با تابستان و گرمای طاقتفرسایش چه کنیم؟
خرماپزان در خیابان
بصیرت: هوا گرم است و تعارف هم ندارد، کافی است در یکی از ساعتهای میانی روز در خیابان منتظر تاکسی باشید یا سوار بر موتور به مقصدی بروید یا حتی در یک خودروی کولردار به مقصدی سفر کنید، ساعتی بعد کلافه و سردرگم به دنبال سایهای و چند جرعه آب خنک یا شرایطی شبیه این هستید. اما براستی گرما با جسم ما چه میکند و برای تحمل بهتر گرما چه راهکارهایی وجود دارد؟ دمای تهران در تیرماه بین 27 تا 40 درجه متغیر است، در حالی که دمای هوای اهواز 29 تا 48 درجه پیشبینی شده است. گرمای این روزها را با این خبر بخوانید: «بر اساس پیشبینی سازمان هواشناسی دمای هوا در بیشتر نقاط کشور تا اوایل هفته آینده افزایش مییابد».
تابستان در غیاب کولر گازی
دشواریهای زیستن در گرمای تابستان کم نیست، به قول معروف «گرما مرگ نیست که درمان نداشته باشد.» سالهاست که والدین ما در همین شرایط جوی زیستهاند و راهکارهایی را برای تطابق با گرما یافتهاند و نهتنها زندگی روزمرهشان تعطیل نشده بلکه در همین آب و هوا روزه گرفتهاند، سر کار و به مدرسه رفتهاند. برای دانستن راهکارهای پیشینیان در گرمای هوا و در شرایطی که نه کولر گازی بوده، نه پنکه و... از نصرالله حدادی که تهران قدیم را مثل کف دستش میشناسد، میپرسیم که قدیمیها با گرما چه میکردند؟ و او موضوع را در عرصه معماری، پوشاک و خوراک یک به یک تشریح میکند. حدادی تحمل آسانتر گرما را ابتدا منوط به معماری ساختمان دانسته و میگوید:«در گذشته خانهها را 3 سمت میساختند؛ شرقی، غربی و شمالی یا جنوبی بسته به موقعیت آن. در تابستانها ساکنان این خانهها به سوی غرب خانه میرفتند و در آن سکونت میکردند و پشت به آفتاب زندگی میکردند و در زمستانها در شرق زندگی میکردند و رو به آفتاب. دیوارهای قطور کاهگلی مانع از نفوذ هوای سرد و گرم به داخل خانهها میشد. بیشتر خانهها نم کشیده بود و همین امر هم به خنکی خانهها کمک میکرد و البته خشک کردن آن در زمستان با دشواریهای زیادی همراه بود. در روزگار گذشته تابستان برای مردم نماد فراوانی کار و نعمت بود. مردم زمستان را سیاه میدانستند. خانههای اعیانی بادگیر داشتند که از فراز خانه بهطور مستقیم به طبقات پایین ارتباط داشت و به دلیل معماری خاص آن موجب خنکی خانه میشد». با وجود خرابی خانه کریم آقاخان بوذرجمهر، یکی از نخستین شهرداران تهران در حوالی سهراه جمهوری، هنوز میتوان بادگیر آن را دید. حدادی در ادامه به نکاتی اشاره میکند که درون خانه به کار میرفت تا گرمای هوا آسانتر تحمل شود:«برای خنک شدن در خانه معمولا بادبزنهای حصیری را آب میزدند و با آن خود را باد میزدند».
