نگاهی به وضعیت معاینه فنی خودروها در کشور

بصیرت: از دستاورد های بزرگ اما وحشتناک و کشنده رشد فزاینده تعداد خودروها در شهر های کشور به خصوص کلان شهر هایی مثل تهران دو پدیده بنام تصادف و آلودگی است که هر ساله هزینه های سنگینی را به کشور تحمیل می کند و انسان های زیادی رابه کام مرگ می کشاند.این دو پدیده نا میمون خود محصول علل ریشه ای تری به نام خودرو و عوامل انسانی است.به عبارت دیگر استاندارد نبودن خودرو در جمیع جهات عامل آفرینش دو پدیده آلودگی و تصادف است که متاسفانه این معضل در کشور ما از ابتدای تولید خودرو وجود دارد و تا اسقاط خودرو ادامه پیدا می کند.برخی خودرو های حتی اگر بی عیب و نقص فنی از کارخانه به فروش برسد طبیعتا به مرور زمان دچار نواقصی می شود که نیازمند رفع است.یک عزم جدی به وجود آمده تا نواقص موجود در خودرو های کشور به خصوص در شهر تهران رفع شود تا هم از آلودگی هوای این شهر کاسته و هم از میزان تصادفات و در نتیجه از هزینه های سنگین تحمیلی کاسته شود.راه اندازی ستاد های معاینه فنی خودرو ها اقدامی بود که در این راستا صورت گرفت.خوشبختانه از زمان فراخوان این ستاد جهت مراجعه خودرو ها برای معاینه فنی و رفع نواقص احتمالی،میزان مراجعه مردم روند صعودی داشته است.به طوری که طبق آمار های
اعلام شده در سال 87 تعداد 34 هزار خودرو و در سال 88 تعداد 80 هزار خودرو و در 2 ماه ابتدای سال جاری 15 هزار خودرو به مراکز معاینه فنی در تهران مراجعه کرده اند که نشان از استقبال مردم از این طرح دارد.البته در برخی از دوره های زمانی با کاهش مراجعه روبه رو بوده ایم که در جای خود علل این کاهش مراجعه قابل بررسی است.طبق یک آمار احتمالی حدود 3 میلیون و پانصدهزار خودرو در تهران در حال تردد هستند که حدود 5/2میلیون آنها مشمول معاینه فنی هستند و می بایست به مراکز مربوطه مراجعه کنند که البته تعدادی از آنها طی 2 سال گذشته اقدام به رفع نقائص خود کرده اند.احتمال می رود با اجرای این طرح مقداری از آلودگی شهر تهران کم شود.آن طور که بررسی شده با انجام معاینه فنی خودروها 23 درصد از آلودگی شهر تهران حل می‌شود و حدود هزار میلیارد ریال خسارات ناشی از تصادفات کاهش می‌‌یابد.شرایط معاینه فنی در شهر تهران نسبت به سایر کلانشهرها از رشد و جایگاه بسیار قابل توجهی برخوردار شده و کم کم در حال تبدیل شدن به یک فرهنگ است.یک قسم از خودروها تاکسی ها هستند.تاکسی‌ها به دلیل تردد زیاد نیازمند چهار بار مراجعه در سال به مراکز معاینه فنی خودروها هستند.22 درصد جابجایی‌ها در سطح شهر تهران از طریق تاکسی صورت می‌گیرد؛ این در حالیست که حدود 81 هزار تاکسی‌ شهر تهران تنها سهم هشت درصدی در آلایندگی شهر دارند.لذا می بایست سایر خودروها که در شهر تردد می کنند برای معاینه فنی به مراکز مجاز مراجعه نمایند.در مراکز معاینه فنی خودرو مشکلات و عیوب احتمالی خودروها مورد شناسائی قرار می گیرد و رفع می گردد.یکی از مسئولان مراکز معاینه فنی در تهران در این باره می گوید:"خودرو زمانی که وارد مرکز معاینه فنی می‌شود عیوب ظاهری آن که شامل سلامت شیشه، برف پاک کن، کمربند ایمنی، وضعیت لاستیک‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ها و چراغ خطر است توسط کارشناسان زبده به صورت بصری بررسی می‌شود و بعد از این مرحله داخل سالن مکانیزه شده و گاز‌های خروجی، وضعیت کمک فنرها، سیستم ترمز و وضعیت فرمان به طور خودکار و توسط دستگاه‌ها و بدون دخالت اپراتور بررسی می‌‌شود و در نهایت اگر خودرو مشکلی نداشته باشد برگه معاینه فنی صادر خواهد شد".در کشور ما از سال 1353 انجام معاینه فنی خودروها در قوانین راهنمایی و رانندگی گنجانده شد و در سال 1369 ستاد مرکزی معاینه فنی خودروهای تهران تحت پوش معاونت حمل و نقل و ترافیک شهرداری تهران تأسیس و اولین مرکز مکانیزه معاینه فنی خودرو در تهران به نام بیهقی در تیرماه 1379 به بهره برداری رسید.اهم اهداف تشکیل مراکز مکانیزه معاینه فنی خودروها اهداف زیست محیطی،کاهش آلودگی هوا ،کاهش مصرف سوخت،ارتقای کیفیت محصولات تولیدی شرکتهای خودروساز،کنترل کیفیت تستهای مرتبط با ایمنی خودرو، است.مراکز معاینه فنی طی 10 سال گذشته به سرعت در سطح کشور توسعه یافته و در این ارتباط شهرداری تهران نیز توانسته است تعداد مراکز مکانیزه معاینه فنی خود را به 15 مرکز برساند و طی دوسال اخیر حدود 2.5 میلیون خودرو موفق به انجام معاینه فنی در این مراکز شده‌اند که این حجم از فعالیت ها، تجارب زیادی را انباشت کرده است.