سنگ اندازى واشنگتن در معادلا‌ت آنکارا / محمد اسکندری

در چند هفته اخیر تنش ها در مرز ترکیه با عراق به شدت افزایش یافته است.ترکیه بیش از ده ها هزار تن از نظامیان خود را گسیل و به سوى مرزهاى مشترک با عراق روانه کرده است. مقامات نظامى ترکیه در آخرین اظهارات خود بر سرکوب کردن مواضع گروه هاى مسلح کرد پافشارى کرده اند و هرچه سریعتر خواهان مجوز براى عملیات نظامى در خاک عراق شده‌اند.

اما دلایل این بحران ،تبعات آن و موضع‌گیرى هاى بازیگران اصلى سیاست جهانى در قبال این موضوع قابل توجه است.

حزب کارگران کردستان (پ ک ک) نام گروهى چپگرا و مسلح در جنوب شرقى ترکیه است که خواستار ایجاد کردستان بزرگ‌ در مناطقى از ترکیه، عراق، ایران و سوریه است . این گروه هرازگاهى با حملات چریکى خود به مرزههاى ترکیه باعث نا امنى در این منطقه مى شود. کشورهاى اروپایى و آمریکا این حزب را در زمره گروه هاى تروریستى اعلام کردند.اما باید دانست این حزب در خلال جنگ آمریکا با عراق توانست نظامیان خود را به انواع سلاح هاى جنگى مدرن تجهیز کند و آنها را براى حمله به پایگاه‌هاى نظامیان ترکیه سامان بخشد.در این حملات ده ها تن از نظامیان ترک کشته و بیش از صدها تن مجروح شدند تا جایى که مردم و ارگان هاى سیاسى و داخلى ترکیه خواستار تحرک نظامى علیه این گروه تروریستى شدند.راهپیمایى هاى گسترده ا ى با حضور اقشار مختلف جامعه در حمایت از دولت براى تحرک نظامى علیه (پ ک ک) در سراسر ترکیه بر پا شد و در نهایت با 507 راى موافق حق استفاده از ارتش توسط مجلس ملى به دولت داده شد تا حزب حاکم وادار به استفاده از قوه قهریه شود.

پس از این اقدام آنکارا، جبهه گیرى هاى غیر قابل پیش بینى از سوى سران کشورهایى همچون ایالات متحده و مجامعى همچون اتحادیه اروپایى صورت گرفت. این کشورها مواضع خود را نسبت به (پ ک ک) تغییر دادند و خواهان هرجه سریعتر به پایان رسیدن این غائله شدند.به طورى که اتحادیه اروپا اقدام نظامى ترکیه علیه نظامیان مسلح کرد را به مثابه نبود آزادى مذهبى و قومى در ترکیه اعلام و آن را به معناى به زمانى نا معلوم موکول شدن ورود ترکیه به اتحادیه اروپایى تفسیر کرد.

اما دلایل اتخاذ این تصمیم از طرف کاخ سفید و مقامات اروپایى جاى بحث و بررسى دارد.

ایالات متحده که خود را پس از جنگ جهانى دوم متحد استراتژیک ترکیه مى دانست در این وهله بر خلاف سیاست هاى پیشین خود گام برداشت.در این مورد که منافع آنکارا و واشنگتن درست در دو سوى مخالف هم قرار داشتند کاخ سفید همچون سایر همپیمانانش ترکیه را نیز رها و تنها به منافع خود نظر کرد. دکترین سیاست خارجه ایالات متحده که خواستار تجزیه خاورمیانه از قدرت هاى بزرگ است در این بازه زمانى ترکیه را نیز به عنوان هدف خود نشانه رفت.

