دورخیز برای اصلاح فعالیت‌های میلیاردی یک بنیاد سینمایی

بصیرت:همه چیز در سالن همایش‌های بنیاد سینمایی فارابی فراهم بود تا «شفاف‌سازی» به فعلیت برسد؛ خبرنگارانی سراپا سوال و کنجکاوی و در مقابل مدیری باحوصله، پاسخگو، دقیق و البته فرهنگی. اینها تعارف نیست. احمد میرعلایی روزگذشته در قامت مدیرعامل بنیاد سینمایی فارابی چهره‌ای سینمایی از خود ارائه کرد تا در عین تسلط در ارائه دیدگاه‌ها و پاسخ به شبهات، تعامل با رسانه‌ها را هم ارج نهاده باشد و از فاصله‌گذاری‌های ناخواسته در میان خود و اصحاب قلم که صراحتاً در چند نوبت ایشان را «چشم بیدار مردم» خطاب کرد، اجتناب کرده باشد. میرعلایی البته هنوز در آغاز راهی بلند است و برای تحقق کامل «شفافیت» در بنیاد تحت مدیریتش که تا به امروز کمتر باب گشوده‌ای به‌روی چشمان بیدار مردم داشته است، احتمالاً موانع بسیاری در پیش رو خواهد داشت. البته بنیادی که به تأکید میرعلایی هرساله نزدیک به 20 میلیارد تومان برای فعالیت‌هایش هزینه می‌کند، باید هم زیر ذره‌بین و در معرض چنین حساسیت‌هایی باشد.
بنیاد «سینمایی» نه بنیاد «فیلم»!
«بنیاد سینمایی فارابی چیزی نزدیک به 20 میلیارد تومان به صورت تقریبی هزینه فعالیت‌هایش می‌کند که این رقم فارغ از هزینه‌ اختصاص یافته به تولید فیلم‌هایی با پروداکشن عظیم است. با این هزینه سالانه، باید سینما ارتقا پیدا کند، اما ارتقا پیدا نکرده است». این بخشی از اظهارات روزگذشته میرعلایی درباره حساسیت کرسی‌ای است که چند صباحی است بر آن تکیه زده تا به تعبیر خود «به‌رغم میل باطنی» یکی از تأثیرگذاران بر مسیر حرکت سینمای ایران باشد. او که در آغاز صحبت‌هایش بر تفکیک تعریف «فیلم» و «سینما» تأکید و سپس فارابی را به‌عنوان بنیاد سینمایی (و نه بنیاد فیلم فارابی) معرفی کرد، گفت: دوستانی که به این بنیاد مراجعه کردند یا در زمینه‌هایی که بنیاد سینمایی فعالیت کرده، آن را در مواردی تبدیل به بنیاد فیلم کرده است، فیلم یعنی تصویری که ما ضبط می‌کنیم که ممکن است این فیلم مخاطب محدودی داشته باشد یا یک فیلم شخصی باشد اما سینما جایی است که یک عده‌ای به‌صورت آزاد برای دیدن اثر یک هنرمند دعوت می‌شوند و با مخاطب روبه‌رو می‌شوند. مدیرعامل بنیاد سینمایی فارابی ضمن تأکید بر عنصر جذابیت در فیلم‌های سینمایی گفت: ما تصمیم گرفتیم عنصر جذابیت را که در سینمای ما فراموش شده مورد توجه قرار دهیم. بنیاد سینمایی فارابی هم وظایفی دارد و چیزی نزدیک به 20میلیارد تومان در حال حاضر به صورت تقریبی هزینه می‌کند که این هزینه فارغ از هزینه‌ فیلم‌هایی با پروداکشن عظیم است ولی بازگشتی از این هزینه قرار نیست که وجود داشته باشد و با این هزینه باید سینما ارتقا پیدا کند که ارتقا پیدا نکرده است. وی افزود: یک فرد اقتصادی در سینما علاوه بر کیفیت، طبیعی است که به سرمایه نیز می‌پردازد ولی ما در بنیاد فارابی به دنبال کسب سرمایه نیستیم و حتی شده است که بدهی‌هایی هم داشته‌ایم و کارآیی، آن‌چیزی نبوده است که باید باشد.
