روی آن کار می‌کنند، البته این ضمیر ناخودآگاه با حقیقت هم فاصله زیادی ندارد چرا که بیشتر کشاورزان ما به رغم پیشرفت تکنولوژی هنوز به شکل سنتی محصولات باغی- زراعی خود را تولید می‌کنند و تمایل دارند به شکل سنتی هم محصولاتشان را وارد بازار کنند.
قاعدتاً این موضوع یکی از معایب بخش کشاورزی است. برای حل این مشکل وزارت جهاد کشاورزی طبق نظر تحلیلگران بایستی وارد عمل شود و با راهبردهای خاص، کشاورزی سنتی کنار گذاشته شود.
اما این روزها تولیدات داخلی رقیب‌هایی پیدا کرده‌اند که اگر لحظه‌ای از آن سر بگردانیم عملاً جایگزین شده‌اند. این رقیب‌ها محصولات خارجی هستند که به وفور در بازار محصولات کشاورزی یافت می‌شود. میوه‌های خوش آب و رنگی که در طعم نمره صفر دارند اما در شکل ظاهری از عدد 20 هم بالاتر زده‌اند از آن جمله‌اند.
تمام این حرف‌ها را زدیم تا به یک موضوع برسیم و آن صنایع تبدیلی است. اگر این صنعت خوب کار کند، شاید این زنجیر درست شود اما نمی‌توان تمام مشکلات را روی کم‌کاری آنها گذاشت چرا که به اعتقاد مسئولان وزارت صنایع و معادن، کشور از نظر ایجاد صنایع تبدیلی اشباع شده است و شاید دیگر نیازی به تولید کارخانه‌های صنایع تبدیلی نداشته باشد.
البته صنایع تبدیلی موجود با تمام ظرفیت کار نمی‌کند اما همین میزان باعث شده بازار نیازی نداشته باشد. ابویی مهریزی مدیرکل صنایع غیرفلزی صنایع و معادن می‌گوید: صنایع تبدیلی به دلایلی مثل تأمین‌کننده نیازهای اساسی زندگی، ایجاد ارزش افزوده و اشتغالزایی بالا، کاهش ضایعات کشاورزی و مشارکت مستقیم در تولید درآمد ملی و ارزآوری از مهمترین صنایع کشور محسوب می‌شوند. وی ادامه داد: براساس آخرین آمار، تعداد پروانه‌های صنعتی صادرشده در این حوزه 9 هزار و 26 عدد با سرمایه‌گذاری 62 هزار میلیارد ریال و اشتغالزایی 288 هزار نفر است که این میزان 5/12 درصد کل واحدهای صنعتی کشور و 18 درصد کل سرمایه و 1/16 درصد اشتغالزایی سهم کل صنعت را به خود اختصاص می‌دهد. همچنین براساس اطلاعات مرکز آمار ایران 87 هزار واحد فعال در صنایع غذایی شناسایی شده که اشتغالزایی 420 هزار نفری را به دنبال داشته است.
در سال 84 نیز ارزش ستانده کارگاه‌هایی که با اشتغال 10 نفر و بیشتر از آن در این صنعت فعالیت می‌کنند 64 هزار میلیارد ریال بوده که معادل 1/7 میلیارد دلار است. خلیلی دبیرکل کانون انجمن‌های صنفی صنایع غذایی نیز در این گفت‌وگو صنایع تبدیلی را حلقه دوم بخش کشاورزی دانست و متذکر شد: اگر نقش صنایع غذایی را به عنوان موتور محرک بخش کشاورزی بدانیم بی‌شک هرگونه حمایت از بازار محصولات کشاورزی نیازمند سرمایه‌گذاری بیشتر روی صنایع تبدیلی است. او ادامه داد: توجه به صنایع تبدیلی و غذایی در تمام کشورها به یک برنامه تبدیل شده است اما در ایران این موضوع کاملاً عکس است.
