منشأ اصلی بن بست سیاسی عراق

بصیرت: هفته آینده، مهلت مقرر برای تشکیل جلسه مجلس جدید عراق جهت تعیین رئیس‌جمهور و ریاست مجلس به پایان می‌رسد درحالی که اختلافات عمیق میان گروه‌های سیاسی این کشور همچنان ادامه دارد و بن بست تشکیل دولت جدید پس از گذشت نزدیک به چهار ماه از انتخابات، همچنان لاینحل مانده است.
دو روز پیش آیت‌الله سیستانی بار دیگر بر تسریع در تشکیل دولت تاکید کرد و از جناح‌های سیاسی خواست براساس مفاد قانون اساسی به یک دید مشترک برسند. آیت‌الله سیستانی بار دیگر نسبت به تبعات تأخیر در تشکیل دولت هشدار داد.
روز جمعه نیز سید عمار حکیم رئیس مجلس اعلای اسلامی عراق از گروههای سیاسی خواست در راه تشکیل دولت جدید از خود انعطاف نشان دهند.
23 تیر ماه، یعنی چهارشنبه هفته آینده مهلت قانونی برای تشکیل جلسه رسمی مجلس عراق و تعیین رئیس مجلس، رئیس‌جمهور و دو معاون وی به پایان می‌رسد و مجلس موظف است در آن جلسه بدون هیچ تأخیری به این وظیفه قانونی خود عمل کند.
مهمترین مانع بر سر اتحاد و تشکیل دولت جدید، اختلاف نظر گروهها در تعیین نخست‌وزیر است. این اختلاف از یکسو میان گروه "العراقیه " و ائتلاف "اتحاد ملی " است و از سوی دیگر، در درون ائتلاف (اتحاد ملی) نیز که اخیراً از بهم پیوستن دو جناح شیعی "دولت قانون " به رهبری نوری مالکی و "ائتلاف ملی " به رهبری سید عمار حکیم ایجاد شده است نیز درباره معرفی نخست‌وزیر اختلاف وجود دارد.
گروه العراقیه با تکیه بر نتیجه انتخابات و کسب 91 کرسی در مجلس، که دو کرسی بالاتر از "دولت قانون " می‌باشد مدعی است حق تشکیل دولت را دارد. این گروه که در جریان انتخابات از حمایت‌های گسترده مالی و سیاسی خارجی به ویژه آمریکا و عربستان برخوردار بود اکنون نیز با استفاده از این حمایت‌ها درصدد است حرف خود را به کرسی بنشاند.
جناح مقابل این جریان یعنی فراکسیون شیعیان در ائتلاف ملی هم اکنون 159 کرسی را در اختیار دارد و باتوجه به این مسئله، ادعای العراقیه فاقد توجیه منطقی است.
حتی اگر این مبنا و قاعده کاملاً آشکار مد نظر قرار نگیرد و امکان تشکیل دولت جدید به ائتلاف "العراقیه " واگذار شود، این جریان عملاً قادر به فراهم ساختن کرسی‌های لازم برای رسیدن به حدنصاب یعنی 163 کرسی نمی‌باشد و به خودی خود حق تشکیل دولت از آن سلب می‌شود. این واقعیتی است که گروه العراقیه باید به آن گردن نهد و بیش از این در راه تشکیل دولت و ایجاد زمینه ثبات و آرامش در عراق مانع تراشی و سنگ اندازی نکند. روشن است که پافشاری ائتلاف العراقیه برای اینست که اگر نتواند ریاست دولت را نصیب خود کند لااقل وزارتخانه‌های کلیدی را در اختیار بگیرد..
هفته جاری 35 نماینده مجلس نمایندگان آمریکا طی نامه‌ای به نوری مالکی نخست‌وزیر عراق، از وی خواستند با جناح العراقیه و رهبر آن یعنی ایاد علاوی در تشکیل دولت جدید عراق "همکاری " کند. این نمایندگان در لحنی تهدیدآمیز به مالکی هشدار دادند اصرار جناح شیعیان برای آنچه آنها "تشکیل دولت طایفه‌ای و قومی " نام نهادند، بر آینده روابط واشنگتن و بغداد تأثیر خواهد گذاشت.
