نظارت بر نمایندگان چرا، چگونه؟

بصیرت:دیدار نمایندگان با رهبر انقلاب در آستانه سومین سال فعالیت مجلس هشتم و تاکید ایشان بر نظارت مجلس بر عملکرد نمایندگان،‌بار دیگر بحث‌های مربوط به چگونگی نظارت مجلس بر عملکرد نمایندگان در طول فعالیت چهار ساله‌‌شان و همچنین امکان نظارت بر حواشی مسؤولیت نمایندگی شامل بحث‌های خارج از صحن مجلس و صحبت‌ها و مصاحبه‌ها و اعلام مواضع آنها را به بحث اول نمایندگان تبدیل ساخت. این برای نخستین بار نبود که رهبر انقلاب در دیدار با نمایندگان مجلس خواستار ارائه سازو کاری برای نظارت بر کار نمایندگان شدند و در سال 83 نیز هنگامی که نمایندگان دوره هفتم مجلس به دیدار با رهبر انقلاب رفته بودند،‌ایشان بر ضرورت اجتناب از تاثیرگذاری لابی‌های مختلف پارلمانی و همچنین افراد صاحب نفوذ سیاسی و اقتصادی بر فضای کار مجلس و رای نمایندگان تاکید کردند. همان زمان با درخواست برخی نمایندگان طرحی به صحن مجلس رفت به نام طرح «حفظ ‌شأن و منزلت مجلس شورای اسلامی» که در آن با اشاره به برخی مسؤولیت‌ها و وظایف نمایندگی، راهکارهایی جهت مبارزه با فساد سیاسی و اقتصادی در مجلس طراحی شده بود. این طرح که به نوعی اصلاح در آیین‌نامه داخلی مجلس شورای اسلامی بود نتوانست در آن زمان با رای دو سوم نمایندگان روبه‌رو شود و از دستور مجلس خارج شد اما برای بار دیگر در سال اول مجلس هفتم با تلاش برخی نمایندگان به هیات رئیسه مجلس تقدیم شد که باز هم رای مثبت نمایندگان را به همراه نداشت و به کلی از دستور کار مجلس خارج شد. با وجود اینکه کمیسیون اصل 90 مجلس مسؤول نظارت بر کار نمایندگان بوده و در صورت ارائه شکایتی از عملکرد نمایندگی، ‌به آن رسیدگی می‌کند ‌اما ساز و کار خاصی برای نظارت مستمر و دائم بر کار نمایندگی ندارد و به زعم تعدادی از نمایندگان نمی‌تواند کار نظارت بر فعالیت‌های نمایندگان را برعهده بگیرد.از سوی دیگر با وجود اینکه تعدادی از نمایندگان مجلس با ارائه طرحی به دنبال اصلاح آیین‌نامه در این باره هستند، ‌مشخص نبودن ساز و کار این نظارت ابهاماتی را درباره اهداف اصلی از ارائه این طرح به وجود آورده است و برخی نمایندگان معتقدند در صورتی که در مجلس نمایندگان توجه کافی به این مساله نداشته باشند،‌ممکن است به دلیل وجود داشتن حس قیمومیت در برخی نمایندگان شاخص مجلس و اعضای هیات رئیسه بر سایر نمایندگان، طرحی به تصویب مجلس برسد که عملا منجر به ایجاد برخی محدودیت‌ها در کار نمایندگان شود. از همین رو است که برخی نمایندگان معتقدند کمیسیون اصل 90 می‌تواند وظیفه نظارت بر کار نمایندگان را برعهده بگیرد و دیگر نیازی به تصویب قانون جدید در این ‌باره نیست و از سوی دیگر تلاش نمایندگان شاخص مجلس برای در دستور کار قرار دادن این طرح، چشمگیر بوده است. در طرح این نمایندگان هیاتی ویژه برای نظارت بر کار نمایندگی و همچنین نظارت بر عملکرد اعضای هیات رئیسه مجلس دیده شده است که براساس اظهارات نمایندگان چنین به نظر می‎رسد در هیات ویژه‎ نظارت بر مجلس، از کسانی که در مجلس مسؤولیت داشته و صاحبنظر هستند نیز استفاده شود. رئیس مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی از جمله کسانی است که قصد دارد طرح نمایندگان در مجلس هفتم را برای بار دیگر به صحن علنی مجلس بیاورد و قرار است امروز آن را برای بررسی به صحن علنی مجلس تقدیم کند. احمد توکلی در گفت‌وگو با ایسنا، اظهار کرد: به دلیل اینکه مجلس خود ناظر بر همه دستگاه‌های حکومت است پس خودش نمی‌تواند بی‌نیاز از نظارت بر خود باشد، به همین دلیل طرح نظارت بر رفتار و عملکرد نمایندگان از حیث خطر فساد‌پذیری امروز تقدیم هیات رئیسه مجلس می‌شود. نماینده مردم تهران در خانه ملت تاکیدات مقام معظم رهبری در دیدار ایشان با نمایندگان مجلس را زمینه‌ساز استقبال بیشتر از این طرح در مجلس عنوان کرد اما حسین فدایی دیگر نماینده تهران معتقد است کمیسیون اصل 90 می‌تواند موضوع نظارت مجلس بر مجلس را به صورت فوق‌العاده بررسی ‌کند. به گفته فدایی، بر این اساس کمیسیون اصل 90 این موضوع را در دستور کار قرار داده تا به صورت فوق‌العاده موضوع را بررسی کند.
ثمانه اکوان