میدانید پاشیر چیست؟ در فرهنگ معین پاشیر اینگونه معرفی شده است: گودال پای شیر آب انبار و همه بنای مجاور شیر. پیش از سال 1320 و لولهکشی شهر تهران بیشتر خانهها زیرزمین داشتند و خنکی زیرزمین و پاشیر یکی از راههای نجات اهالی بود. پاشیر برای نگهداری کوتاهمدت مواد غذایی هم مورد استفاده بود. زیرزمین نهتنها برای نگهداری کوتاهمدت مواد غذایی بلکه برای سکونت تابستانی برخی، مورد استفاده قرار میگرفت. حدادی در ادامه میافزاید:«در همه حیاطها درخت کاشته میشد و این به تلطیف هوا کمک میکرد. عصرها که آفتاب فرومینشست، حیاط را آب میپاشیدند. گرچه ابتدا کمی هوا دم میکرد اما اندکی بعد هوا خنک میشد. بیشتر خانوادهها روی بام یا در بهارخواب میخوابیدند. بیشتر همسایهها همدیگر را شبها از روی پشتبامها میدیدند و سلام و احوالپرسی میکردند. آفتاب که غروب میکرد کاهگلهای بام را نم میپاشیدند و اندکی بعد رختخوابها را پهن میکردند و در این فضا رختخوابها خنک میشد آن روزها وقتی آفتاب غروب میکرد نسیم خنکی میوزید». به گفته این کارشناس تاریخ، آن روزها زنان بیشتر لباسهای گشاد و رنگ روشن چیت میپوشیدند. چیت پارچهای نخی بود و ارزان. غذاهای رایج مردم را حدادی اینطور تشریح میکند:«آن روزگار مردم کمتر گوشت میخوردند چون معتقد بودند گوشت سنگین است و اما غذاها اعیان و گدا نداشت، غالب مردم نان و پنیر، نان و هندوانه، نان و انگور یا نان و طالبی میخوردند. مردم معمولا گوجهفرنگی را خام مصرف نمیکردند. یکی از غذاهای رایج آن روزگار آبدوغ خیار بود که افرادی که اعیان بودند در آن خامه میریختند. نان سمنانی بهترین نان برای خرد کردن در آبدوغ خیار بود. آن روزها غذای مردم با طبیعت سازگار بود». قدیمیها میدانستند باید در فصلی که کار هست از آن بهره برد به همین دلیل کسی از کار کم نمیگذاشت، حتی در فصل گرم. حدادی درباره راهکار مردان قدیم در تابستان معتقد است:«فصل گرما فصل فراوانی کار بود، مردان در گرمای تابستان هم سر کار میرفتند اما سحرخیز بودند و صبح زود برمیخاستند، مثلا بنا ساعت 6 صبح کار خود را آغاز کرده بود». البته اهالی خانه هم میدانستند که پدر خانه وقتی بازمیگردد باید یک کاسه خاکشیر یخمال برای او حاضر باشد و اهالی خانه تامل کنند تا پدر قدری خنک شود و آبی به سر و صورت بزند و بعد داستانهای صبح تا شب را برایش بازگو کنند.
گرما با بدن چه میکند؟
به نظر شما در هوای گرم بدن ما چه مکانیسمهای دفاعی دارد و چه آسیبهایی آن را تهدید میکند؟
هوا که گرم میشود بدن انسان سعی میکند با قانونهایی که برای آنها تعبیه شده، خود را وفق دهد اما گاهی بدن نمیتواند خود را با دمای اطراف تطبیق دهد و در این مواقع به بیماریهای مختلفی دچار میشود. میزان آسیبدیدگی ناشی از گرمازدگی در موج گرما بشدت افزایش مییابد. موج گرما زمانی ایجاد میشود که دمای محیط ۳۰ روز متوالی بیش از ۳۶ درجه سانتیگراد باشد. گرمازدگی یکی از 7 بیماری است که در شرایط گرما به آن دچار میشویم؛ بیماریهایی مانند اِدمگرمایی، عرقسوز، گرفتگی عضلانی ناشی از گرما، تتانی ناشی از گرما، سنکوپ گرمایی و ضعف و خستگی مفرط حاصل از گرما بیماریهای دیگری است که در زمان بروز مشکلاتی از این دست با آنها مواجه میشویم.