تشکر از همه مدیران پیشین
مدیرعامل بنیاد فارابی توجه به حضور سینمای ایران در جشنواره‌های جهانی و اظهاراتی که این روزها در برخی رسانه‌ها در این زمینه منتشر شده است را هم از نظر دور نداشت و تصریح کرد: مشکل اساسی این است که یک روزی ما باید به جشنواره‌ها توجه می‌کردیم، ولی اکنون ما از جشنواره و جشنواره‌ها استفاده نمی‌کنیم بلکه جشنواره‌ها هستند که از فیلم‌های ایرانی استفاده می‌کنند و با الوان کردن تصاویر تبلیغاتی‌شان، چند فیلم از ایران نیز در این جشنواره‌ها حضور دارند. میرعلایی گفت: جشنواره‌ها به خودی خود به فیلم‌های خوب نیاز دارند بویژه از سینمایی چون سینمای ایران که برایش زحمت کشیده شده و اکنون روزی است که باید از این فرصتی که عده‌ای به وجود آوردند و سینمای ایران را در جهان شناساندند، استفاده شود. این فرصت نباید از دست برود. حضور در جشنواره‌ها موجب شد سینمای ایران دیده شود و پرچم ایران به اهتزاز درآید. وی گفت: اگر امروز من دست به مقایسه می‌زنم باید بگویم که از همه مدیران پیش از خودم تشکر می‌کنم که هر عمل خوبی که انجام دادند جای تقدیر دارد و آن بخشی که آنها فرصت نکردند به انجام برسانند، امیدوارم من انجام بدهم. ما نمی‌خواهیم کار گذشته را نادیده بگیریم و فقط می‌خواهیم وظیفه امروز را یادآوری کنیم.
دکتر‌ علی رفیعی و تربیت بازیگر بااخلاق
میرعلایی در بخش دیگری از اظهارات خود به‌واسطه یادآوری پیشنهادی از دکتر علی رفیعی، به بحث لزوم تربیت بازیگر بااخلاق در سینما پرداخت و گفت: دکتر علی رفیعی به‌عنوان یکی از کارگردانان شناخته شده سینما پیشنهاد داده و اعلام همکاری کرده است که به‌جای کارگردانی به تربیت بازیگر در سینمای ایران بپردازد. بحث اخلاقیات بویژه در بازیگرانی که براحتی وارد عرصه بازیگری می‌شوند تماما مواردی است که باید به آن توجه شود. در کجای دنیا بازیگران بدون اخلاق رشد می‌کنند.
پشت درهای بسته چه خبر؟
مدیرعامل بنیاد فارابی اما در مهم‌ترین بخش از اظهاراتش بر لزوم «شفاف‌سازی» تأکید کرد و با اشاره به جلسه معارفه خود گفت: من در آن جلسه گفتم که به شما خواهم گفت که پشت درهای بسته چه خبر است چون جلسه جو سنگینی داشت، ولی آن زمان نیت اصلی من این بود که بگویم برنامه آتی من شفاف‌سازی است. ما در این راستا سعی کردیم بحث ارباب‌رجوع وجود نداشته باشد و سعی کنیم لغت «پیگیری» را در بنیاد فارابی کمرنگ‌تر کرده و با این شفافیت فاصله بین خودمان و سینماگران را کمتر کنیم. وی با بیان این مطلب که سینمای استاندارد شامل فیلمنامه، تولید و پخش «استاندارد» است، گفت: در هر 3 مورد فارابی باید وارد عمل شود و در این باره مسوولیت دارد. ما باید فیلمنامه‌های خوب را تشویق کنیم که در این راستا از یکسری دوستان دعوت شده تا در زمینه‌های مناسب که برای سینما نیاز است، همکاری کنند.
