با هجوم گردو غبار شدید هوا نفس مردم بالا نمی‌آید

بصیرت: درمانگاههای مربوط به آسم و آلرژی این روزها در بسیاری از استان‌ها به ویژه استان‌های غربی و مرکزی کشور و حتی تهران، روزهای شلوغ و پرازدحامی را می‌گذرانند. ریزگردها، گرد و خاک معروف، که از کشورهای عراق، سوریه،‌ اردن و حتی شمال آفریقا به سمت ایران می‌آید، بسیاری از مردم به ویژه کودکان و سالمندان را دچار تنگی نفس کرده است.
در شهری همانند تهران یا شهرهای بزرگ و نسبتاً آلوده به واسطه حجم انبوه تردد خودروها، ذرات معلق گرد و خاک وارداتی سنگینی بیشتری به ریه‌های مردم قرار داده است. و کمبود اکسیژن جمعیت فراونی را نیز دچار سکته‌های قلبی و عروقی کرده است.
این گرد و غبار به دلیل گرمی هوا، خشک شدن اراضی بایر، و جریان‌های بادی که در صحراها شکل می‌گیرد معمولاً از غرب به شرق حرکت می‌کند و در سه - چهار سال پیش که مردم استان‌های غربی و خوزستان گرفتار آن بودند، کمتر از امروز عمق مشکلات برای مسنولان بخش‌های بهداشتی، زیست محیطی و حتی اقتصادی و سیاسی شناخته می‌شد. و اکنون که این گرد و خاک حتی سر از استان‌های شمالی کشور در آورده، در مجموع کشور باید مدعی بود نفس سالمی بر نمی‌آید.
گرمای وحشتناک 46 درجه در خوزستان و دمای 40 درجه تهران و بسیاری از شهرهای دیگر خود به خود تنفس را سنگین می‌سازد، اما اگر ذرات ریز گردو خاک هم به ریه‌ها وارد شود، خود به خود کیسه‌های هوایی درون شش‌ها را مسدود و این "خس خس" و سرفه است که امان افراد را می‌برد و هر لحظه برای تنفس چاره‌ای جز سرفه ندارند.
سازمان هواشناسی در این میان حتی فراتر از ورود گرد و خاک، طی اطلاعیه‌ای در اواخر هفته گذشته نسبت به وقوع طوفان شن در جنوب خراسان جنوبی و شمال سیستان و بلوچستان هشدار داد که حاکی از افزایش سرعت باد در شمال شرق، شرق و جنوب شرق کشور بوده، ضمن آنکه شرایط برای ایجاد گرد و خاک در نوار غربی کشور هم فراهم است.
مدتهاست در کشور ما از کار گروه مشترک کشورهای منطقه برای مبارزه با ریزگرد سخن گفته می‌شود و حتی قرار است شهریور ماه روسای محیط زیست این کشورها به ایران بیایند و جلسه‌ای برگزار کنند، اما آنچه که آزار دهنده شده، گرد و غبار است که بدون رضایت دولت‌ها از مرزها می‌گذرند و ریه‌های مردم ساکن در بیشتر استان‌های کشور را خاکی می‌سازند. این گرد و خاک اگر درشت بودند، قبل از اینکه به مرز برسند، فرو می‌ریختند، ولی چون بسیار ریز هستند همواره در هوا پراکنده می‌مانند و مردم ما آن را هنگامی که باران ببارد، روی شیشه‌ها و سقف خودروها بهتر می‌بینند. به این گردو خاک، در تهران باید بخارات که سمی را هم اضافه کرد که به گفته دکتر معصومه ابتکار رئیس کمیته محیط زیست شورای شهر تهران، 20 برابر حد مجاز است. بخاراتی که منشأ آلاینده‌هایی نظیر بنزن، تولوئین و دیزایلین ناشی از سوخت خودروها دارد.
وی میزان آزبست هوای تهران را هم که در لنت خودروها قرار دارد، بیش از حد مجاز توصیف کرد چرا که با هر ترمز خودروها، آزبست سرطان‌زا در هوای تهران پراکنده می‌شود.