این، تازه‌ترین مداخله آمریکایی‌ها در امور عراق است. هر چند آمریکایی‌ها بارها مدعی شده‌اند در امور داخلی عراق و به ویژه روند تشکیل دولت دخالت نمی‌کنند، اما واقعیت اینست که مداخلات خارجی به ویژه، دخالت‌های آشکار و پنهان آمریکا علت عمده مشکلات سیاسی عراق به شمار می‌رود که همچنان ادامه دارد.
آمریکائی‌ها از همان بدو حضور غیرقانونی شان در عراق به انحای گوناگون در امور داخلی این کشور دخالت داشته‌اند که به طور اجمال می‌توان به تلاش آنها در تغییر نتیجه انتخابات اول عراق در سال 1384 که منجر به این شد که شیعیان اکثریت لازم برای تشکیل دولت مستقل را از دست بدهند، همچنین تلاش برای نفوذ عناصر مورد وثوق واشنگتن در پست‌های حساس وزارتی و تلاش برای نفوذ دادن 500 نامزد وابسته به حزب بعث در انتخابات مجلس دوم عراق اشاره کرد.
پس از آنکه آمریکایی‌ها از توطئه جای دادن عناصر بعث، در مجلس عراق، به دلیل ایستادگی جناح شیعه، ناکام ماندند اکنون تلاش آنها معطوف به این است که برای جناح العراقیه در مجلس، موقعیت ممتازی را فراهم آورند به گونه‌ای که این جناح ابتکار عمل را در اختیار داشته باشد. آمریکائی‌ها در پیگیری این طرح خود فشارهای زیادی را به دولت نوری مالکی و جناح شیعه وارد می‌سازند و حتی برخی مقامات آمریکایی تهدید کرده‌اند درصورت عدم تحقق این خواسته ها، ممکن است خروج نیروهای آمریکایی از عراق ملغی شود.
در این میان نقش عربستان را نیز در پیچیده‌تر شدن گره سیاسی عراق و بن بست موجود نباید نادیده گرفت. سعودی‌ها از همان ابتدای تشکیل دولت عراق، به دلیل ماهیت شیعی آن، با این دولت سر ناسازگاری داشته‌اند به گونه‌ای که پس از گذشت 8 سال به بهانه فقدان امنیت هنوز در این کشور سفارتخانه دایر نکرده اند، درحالی که ریاض در بسیاری از کشورهایی که وضع امنیتی شان بسیار بدتر از بغداد است سفارتخانه دارد و در آنها کاملاً فعال است، البته عدم وجود سفارتخانه ریاض در بغداد به مفهوم عدم حضور آن‌ها در عراق نمی‌باشد و عناصر نفوذی عربستان در عراق کاملاً فعالند.
به گفته مقامات عراقی که بارها و در مناسبت‌های مختلف اظهار کرده اند، محافل دولتی و مذهبی عربستان نقش موثری در بحران عراق داشته و دارند و حتی برخی مقامات عراقی، محافلی در عربستان را پشتوانه بخش عمده‌ای از ناآرامی‌ها و عملیات تروریستی شورشیان در عراق دانسته‌اند. هر چند اختلافات درون جناحی در عراق به خصوص در داخل ائتلاف ملی شیعیان، در تداوم بحران سیاسی عراق موثر می‌باشد ولی قطعاً عامل اصلی مصائب سیاسی عراق، همان مداخلات خارجی و در رأس آنها آمریکا می‌باشد و تا زمانی که این مداخلات غیرقانونی ادامه دارد نمی‌توان انتظار بهبود و دگرگونی عمده در صحنه سیاسی عراق داشت.
در این میان آنچه می‌تواند تا حدودی در راه رسیدن عراق به صلح و ثبات امیدواری ایجاد کند اتحاد و کنار گذاشتن اختلافات در داخل جناح شیعیان عراق می‌باشد که متأسفانه با توجه به شواهد موجود، اکنون اوضاع در این مسیر پیش نمی‌رود. جناح سید عمار حکیم و نوری مالکی که با ائتلاف اخیر خود بخشی از اشتباه بزرگ قبل از انتخابات، یعنی جدائی و چند دستگی را جبران کردند، باید هرچه سریع‌تر به وحدت موضع در مورد تشکیل دولت نیز برسند و فرصت را از دست رقیب و همینطور دخالت‌های خارجی یگیرند.