دکتر کورش احمدی، متخصص طب اورژانس، میگوید:«۱۵ درصد افرادی که دچار گرمازدگی میشوند در نهایت احتیاج به بستری شدن دارند و زنان و مردان به میزان یکسان دچار گرمازدگی میشوند. البته بعضی افراد به دلایل فیزیولوژیک، بیشتر در معرض گرمازدگیاند مثل کسانی که بیش از ۷۵ سال سن دارند، کودکان زیر ۴ سال، افرادی که بیماریهای کلیوی یا کبدی، قلبی و عروقی دارند یا داروهای خاصی مصرف میکنند مثل داروهای اعصاب و خوابآور زیرا این داروها توان دفاعی بدن را در مواجهه با گرما کم میکنند. افرادی که بیماری پوستی خاصی دارند، افراد چاق که گرمای کمی را از دست میدهند، افرادی که مایعات کمی مینوشند و یا کسانی که قبل از ورود به محیط گرم، مایعات کافی نمیآشامند بیش از دیگران در خطر قرار دارند. مهمترین عامل محیطی گرمازدگی، قرار گرفتن در محیط گرم یا محیطی است که تهویه مناسبی نداشته باشد». وی به خبرنگار واحد مرکزی خبر درباره مکانیسمهای دفاعی بدن برای مقابله با گرمازدگی میگوید:«۳ مکانیسم عمده وجود دارد؛ یکی تشعشعاتی است که از بدن ساطع میشود و گرما را دفع میکند، همچنین انتقال مجاورتی گرمای بدن به لایه هوایی اطراف بدن یکی دیگر از مکانیسمهای گرمازدگی است. در واقع این مکانیسم زمانی اهمیت پیدا میکند که جریان هوا در محیط وجود داشته باشد. هرچه دمای محیط بالاتر باشد یا رطوبت بیشتر باشد، احتمال گرمازدگی بیشتر است. سومین مکانیسم هم تعریق است یعنی زمانی که دمای محیط بیشتر از دمای بدن باشد و زمانی که درجه حرارت بیش از 37درجه باشد، عمدهترین راه دفع حرارت از بدن تعریق است. ۶۰ تا ۷۰ درصد دمای بدن از طریق تعریق دفع میشود و هر قدر مایعات بدن کمتر باشد، تعریق کمتر میشود اما زمانی که دمای محیط بسیار بیشتر از دمای بدن باشد و فرد به اندازه کافی مایعات ننوشیده باشد، دچار گرمازدگی میشود. دکتر احمدی با اشاره به مقابله بدن در مقابل گرما ادامه میدهد:«وقتی گرمایی که در بدن تولید میشود به طور مناسب دفع نشود مانند افراد چاق یا کسانی که لباسهای نایلونی میپوشند، بدن قادر نیست گرمای مازاد را دفع کند. دلیل دیگر این است که مکانیسم تدافعی فرد مختل شده باشد، مثل کسانی که آب به اندازه کافی نمینوشند یا قبل از ورود به محیط گرم، آمادگی پیدا نکردهاند یا اینکه دمای محیط وارد بدن فرد شود مانند تابستان که گرمای محیط بسیار بالاست و فرد را دچار گرمازدگی میکند». عوارض گرما تنها به جسم ما محدود نمیشود، گرما روی اعصاب ما هم تاثیر دارد.
30درصد عصبانیتر
بد نیست بدانید که گرمای هوا تنها بدن شما را آسیب نمیرساند و عوارض خلقی را هم به دنبال دارد. دکتر مجید ابهری، آسیبشناس علوم اجتماعی، به «وطنامروز» میگوید:«با توجه به آثار محیطی، زندگی و شرایط اقلیمی به تحولات رفتاری از نظر آسیبشناسی رفتاری سرما و گرما، روشنی و تاریکی بر افزایش و کاهش جرائم اثر مستقیم دارند بهعنوان مثال شبهای بلند زمستان ناهنجاریهایی مانند دزدی و امثال آن افزایش میباید». او در ادامه میافزاید:«در تابستان به علت گرمای هوا تعریق و خروج کلریدسدیم از بدن تعادل شیمیایی بدن مختل و مشکلات رفتاری عارض میشود. پرخاشگری، درگیری فیزیکی، اختلالات بینایی در رانندگیهای برونشهری و تصادفات جادهای در روزهای تابستان به علت گرمازدگی و خوابآلودگی از عوارض محیط گرم است». نتایج پژوهشهای انجام شده در گروه اجتماعی مرکز مطالعات استراتژیک آریا که روی 4هزار فرد عصبانی انجام شده، نشان میدهد شرایط محیطی تاثیری مستقیم بر رفتارهای انسانی دارد طوری که همه ساله همزمان با آغاز فصل گرما میزان درگیریهای فیزیکی ناشی از پرخاشگری و بیحوصلگی 30 درصد بیشتر میشود. دکتر ابهری در اینباره میگوید:«آمار جرح و ضرب و قتل، تجاوزهای جنسی و آزارهای مرتبط با آن در گرمای تابستان بیشتر میشود. بهطور کلی پرخاشگری و درگیری افراد و آسیبهای اجتماعی در تابستان 30درصد افزایش مییابد. بداخلاقی و کمحوصلگی و پایین آمدن آستانه تحمل از عوارض گرمای محیط هستند». این آسیبشناس علوم اجتماعی به شهروندان توصیه میکند با رعایت حال همدیگر از ایجاد صداهای مزاحم خودداری کرده و از هرگونه درگیریهای لفظی و فیزیکی به دلیل شرایط گرما خودداری کنند. مواجهه با مشکلات با لبخند میتواند به کاهش این عوارض کمک کند.