ترکیه به عنوان یکى از قدرت هاى منطقه مى بایست به کشورى کوچکتر تجزیه شود. در این راستا باید دانست که گروهى موثرتر و کارآمد تر از(پ ک ک) وجود ندارد که بتواند کاخ سفید را به اهداف خود برساند بنابراین ایالات متحده تمام هم و غم خود را چه در قبل،از قبیل مسلح کردن این گروه و چه اکنون در حمایت از عدم وقوع جنگ بر این مى گمارد تا از ماهیت وجودى (پ ک ک)محافظت کند.اما باید دانست این سیاست در لفیفه فریاد براى جلوگیرى از بروز تنش در تنها منطقه امن عراق صورت مى گیرد.سران آمریکایى این سیاست خود را در زیر چتر عدم ازبین رفتنن امنیت در شمال عراق توجیه مى کنند.

باید به این نکته نیز توجه کرد که متضرر اصلى در قبال عدم انحطاط(پ ک ک) کشورهاى ایران،سوریه،عراق و على الخصوص ترکیه است.وجود این گروه تروریستى علاوه بر نا امن کردن منطقه،موجبات دسیسه چینى آمریکا و هم پیمانانش را فراهم مى کند.لذا حال که منافع مشترکى ما بین این چند کشور به وجود آمده سعى و تلاش سران و روساى آنها باید در راستاى هرچه سریعتر رسیدن به اتحاد و انسجام باشد.کشورهاى ایران و سوریه از چندى پیش به این فرض رسیده اند. در صورتى که ترکیه نیز بر منافع مشترک بین چند کشور پاى فشارى کند و سیر عدم تعلق و وابستگى به واشنگتن را ادامه دهد مى توان بر ایجاد چارچوب ها و کارگروه هاى مشترک در بین کشورها چشم امید بست که البته این امر کاملا در تضاد با استراتژى هاى ایالات متحده است.

حال تنها سوال باقیمانده کارآمدى استفاده از زور علیه این گروهک است.آیا به راستى اقدام نظامى مى تواند پاسخگوى اقتضائات موجود باشد؟

تاریخ به خوبى گواه این موضوع است که تصمیم هاى عجولانه آن هم در سطح کلان نمى تواند نتایج و آثار مطلوبى را در بر داشته باشد.در این برهه از زمان که آمریکا دلیلى براى استمرار حضور نظامى خود در خاک عراق به جز تنش هاى بین فرقه اى و گروهى ندارد آیا شعله ور کردن آتش نفاق و تقابل بین قومى کارى عاقلانه است؟ به حتم هر گروه تروریستى باید به اضمحلال کامل برسد اما این اقدام همواره باید با در نظر گرفتن شرایط و قابلیت هاى کمى و کیفى محیطى باشد.در این پارادایم حساس هرگونه عملیات نظامى ترکیه علیه گروه هاى عراقى توسط هیمنه رسانه اى غرب به حربه اى براى توجیه جنگ عراق و برگ برنده اى براى جلوگیرى از شکست کامل آمریکا تبدیل مى گردد.لذا سران حزب حاکم عدالت وتوسعه باید در این برهه حساس با صرافت و فراست پاداستراتژى مناسبى را در برابر نقشه هاى امریکا پیاده کند.البته در این اثنا نباید از کارایى و قدرت تجزیه و تحلیل مسئولین در دستگاه سیاست خارجه جمهورى اسلامى ایران به سهولت بگذریم .تهران نقش غیر قابل انکارى را در کنترل شرایط موجود بازى مى کرد.

در نهایت باید بدین نکته نیز توجه داشت که یکى از مهمترین سیاستهاى دستگاه خارجى آمریکا در قبال منطقه خاورمیانه ایجاد شکاف در بین کشورهاى این منطقه و مانع تراشى براى ایجاد یک همگرایى منطقه اى با محوریت همکارى هاى سیاسى - امنیتى است.

شاید بتوان این سیاست را اساس و پایه برنامه هاى کاخ سفید درمورد خاورمیانه دانست.لذا اکنون که دولت هاى اسلامى در حال تبلور و خودنمایى هستند بسیار حائز اهمیت است که آنان به اتحاد و همگرایى نزدیک شوند.مسئله (پ ک ک)شاید نقطه عطفى باشد براى هرچه نزدیک تر شدن دول اسلامى .