مهندس فرشاد زمانی کارشناس محیط زیست در خصوص تاثیر این اقدام بر آلودگی هوا می گوید:"معاینه فنی خودروها سالانه182هزار تن انواع آلاینده‌های هوا را کاهش می‌دهد.معاینه فنی با کاهش آلودگی هوا و افزایش ایمنی یکی از عوامل مهم پیشگیری از بیماری‌های مهلک و تأمین کننده سلامت ساکنان شهرها محسوب می‌شود"..هر چند سال گذشته حدود یک میلیون و 200 هزار دستگاه خودرو معاینه فنی شدند که نسبت به سال پیش از آن 4 درصد رشد را نیز نشان می‌دهد؛ مسئولان امر می گویند،با این وجود متأسفانه در این سال به دلایل مختلف حدود نیمی از خودروهای واجد شرایط به مراکز معاینه فنی مراجعه نکردند که امیدواریم در سال جاری با تشدید اعمال قانون از سوی پلیس و توجه بیشتر شهروندان به مقوله سلامت و ایمنی، تمامی خودروهای مدل 87 و ماقبل آن که نیاز به معاینه فنی داشته و بالغ بر 3 میلیون دستگاه می‌شوند با مراجعه به مراکز معاینه فنی و رفع عیوب خودروهای خود گامی بزرگ در جهت کاهش بیماریهای مهلک و افزایش سلامت شهروندان بردارند.بر اساس برخی آمار ها در حال حاضر بیش از 4 میلیون خودرو و 2 میلیون موتورسیکلت در تهران درحال تردد هستند که طبق آمار منتشر شده ظرف چهار سال گذشته تعداد خودروها در این کلانشهر دو برابر شده است و بررسی‌های مطالعاتی و آماری نشانگر آن است که در صورت مراجعه کلیه خودروها به مراکز مکانیزه معاینه فنی سالانه شاهد کاهش 151هزار تن آلاینده منوکسیدکربن و 31 هزار تن هیدروکربن‌های خام یعنی در مجموع 182 هزار تن آلاینده‌های ناشی از احتراق خواهیم بود.سهم منابع متحرک در آلودگی هوای تهران حدود 80 درصد است که با معاینه فنی مستمر این میزان تا 23 درصد کاهش می‌یابد. یکی از مدیران مراکز معاینه فنی در خصوص مهمترین عیوب خودروها که توسط کارشناسان مورد شناسائی قرار گرفته می گوید:"43 درصد موارد نقص فنی مربوط به گازهای خروجی و آلایندگی شدید، 27 درصد در رابطه با عیوب ظاهری، 14 درصد مربوط به ناهم‌راستآیی محورها و 11 درصد در رابطه با اشکال در ترمز و 5 درصد نیز مربوط به سایر نواقص است". وی بر این عقیده است که با وجود اهمیت این موضوع شهروندان رفع نقایص فنی خودروهای خود را چندان جدی نمی‌گیرند و از آن استقبال نمی‌کنند.علی رضا توسلی از کارشناسان معاینه فنی می گوید:"بسیاری از رانندگان و صاحبان خودرو ها تا قبل از اینکه به مراکز معاینه فنی مراجعه کنند از نواقص خودروی خود مطلع نبوده اند.او به رانندگان و صاحبان خودرو توصیه می کند که به جای مراجعه به مراکز خدمات خودرو و نمایندگی‌های مجاز به مکانیکی‌‌های سطح شهر مراجعه نکنند.این واحدها به دلیل نداشتن امکانات و تجهیزات کافی نمی‌توانند به طور دقیق عیب خودرو را تشخیص دهند و در نتیجه نمی توانند نسبت به تعمیر کامل آن اقدام کنند. به همین دلیل به برخی از شهروندان پس از مراجعه مجدد اعلام می‌شود عیب‌های شناسایی شده خودروی آن‌ها که قبلاً به ایشان اعلام شده به طور کامل رفع نشده، ضمن این که دو تا سه درصد خودروها به اندازه‌ای فرسوده شده‌اند که به هیچ وجه موفق به دریافت تاییدیه معاینه فنی نمی‌شوند".یکی از اقداماتی که در حاشیه شکل گیری مراکز معاینه فنی توسط عده ای سود جو صورت گرفته و می گیرد راه اندازی مراکز فنی ابتدائی و فاقد کیفیت است که اسباب نارضایتی برخی از مراجعه کنندگان را فراهم کرده است.ضرورت دارد تا مسئولان نسبت به کنترل این مراکز اقدامات لازم را انجام دهند و از فعالیـت قارچ گونه مراکز مـعاینه فنی ابتدایی و فاقد کیـفیت از طریق روش هـای قانونی جلوگیری به عمل آورند.یکی دیگر از اقداماتی که می بایست به طور جدی پیگیری شود، لزوم کنترل و تست کیت گاز خودرو های گاز سوز و تاکسی ها است. بر اساس مصوبه هیئت وزیران، وزارت کشـور
می بایست نسبت به تست دوره ای خودرو های گاز سوز به ویژه تاکسی­ها اقدام کند اما تاکنون اقدامی در این خصوص انجام نشـده است. امیدواریم این مشکلات اداری و اختلافات هر چه زودتر برطرف گردد و مسئولین حل مشکلات مردم را در اولویت کاری خود قرار دهند. باتوجه بـه خطرات بسیار زیاد و عـدم کنترل خودرو های گـاز سوز لازم است این موضوع در دستور کار مسئولان قرار گیرد.
علی امیدوار