حال با وجود ذرات گرد و خاک که از کشور جنگ زده‌ای چون عراق به خاک ایران وارد می‌شود، اخیراً مسمومیت‌های تنفسی هم در شمار آمار علت مرگ و میر افراد ثبت شده است. مسمومیتی که در تحقیقات انجام شده روی گرد و خاک، رد آلودگی‌های شیمیایی، میکروبی و حتی رادیواکتیوی پیدا شده است. در هوایی که این روزها جانبازان شیمیایی و افرادی که دچار بیماری آسم و آلرژی هستند سخت‌ترین شرایط تنفسی را می‌گذرانند. آیا می‌توان در چنین هوایی به آسانی نفس کشید؟
در کلینیک آسم و آلرژی دانشگاه علوم پزشکی تهران همانند یکی از دهها کلینیک آسم و آلرژی در کشور، افراد فراوانی در نوبت ملاقات پزشک می‌مانند. افراد فراوانی که عمدتاً روی دهان و بینی خود ماسک زده‌اند تا بخشی از گردو غبار هوا را برای خود پالایش کنند.
آقای شریعتی یکی از شهروندان تهرانی است که به محض صحبت کردن بااو، صدای خس خس سینه‌اش هم شنیده می‌شود. اما او می‌گوید: البته من مدت هاست دارای بیماری آسم هستم، ولی در هوای خاک آلود دیگر نفس کشیدن برایم مشکل شده است و شب ها هم سرفه‌های پی در پی اجازه خوابیدن را به من نمی‌دهد.
.وی می‌گوید: گردوغبار از مسافت‌های طولانی وعبور از کشورها و ذخیره کردن انواع و اقسام امراض به ما می‌رسد و هر جایی هم که برویم چنین شرایطی وجود دارد و چاره‌ای چز استفاده از داروهای باز کننده ریه ندارم.
خانم توسلی که اصالت کرمانی دارد می‌گوید: ما کرمانی‌ها در قدیم ضرب المثلی داشتیم که می‌گفتیم "شش ماه پا به گل و شش ماه خاک بر سر" که به خاطر خاک کرمان بود و چون خاک کرمان مدت‌ها آب را در خود نگه می‌داشت، پای مردم گلی می‌شد و شش ماه دوم باد این خاک‌های خشک شده را پراکنده می‌کرد. ولی اکنون دیگر همه سال گرد و خاک مرگ آور دست از سر مردم بر نمی‌دارد چون باران‌های خاکی هم یکی از نمونه‌های فراوان باران شده است.
وی می‌گوید: از مسئولان شنیدم چون این خاک از صحرای عراق می‌آید خود مردم شهرهای عراق از آن در امان هستند و با عبور از مرز به ایران می‌آید به همین دلیل دولت عراق برای مهار آن اقدامی نمی‌کند و چوب کم کاری آنها را ملت ایران می‌خورند که سلامتی خود را از دست می‌دهند.
خانم توسلی می‌گوید: ما هم از سر ناچاری خود را به دکتر می‌رسانیم چون می‌دانیم آنها می‌گویند باید به جای خوش آب و هوا برویم که گرد و خاک نباشد، اما حالا شهرهای شمالی کشور هم این گرد و خاک وجود دارد و جای امنی پیدا نمی‌شود!
در این وضعیت وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی هم با صدور اطلاعیه ای، انجام اقدامات احتیاطی در پیشگیری از اثرات سوء‌گرد و غبار بر سلامت افراد را خواستار شد.
در این اطلاعیه آمده است: ضروری است مردم در هنگام پدیده گرد و غبار از فعالیت در خارج از منزل دوری و در صورت فعالیت در هوای آزاد، زمان آن را به حداقل ممکن کاهش دهند. از ورزش سنگین به ویژه درصورتی که دارای مشکلات تنفسی و آسم هستند، خودداری و هنگام حضور در منزل درها و پنجره‌ها را ببندند.
در اطلاعیه وزارت بهداشت به افرادی که دارای بیماری آسم یا نشانه‌هایی مانند کوتاهی تنفس، سرفه، خس‌خس‌کردن و درد در قفسه سینه هستند هم توصیه شده تا برنامه‌های درمانی خود را دنبال کنند و در صورتی که نشانه‌ها و علائم برطرف نشد، با پزشک خود مشورت کنند.
اطلاعیه فوق همچنین به تشریح چگونگی رعایت ایمنی در شرایط گردوغبار به ویژه هنگام رانندگی، یادآور شد: در زمان بروز پدیده گردوغبار، میزان دید به سرعت کاهش می‌یابد. اگر هموطنان در چنین شرایطی در جاده هستند، آهسته‌تر رانندگی کنند و در صورت لزوم با توجه کامل به علائم راهنمایی و رانندگی تا برطرف‌ شدن شرایط جاده، اتومبیل خود را در نقطه امنی متوقف نمایند. اگر اتومبیل دارای سیستم تهویه مطبوع است آن را در وضعیت چرخش مجدد هوا قرار داده تا گردوغبار ورودی به اتومبیل کاهش یابد.
