سایه سنگین کمک آموزشیها بر خلاقیت کودکان
بصیرت:اساساً کتابهای کمک آموزشی به منظور ایجاد انگیزه، توسعه یادگیری، افزایش دانش و سواد علمی، پرورش مهارتهای ذهنی و عملی، رشد روابط اجتماعی و ارتقای یادگیرنده طراحی و تألیف میشوند، اما سؤال اساسی این است که طی سالهایی که این کتابها تألیف میشوند چقدر مؤلفان و ناشران به اهداف و اصول تعریف شده پایبند بودهاند.
مدیر کل دفتر انتشارات کمک آموزشی در این باره به «ایران» میگوید: «کتابهای آموزشی را میتوان در سه گروه کتابهای دانشافزایی برای دانشآموزان، کتابهای پرورش مهارتهای فرآیندی، عملی، پروژهای و هنری دانشآموزان، کتابهای دانش افزایی، مهارتی و روشی برای معلمان و کارشناسان تقسیمبندی کرد.
اما آموزش و پرورش سالهاست که نگران وضعیت کتابهای کمک درسی موجود در بازار نشر است؛ چرا که این کتابها مانند تیغ دودم هستند. در عین حالی که میتوانند فرصتهای خوبی را برای یادگیری بیشتر فراهم کنند، قادرند مشکلات متعددی را هم برای خانوادهها، معلمان و دانشآموزان رقم بزنند. به گونهای که هم اکنون بیش از نیمی از کتابهای موجود مناسب نیستند.»
«محمد ناصری» در پاسخ به این سؤال که سالانه چه تعداد کتاب کمک آموزشی در کشور تولید میشود، توضیح میدهد: «طبق آمار ارائه شده از سوی «خانه کتاب» تعداد کتابهای آموزشی چاپ اول در همه رشتهها در سال گذشته 28 هزار و 721 جلد بوده است. البته منظور خانه کتاب از کمک آموزشی و کمک درسی، تمامی کتابهایی است که به نحوی با مواد درسی و برنامههای آموزشی تمام دورههای تحصیلی ابتدایی، راهنمایی و متوسطه مربوط هستند، ولی از نظر ما تمام کتابهای علمی در رشتههای گوناگون که برای گروه کودک و نوجوان منتشر میشود، در حیطه کتابهای آموزشی قرار میگیرد. به طور مثال انواع کتب مرجع کودکان و نوجوان جزو اصلی کتابخانههای آموزشگاهی هستند، چرا که میتوانند در فرآیند یادگیری مورد استفاده دانشآموزان قرار گیرند. بنابراین با این تعاریف آمار دقیقی در کشور در دسترس نیست.»
شیوه نادرست ارزشیابی در نظام آموزشی ما همچون کنکور موجب شده شرایط برای مؤلفان و ناشرانی مهیا باشد که قصد دارند بیشترین بهره اقتصادی را از کار خود ببرند. به همین خاطر آنان بیشترین فضای بازار کتاب کمک آموزشی را به خود اختصاص دادهاند.
ناصری در این باره معتقد است: «بیشترین کتابهای تولید شده در زمینه کتابهای کار و تمرین و تستهای چند گزینهای است. نظام نمرهگرایی، وجود کنکور و اغراقآمیز نشان دادن کنکور و قبولی در دانشگاهها عوامل اصلی گرایش تولیدکنندگان و مصرفکنندگان به استفاده از این کتابهاست. در حالی که در اغلب این کتابها حتی اصول اولیه در طرح سؤال رعایت نمیشود و محتوای کتابها به سلسهای از پرسش و پاسخهای حفظی و فاقد خلاقیت تبدیل شده است، در برخی از حوزهها مانند علوم تجربی، اجتماعی و جغرافیا غلبه با کتابهای ترجمهای است تا تألیفی.
در ترجمه این کتابها گاه از واژگانی استفاده میشود که با سطح سنی فراگیر مناسب نیستند و گاه نیز کتابها به خاطر بومی نشدن عکسها و تصاویر با ارزشها و فرهنگهای بومی جنبه بدآموزی دارند. علاوه بر این در برخی از حوزهها مانند علوم اجتماعی، تربیت بدنی، جغرافیا، روانشناسی، زبانآموزی، ادبیات و آموزش فیزیک، شیمی، ریاضی، زیستشناسی، عمران، کشاورزی، ساختمان و فنی و حرفهای کمبودها بسیار چشمگیر است.
همچنین در برخی از کتابها از زبانی نامناسب و دور از فهم دانشآموزان استفاده میشود. در حالی که کتابهای کمک آموزش باید از نثری ساده، روان و متناسب با خزانه واژگان کودک استفاده شود. در برخی از کتابها هم به این خاطر که از سوی افراد متخصص ویرایش علمی نشده است، اشکالاتی وجود دارد که از ارزش و اعتبار آنها میکاهد. فقدان انسجام و ارتباط منطقی بین قسمتهای مختلف کتاب و اشتباه ادبی نیز دیده میشود. شباهت زیاد آثار تولید شده به یکدیگر بویژه از نظر نوع ساختار، نحوه گزینش و سازماندهی محتوا هم در برخی کتابها موجب شده است که از تنوع روشی و محتوایی این کتابها کاسته شود.»
نحوه شناسایی کتابهای کمک آموزشی مناسب و نامناسب و نحوه استفاده از این کتابها ابتدا باید به معلمان و از طریق آنان به دانشآموزان آموزش داده شود.
در حالی که هماکنون هیچ مکانیزمی برای شناسایی کتابهای غیراستاندارد بویژه برای دانشآموزان وجود ندارد و همین خلأ موجب شده روزبهروز بر رونق خرید کتابهای نامناسب افزوده شود.
به گفته کارشناسان، کتابهای کمک آموزشی باید در یادگیرنده چالش ایجاد کند و از این طریق به فهم بیشتر او در مطالب و مفاهیم آموزشی کمک کند، در حالی که هماکنون کتابهای حلالمسائل موجود در بازار کتاب، خلاقیت را از دانشآموز گرفته و به او القا میکند که او صلاحیت فکر کردن و یافتن پاسخ سؤالات خود را ندارد.
به همین خاطر پاسخها به او داده میشود. در برخی از کشورها کتابهای چندتألیفی مطرح است، اما در کشور ما تألیف متمرکز دیده میشود، به همین علت کتابهای کمک آموزشی در نظام آموزشی ما در اصل بدلی از چند تألیفی است که باید به آن توجه ویژهای نشان داد، اما در سالهای اخیر به طول و عرض بازار این کتابها افزودهایم بدون این که به همین میزان بر محتوا و کیفیت آنها بیفزاییم.
به هر حال باید این امر را مدنظر قرار دهیم که تدریس یک کتاب درسی واحد به دانشآموزان مختلفی که از هوش و استعداد متفاوتی نسبت به یکدیگر برخوردارند نیاز به آموزشهای تکمیلی دارد و لزوم توجه به کتابهای کمک آموزشی نشان میدهد که از آن غفلت شده است.
نظرات بینندگان
پربیننده ترین
ارسال خبرنامه
برای عضویت در خبرنامه سایت ایمیل خود را وارد نمایید.