خلیلی تأکید کرد: هر زمان که قرار باشد بازار مصرف تحت کنترل قرار گیرد به جای برنامه‌ریزی روی بخش صنایع تبدیلی، به سراغ کشاورزان می‌رویم و با خریدهای تضمینی قیمت‌ها را از نرخ‌های جهانی بالاتر می‌بریم.
وی خواستار تغییر نگاه دولت به صنایع غذایی شد و تصریح کرد: اکنون گندم، دانه‌های روغنی، چغندر و... بالاتر از قیمت‌های جهانی به دست کارخانه‌داران می‌رسد. اگر خریدهای تضمینی نباشد، کشاورزان و تولیدکنندگان (صنایع تبدیلی) در شرایط مناسب‌تری می‌توانند کار کنند. گرفتن مالیات از صنایع تبدیلی از دیگر موضوعاتی است که بارها روی آن نقد صورت گرفته است. به اذعان کارشناسان در کشورهای پیشرفته، صنایع تبدیلی از پرداخت مالیات معاف هستند و توجیه این می‌باشد که قیمت نهایی کالا برای مصرف‌کننده یا مردم ارزان‌تر تمام شود اما در کشورمان دقیقاً در حلقه تبدیل، به قیمت‌ها یکباره افزوده می‌شود.
خلیلی پایداری در روند تولید را مستلزم فعال‌شدن صنایع تبدیلی دانست و گفت: ظرفیت‌های خوبی توسط صنایع تبدیلی در کشور ایجاد شده است که اکنون حدود هشت تا 10 هزار واحد در صنایع غذایی فعال هستند، لذا از نظر سرمایه‌گذاری در این بخش مشکلی وجود ندارد. اما به اعتقاد من عمده‌ترین مشکل در صنایع تبدیلی، عدم نگرش در صادرات است.
وی تأکید کرد: اگر تولیدکنندگان نگاه صادراتی داشته باشند و رقابت بیشتری بین آنها ایجاد شود، محصولات کیفی‌تری عرضه خواهد شد.
وی متذکر شد: صنایع تبدیلی کشور می‌توانند بازار مصرف را به درستی تأمین کنند. اگر دولت به بخش خصوصی کمک کند و خرید تضمینی محصولات کشاورزی را متوقف نماید، صنایع تبدیلی ضمن کنترل بازار می‌توانند از قیمت‌های خود بکاهند. دبیرکل کانون انجمن‌های صنفی صنایع غذایی ایران صنعت را در جذب محصولات کشاورزی بی‌مشکل دانست. او صنعت بسته‌بندی در ایران را مانند صنایع بسته‌بندی در خارج از کشور دانست و تصریح کرد: اگر در فرهنگ مصرف محصولات باغی و زراعی بازنگری شود و مردم به سمت خریدهای کیفی بروند تا فقط کیلویی، می‌توان نوع بسته‌بندی در محصولات کشاورزی را تغییر داد. این موضوع برای کشور هم ارزش افزوده بالایی دارد.
وی در نهایت به همکاری مشترک برندهای معتبر داخلی با برندهای کوچک‌تر اشاره و تصریح کرد: این موضوع از مدت‌ها پیش در داخل کشور شروع شده است اما هنوز در بحث بین‌الملل یک یا دو برند معروف نداریم.
البته در راستای تنظیم بازار محصولات کشاورزی اخیراً وزیر جهاد کشاورزی گفته است: در سال‌جاری با ساماندهی تولیدکنندگان در قالب تشکیل تعاونی‌ها و تشکل‌ها، دست واسطه‌ها و دلالان از بازار محصولات کشاورزی کوتاه می‌شود.
صادق خلیلیان درخصوص روند اصلاح و بهبود نظام توزیع کالای کشاورزی اذعان داشت: به منظور اصلاح نظام توزیع تولیدات بخش کشاورزی، همکاری میان وزارتخانه‌های جهاد کشاورزی، بازرگانی و صنایع امری الزامی است، زیرا بخشی از ابزارها برای تحقق این موضوع در اختیار وزارت جهاد کشاورزی است در حالی که مسئولیت اصلی در این زمینه در اختیار وزارت بازرگانی قرار دارد.