وزارت بهداشت و درمان و آموزش پزشکی همچنین با یادآوری سایر اثرات جانبی گردوغبار بر سلامتی افراد، ‌بر جلوگیری از آلودگی مواد غذایی و آشامیدنی، استفاده از پوشش مناسب برای موادغذایی آماده مصرف و شست‌وشوی میوه قبل از قراردادن در یخچال توصیه کرده است.
همانگونه که مشخص است، چه بخواهیم، چه نه! این پدیده مضر طبیعی به محیط اطراف‌ ما نفوذ کرده و هوای مورد نیاز ریه‌های ما را خاک‌آلود ساخته است. اگرچه تثببت خاک در صحراهای خشک، کاری طولانی مدت و هزینه‌بر است و باتوجه به گرم‌تر ‌شدن کره زمین تلاش مجموعه‌ای از کشورهای شرقی کشور ما را طلب می‌کند. بسیاری از اقدامات کوتاه مدت برای کمک به سلامتی هم در اختیار ما هست که با رعایت آن اصول می‌توانیم آسیب‌های کمتری را شاهد باشیم.
در چنین شرایطی چندی پیش رئیس انجمن آسم و آلرژی نسبت به آلودگی هوای شهرهای بزرگ، همزمان هجوم گردوغبار در بروز و تشدید علائم آسم هشدار داد و گفت: طبق بررسی‌های انجام شده حدود 35 درصد کودکان تهرانی دارای علائم آسم هستند که این اعداد بسیار هشدار دهنده و حاکی از آن است که در رابطه با مدیریت شهری باید اهتمام بیشتری صورت گیرد چرا که بیشتر از هفتاد درصد آلاینده‌ها از دود اگزوز ماشین‌ها و کارخانجات ناشی می‌شود.
دکتر معین با استناد به تحقیقات مرکز آسم و آلرژی در سال گذشته گفت: براساس این تحقیق، شیوع علائم آسم در کودکان کشور حدود 14 درصد بوده این درحالی است که تحقیقات پیش از آن شیوع علائم آسم در کودکان را 10درصد نشان می‌دادند. به همین دلیل خانواده‌ها می‌بایست از قراردادن کودکان خود در معرض هوای گرم، گردوغبار و دود سیگار به شدت پرهیز کنند.
وی معتقد بود: البته آسم یک بیماری ارثی است که عوامل محیطی می‌تواند در بروز آن بسیار موثر باشد و چون حساسیت کودکان بیشتر است، سریعتر آسیب می‌بینند.
دکتر معین ادامه داد: هرچند استفاده از ماسک‌برای آلاینده‌های شیمیایی شهرهای بزرگ و آلوده همچون تهران موثر نیست ولی استفاده از آن در فضای گردوغبار موثر است.
دکتر حسین مفتاح متخصص ایمونولوژی و آلرژی درباره راههای کاهش آسیب‌ به افراد در مواجهه با پدیده گردوخاک هم می‌گوید: تنفس عملی است که از طریق آن اکسیژن از بیرون به ریه‌ها منتقل و دی‌اکسید کربن از آن خارج می‌شود که در هر دو حالت به یک اندازه وارد و به یک اندازه خارج می‌شود و اگر در مرحله بازدم نایژک‌ها نتوانند به همان اندازه هوای استفاده شده را خارج کنند، سرفه ایجاد می‌شود و اگر به هر دلیل این مساله تداوم یابد به مشکل دائمی شش‌ها تبدیل شده و بیماری آسم ظاهر می‌گردد.
وی درباره علل پدیدآمدن این مشکل در تنفس هم می‌گوید: دلایل مختلفی باعث بروز این پدیده در ریه می‌شود که قرارگرفتن در معرض مواد شیمیایی، آلاینده‌های محیطی و گردوخاک، عفونت‌های ریه، دودها ازجمله دود سیگار، بوهای تند و مواد آلرژی‌زا برای افراد می‌تواند پدید آورنده تنگی نفس باشد.
دکتر مفتاح ادامه می‌دهد: در بعضی مواد هم استفاده نامناسب از داروها و حتی داروی ضدآسم سبب افزایش تنگی نفس می‌شود به همین دلیل بیماران باید با نحوه درست داروها آشنا باشند. استفاده درست از افشانه ضدآسم در صورت بروز تنگی نفس باعث نجات جان بیماران به ویژه در لحظات پرخطر نظیر وزش باد و هجوم گردوغبار می‌شود.
