نگاه آمریکایى به پکن / سعید سبحانی

اشاره:طى سالهاى اخیر و به دنبال سرکار آمدن جمهوریخواهان در ابتداى سال 2000 میلادی،نوع نگاه آمریکا نسبت به معتدلات خاوردور خصمانه تر شده است.نماد این نوع نگاه را مى توان در مناسبات امروز منطقه خاور دور به طور عینى مشاهده نمود.

سفر اخیر رابرت گیتس ،وزیر دفاع ایالات متحده آمریکا به پکن و دیدار وى با نسل چهارم کمونیستهاى این کشور مجال و فرصتى جهت تحلیل مجدد روابط پکن-واشنگتن بود.مناسباتى که سیاستهاى انحصار طلبانه آمریکا آن را دچار خدشه نموده است.مانور بى حد و حصر آمریکا در خاور دور که برگزارى مانورهاى نظامى مشترک واشنگتن با کشورهایى مانند ژاپن و کره جنوبى سبب نارضایتى پکن شده است.دخالت آمریکا در امور تایوان و تجهیز نظامى تایوان توسط واشنگتن خشم مقامات چینى را بر انگیخته است.از سوى دیگر آمریکا سعى دارد قدرت مانور اقتصادى چین در بازارهاى اروپا و جهان را محدود نماید.اما اقدامات کاخ سفید تنها به حیاط خلوت پکن مربوط نمى شود.کاخ سفید بارها نقض حقوق بشر در چین را محکوم نموده و در سیاست داخلى این کشور دخالتى غیر قابل توجیه نموده است.در شوراى امنیت سازمان ملل متحد نیز آمریکا همواره سعى دارد اراده خود را بر پکن تحمیل نماید.البته اهمال کاریهاى چین در این خصوص بى تاثیر نبوده است.

اخیرا وزیر دفاع آمریکا در دیدار با همتاى چینى خود علاوه بر رایزنى درباره برنامه هسته اى صلح آمیز ایران و پرونده تسلیحات هسته اى کره شمالی، خواستار شفافیت بیشتر پکن در زمینه هزینه هاى نظامى شد‌. “رابرت گیتس” در پکن با “کائو گانگ چوان” همتاى چینى خود دیدار کرد و موضوع ابهام در نوسازى نظامى چین و لزوم شفافیت بیشتر پکن را در این زمینه براى رفع نگرانى‌هاى بین المللى به وى خاطر نشان کرد.

چین طى چند سال گذشته همواره بودجه سالانه نظامى خود را افزایش داده که آخرین مورد آن افزایش 8/17 درصدى بودجه سال 2007 بود که کل بودجه را به 45 میلیارد دلار رساند، اما مقامهاى آمریکایى معتقدند رقم واقعى این بودجه 125 میلیارد دلار در سال است.گیتس همچنین از چین خواست نقش بیشترى در صحنه دیپلماسى بین المللى ایفا کند و درباره موضوع برنامه هسته اى ایران، برنامه تسلیحات هسته اى کره شمالى و همچنین تحولات سودان نیز با کائو، بحث و تبادل نظر کرد.

گیتس روابط آمریکا با چین را صادقانه، سازنده و برپایه همکارى توصیف کرد و گفت دو طرف براى تقویت تبادلات نظامى در تمام سطوح توافق کردند.

البته گیتس در سفر خود به پکن اظهارات فریبنده اى را بر زبان رانده است.وزیر دفاع آمریکا به گونه اى سخن گفته است که گویا دو کشور چین و آمریکا دو شریک استراتژیک یکدیگر در نظام بین الملل امروز محسوب مى شوند!گیتس خود نیز به خوبى مى داند که روابط پکن و مسکو هیچ‌گاه با یکدیگر صادقانه و گویا نبوده است.از سوى دیگر،گیتس در قالب این سخنان فریبنده پیام خصمانه کاخ سفید براى فرزندان مائو را به نحوى موذیانه ارائه نموده است.شفاف سازى نظامى و تسلیحاتى پکن در خواستى است که آمریکا از چین نموده است.مسلما آمریکا در جایگاهى نیست که بخواهد این در خواست را از مقامات چینى داشته باشد.

البته هو جین تائو ،رئیس جمهور چین نیز به نحوى زیرکانه و غیر مستقیم پاسخ رابرت گیتس را داده است. رئیس جمهور چین امروز ساعاتى قبل از ورود وزیر دفاع آمریکا از به روز شدن نیروى موشکى کشورش ستایش کرد. “هو جینتائو” در بازدیدى از تاسیسات موشکى و پیش از ورود “رابرت گیتس” به پکن از به روز شدن نیروى موشکى چین ستایش کرد. هو جینتائو در حالى در بازدید از واحد دوم توپخانه چین سخنرانى کرد که دو هفته از برگزیده شدن وى به سمت رهبرى حزب کمونیست چین مى‌گذرد. وى به حزب کنگره قول داد تا ارتش چین را به روز کند.

