نیاز ایران در غنی‌سازی 20 درصد تا کجاست؟

بصیرت: بحث درباره شرایط تصمیم گیری ایران درباره غنی‌سازی 20 درصد، دارای مبانی قانونی مشخصی است و لذا نمی‌توان درباره آن به گمانه‌زنی پرداخت. ایران در فروردین‌ماه 1389 غنی‌سازی20 درصدی اورانیوم را در حالی آغاز کرد که قبل از آن بیش از 9 ماه برای دریافت سوخت رآکتور تهران با طرف‌های غربی مذاکره کرده و به هیچ نتیجه‌ای نرسیده بود.
بحث درباره شرایط تصمیم گیری ایران درباره غنی‌سازی 20 درصد، دارای مبانی قانونی مشخصی است و لذا نمی‌توان درباره آن به گمانه‌زنی پرداخت. ایران در فروردین‌ماه 1389 غنی‌سازی20 درصدی اورانیوم را در حالی آغاز کرد که قبل از آن بیش از 9 ماه برای دریافت سوخت رآکتور تهران با طرف‌های غربی مذاکره کرده و به هیچ نتیجه‌ای نرسیده بود.
رآکتور تهران تنها رآکتور تحقیقاتی در ایران است که رادیوداروهای لازم برای استفاده بیش از 800 هزار بیمار سرطانی را تامین می‌کند. طرف غربی در سال‌های گذشته نه رادیو‌دارو به ایران داده و نه حالا که ایران بنای خودکفایی دراین عرصه را دارد حاضر به تامین سوخت رآکتور تولید‌کننده این رادیو‌داروهاست. بدتر از این، غربی‌ها در سال 2009 موضوعی انسانی مانند تامین رادیو‌دارو برای بیماران سرطانی را به گروگانی سیاسی تبدیل کردند تا بتوانند با استفاده از آن در دیگر بخش‌های برنامه هسته‌ای از ایران امتیاز بگیرند و اساسا به همین دلیل بودکه مذاکرات درباره پیشنهاد وین پیش نرفت. مشاهده این وضع ایران را به این نتیجه رساند که نباید بیش از این صبر کند و در انتظار تامین سوخت این رآکتور از خارج باقی بماند. آغاز غنی‌سازی 20 درصدی-که کاملا بر حقوق ایران طبق «ان‌پی‌تی» منطبق است- دقیقا محصول چنین فرآیندی بوده و به همین دلیل طرف غربی نتوانست پس از شروع این فرآیند ایران را متهم به افزایش درصد غنی‌سازی برای مقاصد نظامی کند، ضمن اینکه آژانس هم در گزارش اخیر خود اعلام کرد به طور کامل بر این فرآیند اشراف دارد.
اکنون بحثی وجود دارد در این باره که آیا ایران پس از دریافت سوخت رآکتور تهران، همچنان به غنی‌سازی 20 درصدی ادامه خواهد داد یا نه. این سوالی نیست که بتوان از پیش خود به آن پاسخ داد. مجلس شورای اسلامی در تاریخ 29 تیر 1389 قانونی تصویب کرد که سازمان انرژی اتمی را موظف به تولید سوخت 20 درصد «تا زمان رفع نیاز کشور» می‌کند. متن مصوبه مجلس چنین است: «سازمان انرژی اتمی ایران موظف است جهت تامین نیازهای سوخت رآکتورهای تحقیقاتی و آموزشی کشور برای مصارف پزشکی، ‌صنعتی و کشاورزی، ‌تولید و تامین سوخت با غنای 20 درصد را تمهید نماید».
نکته کلیدی در این مصوبه این است که تامین سوخت 20 درصد را منحصر به رآکتور تهران نمی‌کند و از تامین نیازهای سوخت «رآکتورهای» تحقیقاتی و آموزشی کشور برای مصارف پزشکی، ‌صنعتی و کشاورزی سخن می‌گوید. معنای صریح این قانون این است که نیاز ایران در زمینه رآکتورهای تحقیقاتی منحصر به یک رآکتور یعنی رآکتور تهران نیست و ایران برای رفع تقاضای داخلی درباره رادیو داروها -و دیگر اقلام هسته‌ای- به چند رآکتور دیگر نیاز دارد. این موضوعی است که دکتر صالحی رئیس سازمان انرژی اتمی ایران خود پیش‌تر به تفصیل توضیح داده است. صالحی در 4 خرداد 1389 در گفت وگو با روزنامه خبر می‌گوید: «رآکتورهای دیگری مشابه رآکتور تهران در حال طراحی است که امیدواریم با 10 الی 20 مگاوات قدرت در 3 تا 4 نقطه در کشور داشته باشیم. چون رادیو‌دارو نیمه‌عمر دارد و انتقال آن در طول زمان زیانبار است. حداقل یک رآکتور مانند تهران را حتماً خواهیم ساخت».
استدلال اصلی ایران که در بیان دکتر صالحی به طور فشرده آمده این است که به دلیل مشخصات جغرافیایی خاص ایران، رادیوداروهای تولید شده در رآکتور تهران نمی‌تواند نیازهای همه کشور را تامین کند چرا که به دلیل نیمه‌عمرپایین برخی از این رادیوداروها عملا امکان انتقال آنها از تهران تا نقاط دوردست کشور -مثلا بندرعباس یا چابهار- وجود ندارد و رادیودارو در زمان انتقال از بین می‌رود. بنابراین ایران باید چند رآکتور دیگر در جاهای مختلف کشور داشته باشد تا بتواند همه سطح کشور را پوشش دهد. لذا وقتی در مصوبه مجلس از «نیاز» کشور سخن گفته می‌شود، باید توجه کرد که این نیاز فراتر از رآکتور تهران است و دولت موظف شده غنی‌سازی 20 درصد را تا رفع کامل آن ادامه دهد. بر این مبنا، دولت باید «بر مبنای نیاز تکنولوژیک کشور» درباره تداوم یا توقف غنی‌سازی 20 درصد تصمیم بگیرد و مورد خاص رآکتور تهران تعیین کننده نهایی مساله نخواهد بود. این موضعی است که بدون شک در هرگونه مذاکره با گروه وین مطرح خواهد شد.
نکته پایانی در اینجا این است که ایران برای غنی‌سازی 20 درصد هزینه‌های سنگینی چون قطعنامه 1929 و تحریم‌های یکجانبه آمریکا و اروپا را پرداخته و حالا که نوبت به مذاکره رسیده قطعا به آسانی بر سر آن معامله نخواهد کرد. غربی‌ها این امکان را داشتند که از ورود ایران به سطح غنی‌سازی 20 درصد جلوگیری کنند اما آنها آگاهانه این فرصت را از دست دادند. اکنون بازگشت ایران به وضع قبل از فروردین‌ماه 1389 به هیچ وجه آسان نخواهد بود.
مهدی محمدی
منبع: فارس