وی به سالخوردگان، کودکان و افراد حساس به آلرژی و بیماران آسمی توصیه می‌کند.
که در ساعت‌های گرم و بروز پدیده گردوخاک از منزل خارج نشوند و حتی‌المقدور از کولرهای گازی و یا چیلرها برای خنک کردن محیط منزل استفاده کنند. زیرا رطوبت زیاد و گردوخاکی که از طریق کانال کولرهای آبی هم به آنها می‌رسد، زیانبار است.
وی علائم شایع گرفتگی برونش‌ها را احساس فشردگی در قفسه سینه و تنگی نفس، خس خس سینه به هنگام بازدم. سرفه خصوصا در شب. تنفس سریع و سطحی که به هنگام نشستن بهتر می‌شود می‌داند و می گوید: علائم حاد خود را با آبی شدن پوست، خستگی و بی‌حسی،‌ تنفس صدادار، عدم قدرت در بیان کلمات، تغییرات ذهنی، روانی،‌ گیجی و حتی بی‌هوشی است که سریعا باید در معرض درمان دارویی قرار گیرد.
***
هنگامی که کارشناسان برای کشور ما هشدار می‌دهند افزایش بی‌رویه برداشت از آب‌های زیرزمینی و افت سطح این آب‌ها سبب از بین رفتن گیاهان در سطح زمین می‌شود، برای بسیاری از افراد قابل پذیرش جلوه نمی‌کند که چرا ریشه گیاهان تا حدودی می‌توانند خود را به آبهای زیرزمینی برسانند در غیراینصورت چیزی از درختان و گیاهان باقی نمی‌ماند و زمین فاقد پوشش گیاهی به شدت در معرض فرسایش بادی خواهد بود. یعنی علاوه بر اینکه اراضی خشک به بیابان و بدتر از آن به کویر تبدیل می‌شود، خاک سطحی این اراضی نیز با هجوم بادها تا مناطق دوردست پراکنده می‌شود چیزی جز شوره‌زار و سنگلاخ برای انسانها و حیوانات و حتی پرندگان باقی نمی‌گذارد و عجب اینکه همین انسانی که با طبیعت دشمنی کرد. خود اولین قربانی قهر طبیعت می‌شود که اینبار خود را در شکل پدیده "گردوغبار" یا "گرد ریزه" ظاهر کرده است که سلامتی انسان‌ها را در معرض تهدید قرار می‌دهد، فراموش نکنیم برای قطره قطره آب مصرفی مسئول هستیم.
*این روزها همزمان با اوج گرمای تابستان، هجوم گردوخاک از کشورهای عراق، سوریه،‌ اردن و شمال آفریقا به فضای کشور ما، میزان مراجعه مردم به کلینیک‌های آسم و آلرژی را به شدت افزایش داده است.
* در شهرهای بزرگ و آلوده‌ای همچون تهران،‌ اهواز، کرمانشاه،‌ اراک،‌ قم، گردوخاک،‌ سنگینی بیشتری را بر ریه‌های مردم تحمیل می‌کند تا حدی که نفس کشیدن را هم برای افراد و به خصوص کودکان و سالمندان سخت کرده است.
*دکتر معصومه ابتکار رئیس کمیسیون محیط زیست شهر تهران: بخارات سمی در تهران 20 برابر حد مجاز است
*آقای شریعتی بیمار آسمی: گردوخاک دیگر اجازه نفس کشیدن را به من نمی‌دهد و سرفه‌های پی در پی شبانه خواب را هم برای من حرام کرده است!
*وزارت بهداشت،‌ درمان و آموزش پزشکی از سالمندان، کودکان و بیماران آسمی درخواست کرد حتی‌المقدور در ساعت گرم روز و با وجود گردوخاک از فعالیت در خارج از منزل خودداری کنند.
*دکتر معین رئیس انجمن آسم و آلرژی: طی بررسی‌های انجام شده حدود 35 دصد از کودکان تهرانی دارای علائم بیماری آسم هستند.
*دکتر حسین مفتاح متخصص ایمونولوژی و آلرژی: احساس فشردگی در سینه، تنگی نفس و خس خس به هنگام بازدم،‌ تنفس صدادار، عدم قدرت بیان کلمات و سرفه به خصوص در شب از علائم هشداردهنده بیماری است.