وى گفت ارتش آزادیبخش خلق چین که بزرگترین ارتش جهان با 3/2میلیون نفر نیرو است هر روز از سیستمهاى فناورى پیشرفته و جدیدترین آموزشها استفاده مى‌کند. واحد دوم توپخانه چین که مسئول موشکهاى راهبردى چین است نقش با اهمیتى در تضمین امنیت و حاکمیت پکن دارد. بنا بر اظهارات هو جین تائو سیستم موشکى چین بسیار پیشرفته است .

نگاه آمریکا نسبت به پکن نگاهى منفى و مغرضانه است.این نوع نگاه طى سالهاى اخیر در کاخ سفید تقویت شده است.مطابق نظر رئالیستها پکن در آینده اى نزدیک مى تواند به یکى از ارکان نظام چندقطبى جهان تبدیل شود.البته این مسئله از سوى آمریکا قابل هضم نیست .بر این اساس جمهوریخواهان و حتى دموکراتهاى آمریکا نسبت به لزوم تحدید قدرت کشورهایى مانند چین و روسیه اتفاق نظر دارند.در این میان ایجاد ارتباطات گسترده تجاری،سیاسى و نظامى چین و روسیه ترس مزمن نهفته در درون استراتژیستهاى نظام تک قطبى را تقویت مى کند.البته آمریکا سعى دارد نگرانى خود از برقرارى روابط مستحکم پکن و مسکو را پنهان نماید.افزایش همکاریهاى تجارى و اقتصاید چین و روسیه طى ماههاى اخیر براى آمریکا نوعى تهدید محسوب مى شود.

تجارت دو جانبه چین و روسیه در 9 ماه اول سال جارى میلادى 40 درصد افزایش یافته است. آمارهاى منتشره از سوى وزارت بازرگانى چین نشان مى‌دهد که تجارت دو جانبه چین و روسیه در 9 ماه اول سال جارى میلادى به 34 میلیارد و 900 میلیون دلار افزایش یافت که این مبلغ از سطح تمام سال گذشته فراتر رفته و در مقایسه با ماه‌هاى مشابه گذشته 40 درصد افزایش یافته است. واردات و صادرات فرآورده‌هاى الکترونیکى و ماشین‌آلات دو طرف در حال رشد بوده است و در حال حاضر این فرآورده‌ها در صدر فرآورده‌هاى تجارى چین و روسیه قرار دارد. علاوه بر این، همکارى اقتصادى و تجارى دو کشور روسیه و چین روز به روز فعال‌تر شده و تعداد زیادى از پروژه‌هاى بزرگ در زمینه‌هاى انرژی، فضانوردی، هواپیمایى و انرژى هسته اى در حال اجراست. البته حضور موثر چین و روسیه در حیاط خلوت ایالات متحده آمریکا نیز سبب تشدید هجمه هاى واشنگتن علیه پکن شده است. آمریکا که خود را درگیر عراق و افغانستان کرده، از آمریکاى لاتین غفلت کرد و اکنون در این منطقه رهبران چپ گرایى به قدرت رسیده‌اند که ترسى از پنهان کردن روابط خصمانه خود با آمریکا ندارند و روسیه و چین نیز از این تمایلات ضد آمریکایى حمایت مى‌کنند. طى سالهاى اخیر هم قراردادهاى چندین میلیارد دلاری، طرحهاى مشترک در عرصه هاى مختلف و فناوریهاى جدید روسیه را نیز به کشورهاى آمریکاى لاتین پیوند داده است. ونزوئلا نیز در این بین از ویژگى خاصى برخوردار است. هوگو چاوز رهبر آن، با عزم راسخ و با استفاده از سلاحهاى روسى قصد دارد به مبارزه با «شیطان بزرگ» یا همان آمریکا بیاید. این مى‌شود که ونزوئلا به یکى از بزرگترین خریداران تسلیحات نظامى روسیه مبدل مى‌گردد. این در حالى است که هم روسیه و هم چین از رشد تمایلات ضد آمریکایى در منطقه آمریکاى لاتین به شدت حمایت مى‌کنند.

در نهایت اینکه نگاه ایالات متحده آمریکا نسبت به پکن نگاهى تهدید محور است.این نگاه تهدید محور با گذشت زمان تغییر نخواهد کرد.از این رو مقامات چینى باید به حرکت مستقل خود در نظام بین الملل ادامه داده و از همراهى هاى بى مورد و بازدارنده با واشنگتن در شوراى امنیت سازمان ملل متحد خوددارى نمایند.در این صورت مى توان نسبت به موفقیت درازمدت چین در جهان امروز و تبدیل شدن پکن به یک قطب بین المللى امیدوارد بود.هوجین تائو نیز در این خصوص باید نهایت تلاش خود را به کار گیرد.وى دوران تازه قدرت خود را آغاز نموده است و انگیزه زیادى براى رفع نقایص سیاست خارجى پکن مى باشد.