دیکتاتور‌های فسیل

بصیرت: در پادشاهی عربستان سعودی برادر جای برادر را می‌گیرد و این مساله در تاریخ این کشور پس از فروپاشی امپراتوری عثمانی، امری بدون تغییر بوده است. اما یکی از بنیادی‌ترین مشکلات در عربستان سعودی ، خانواده سلطنتی بزرگی به نظر می‌رسد که همه خود را در آن صاحب حق می‌دانند. این خانواده بزرگ با وجود پیوستگی خویشاوندی و رابطه خونی بر سر گرفتن پست‌های حکومتی و دولتی با یکدیگر مبارزه می‌کنند اما به جهت بسته بودن فضای خبری در این کشور مانند بسیاری از کشورهای خاورمیانه اخباری از این بحران‌ها منتشر نمی‌شود.تصور کنید پرنس چارلز در بریتانیا ده‌ها برادر داشت و در کنار این برادران پسرعموهای او نیز صف کشیده بودند که قصد داشتند جایگاه او را تصاحب کنند. در این شرایط، فضای سیاسی بریتانیا با چه مشکلاتی مواجه می‌شد اما با تمام تنوع در متقاضیان کسب قدرت در این کشور، عربستان سعودی با کوچک‌ترین تغییر در سیاست خارجی به حیات سیاسی خود در جامعه جهانی ادامه می‌دهد و عضوی از گروه 20 است. این خانواده بزرگ سلطنتی در پست‌های مهم دولتی حضور دارد و برخی تنها از اموال عمومی برای خواسته‌های شخصی خود استفاده می‌کنند. این در حالی است که هیچ نهادی برای کنترل این «پکیج» شاهزاده‌ها وجود ندارد و این افراد به راحتی از اموال عمومی استفاده می‌کنند. نگاهی به لیست خودرو‌های لوکس در جهان نشان می‌دهد مدل‌های سفارشی خاصی که برای عربستان سعودی ساخته می‌شوند، رو به افزایش است و شاهزادگان در این مساله نیز با یکدیگر رقابت می‌کنند. سوالی که مطرح می‌شود آن است که چه کسی قرار است جایگزین پادشاه عربستان سعوی شود. اصلا جانشین لایقی در این کشور وجود دارد؟
در عربستان سعودی همه چیز شکل متفاوتی دارد. پادشاه تنها نخست‌وزیر را انتخاب نمی‌کند بلکه او تمام نمایندگان پارلمان و هر کسی که در امور سیاسی این کشور تاثیرگذار است را بر‌می‌گزیند. عرب‌ها از این وضع ناراضی نیستند زیرا هیچ جایگزینی برای آنها تصور نمی‌کنند. برای خانواده آل سعود کنترل شرایط به این شکل بسیار سخت شده، زیرا اکنون 5 هزار پرنس در عربستان وجود دارد که تمام آنها به دنبال امتیازات برابر هستند در حالی که رقابت سختی میان آنها وجود دارد و برای اینکه بتوانند شرایط را به حالت تعادل حفظ کنند، ساختار مجبور است نگذارد هیچ کدام از این شاهزادگان برتری نسبت به دیگری پیدا کند.نقش روحانیون وهابی نیز در این میان غیرقابل انکار است. این افراد خود را به برخی از شاهزادگان نزدیک کرده‌اند و برای خود جایگاهی ساخته‌اند. تکنوکرات‌ها در عربستان سعودی امور را می‌گردانند و شاهزادگان بیش از هر چیز به جنگ قدرت مشغولند.
کشورهای مشابه با چنین مشکلاتی شالوده‌شان از میان رفته است اما عربستان سعودی با خانواده سطنتی‌اش به جهت تنوع در منابع کسب درآمد تاکنون خود را حفظ کرده است.عرب‌ها بر20 درصد از ذخایر نفت جهان نشسته‌اند و وجود اماکن مقدس مسلمانان در این کشور درآمد‌های هنگفتی را نصیب خانواده سلطنتی کرده است؛ خانواده‌ای که با این پول جنگ قدرت را اداره می‌کند.عربستان سعودی حدود 30 میلیون جمعیت دارد که رقم بسیار اندکی از این افراد به دنبال فضای سیاسی متفاوتی هستند. هیچ مخالف جدی در خاک عربستان سعودی وجود ندارد. انتخاباتی برگزار نمی‌شود و حزب سیاسی نیز وجود ندارد.اما مساله‌ای که می‌تواند این کشور را با تغییراتی روبه‌رو کند؛ کهولت سن رهبران و شاهزادگان رده بالاست. در صورت مرگ پادشاه عربستان سعودی ممکن است این پادشاهی ثروتمند در خودکامگی و رقابت غرق شود.عربستان سعودی بزرگ‌ترین اقتصاد خاورمیانه را با 420 میلیارد دلار سرمایه در اختیار دارد، به همین خاطر این کشور نگران از دست دادن جایگاه خود نیست. این کشور 150 میلیارد دلار از فروش نفت به دست می‌آورد. ذخایر ارزی عربستان سعودی رقمی برابر ذخایر داخلی آن است این در حالی است که تولید ناخالص داخلی این کشور هر ساله رو به رشد بوده و اقتصاد باثباتی را در این کشور بنا نهاده است.
اما این تمام ماجرا نیست. عربستان سعودی یکی از بیشترین جامعه جوانان بیکار را در خاورمیانه در خود جای داده است. این افراد آمادگی جذب گروه‌های تروریستی را دارند و رادیکالیسم می‌تواند به راحتی در این جامعه رشد کند. عربستان یکی از غیرفعال‌ترین گروه زنان را در اختیار دارد. میزان رشد جامعه عربستان طی 5 سال گذشته بسیار سریع بوده و 200 هزار دانشجو از سوی دولت به خارج از کشور اعزام شده‌اند. این رقم بیش از دانشجویانی است که طی 20 سال از عربستان سعودی به آن سوی دریاها اعزام شده بودند.اکنون در محافل سیاسی عربستان سعودی زمزمه‌هایی به گوش می‌رسد که نظام پادشاهی در این کشور باید به یک پادشاهی پارلمانی مبدل شود. در میهمانی‌های خصوصی و در شبکه‌های اجتماعی، جوانان بر این باورند که عربستان باید چهره‌اش را تغیییر دهد و با خانواده سعودی و قوانین این چنین، این مهم امکان‌پذیر نیست. البته که پادشاه سعودی و همراهانش بر سر چاه‌های نفت خیمه زده‌اند و تا زمانی که این تولید در دستان خانواده سعودی است بعید است تغییراتی در این کشور رخ دهد.
بهزاد اخلاقی
منبع: اکونومیست