توصیههای عجیب و غریب
اما شمردن دشواریهای شرایط تابستان دردی را از کسی درمان نمیکند. باید راهحلهایی جدید ولو عجیب و غریب برای مقابله با هوای گرم پیدا کرد. این توصیهها را بخوانید و خودتان چند موردی به آنها اضافه کنید:
- زمانی که مسیری طولانی را باید پیاده طی کنید، از خنکی مغازهها، پاساژها و حتی بانکها بهره ببرید.
- یک بطری یخ و آب همراه داشته باشید و گاهی آن را در دست بگیرید و از خنکی آن لذت ببرید.
- در گرمای طاقتفرسا دستمالی را تر کنید و روی سرتان بگذارید و از خنکی آن استفاده کنید.
- به زمستان فکر کنید بویژه زمانی که باران میآید و تمام لباستان را گل فراگرفته است و کلافه شدهاید.
- قدری بیخیال خوشتیپی شوید و روی لباسهای خنک و نخی تمرکز داشته باشید.
- به مردمی که در خیابان تردد میکنند نگاه کنید، همه در این آب و هوا زندگی میکنند پس این شرایط قابل تحمل است؛ به خودتان تلقین کنید که هوا آنقدرها هم گرم نیست.
- تا میتوانید زمان را مدیریت کنید و در زمان اوج گرما از خانه خارج نشوید.
کسب و کار تابستانه
اما یک تذکر و نکته به کسانی که کار و زندگیشان به گونهای است که نمیتوانند محیط خنکی را تجربه کنند: اول اینکه ستون توصیههای دکتر حسنپور،کارشناس طب سنتی را حتما بخوانید و نکته دوم اینکه این داستان را بخوانید. ابوعمرو شیبانی نقل میکند:«امام صادق (علیهالسلام) را دیدم که در دستش بیلی بود و ازاری ضخیم بر تن داشت و در بوستان خود کار میکرد و عرق از پشت او سرازیر بود. عرض کردم: فدایت شوم! اجازه بدهید من به جای شما کار کنم. فرمود: من دوست دارم که مرد برای تامین معیشت خود در گرمای آفتاب اذیت شود». و در روایتی دیگر آمده است:«امیرالمؤمنین (ع) در شدت گرما به دنبال رفع نیازهاى زندگىاش مىرفت، به این منظور که خداوند ببیند او در راه کسب حلال خود را زحمت مىدهد». به نظر میرسد تحمل گرما برای تامین هزینههای زندگی از ارزش ویژهای برخوردار است، این سوای ارزشی است که کسب روزی حلال دارد. پیامبر(ص) در حدیثی میگویند:«بعضى از گناهان است که جز تلاش براى معاش، آنها را محو نمىکند». به نظر میرسد تابستان گرم به خلاقیتهای داغی هم نیاز دارد که با پاک کردن صورت مساله به دست نمیآیند.
نظرات بینندگان
پربیننده ترین
ارسال خبرنامه
برای عضویت در خبرنامه سایت ایمیل خود را وارد نمایید.