امکانات سینمای ایران شایسته نیست
میرعلایی سینمای ایران را دارای عوامل حرفه‌ای و استاندارد دانست و گفت: در تولیدات مشترک که من به عنوان یکی از عوامل فیلم حضور داشتم مشاهده کردیم که تا چه حد سینماگران خارجی قابلیت‌های عوامل سینمای ما را والا می‌بینند. البته باید در تقویت عوامل کوشا باشیم. وی امکانات سینمای ایران را محدود دانست و افزود: با کمال تأسف باید بگویم هیچ فکری برای این امکانات نشده است. متأسفانه یکی از دوربین‌های ما که مربوط به بنیاد فارابی نبود در سانحه‌ای منهدم شد اما این دوربین بخشی از تولیدات ما را جوابگو بود. ما در سینما لوازم نوری و حتی یک ژنراتور خوب نداریم و برای رفع همه این کمبودها مسیرهایی را طی می‌کنیم که گاهی با خلاقیت همراه بوده‌اند. این امکانات شایسته سینماگران نیست و ما این امکانات را تقویت خواهیم کرد بویژه در بخش امکانات نوری. مدیرعامل بنیاد فارابی خواستار همکاری بخش خصوصی در تأمین تجهیزات سینمایی شد و گفت: ما از همینجا اعلام می‌کنیم، از هرکسی که در مسائل دوربین، نور و وسایل حرکتی که ما فقط نام و تصویرش را می‌بینیم فعالیت دارد حمایت مالی خواهیم کرد و هماهنگی‌های آن با معاونت سینمایی به عمل آمده است.
محرومیت تازه برای فیلم‌های سخیف
بحث جلوگیری از سیطره فیلم‌های سخیف و غیرفرهنگی در نشست خبری مدیرعامل فارابی هم مغفول نماند و در تازه‌ترین محدودیت برای اکران این فیلم‌ها میرعلایی از «محدودسازی فروش پوزتیو به فیلم‌های سخیف و غیرفرهنگی» خبر داد و گفت:‌ ما بحثی در زمینه پخش داریم که با هماهنگی معاونت سینمایی از امروز آغاز می‌شود، فیلم‌های سخیف و غیرفرهنگی امکانات اکرانی پوزتیو به قیمت دولتی نخواهند گرفت و در صورت داشتن پوزتیو با قیمت آزاد با آنها تسویه می‌شود. وی ادامه داد: شاید در بخش تولید نتوان به سادگی جلوی این فیلم‌ها را گرفت، ولی در عوض، در بخش پخش و نمایش، ما این برنامه را داریم که بودجه‌ای که صرف تولید این گونه فیلم‌ها می‌شود، در امور مالی بنیاد فارابی جمع خواهد شد و برای تبلیغ و ترویج فیلم‌های خوب مصروف می‌‌شود.
فیلمنامه‌نویسی جینی!
مدیرعامل بنیاد سینمایی فارابی، به بیان کمبودهای فیلمنامه‌نویسی در سینمای ایران هم پرداخت و در اظهاراتی متفاوت گفت: ما در آسیب‌شناسی‌هایی که در بنیاد سینمایی فارابی انجام دادیم، حس کردیم که در بحث تأمین یا تولید فیلمنامه آنگونه که باید و شاید قوی نیستیم. متأسفانه فیلمنامه‌نویس‌های بنام ما، به رسم بعضی تولیدات شماره‌ای، فیلمنامه‌های جینی می‌نویسند! این یعنی هویت‌فروشی! میرعلایی در ادامه صریح‌تر به فعالیت این قبیل فیلمنامه‌نویسان پرداخت و گفت: اینها به بهانه آموزش گروهی را دور هم جمع می‌کنند و آنها را به بیگاری می‌کشند و در نهایت، اسم خودشان را روی فیلمنامه می‌گذارند. وی در ادامه افزود: چطور یک نفر می‌تواند همزمان بر 10 فیلمنامه نظارت داشته باشد؟ فردوسی از این آقایان عقب‌مانده که همزمان 10 شاهنامه تولید نکرده‌است!
فیلم فاخر لزوماً پرهزینه نیست
میرعلایی درپاسخ به یکی از مهم‌ترین شبهات پیرامون فعالیت‌های حمایتی فارابی در قبال «آثار فاخر» هم گفت: فیلم فاخر سینمای پرهزینه نیست، بلکه سینمایی است که برای مردم ما فخر بیاورد، حتی اگر با بودجه کمی ساخته شود. فیلم فاخر فیلمی است که بتوانیم با غرور از آن صحبت کنیم؛ فیلمی که اگر هزینه آن هم سنگین باشد مهم نباشد. فیلم پرهزینه، فیلم فاخر نیست و شاید مردم نپسندند و ساختن فیلم پرهزینه را دور ریختن بیت‌المال بدانند.
امید صبوری