تعلیق هسته‌ای ایران و صف‌بندیهای جدید /سیامک باقری

عمده‌ترین ثقل مباحث هسته‌ای ایران در شرایط کنونی بر سر تعلیق فعالیت‌های هسته‌ای است. این مسأله، آرایش بازیگران هسته‌ای را بار دیگر تغییر داد.

طرفداران تعلیق به عنوان پیش شرط مذاکرات:

آمریکا و تا حدودی انگلیس تنها کشورهایی هستند که بر تعلیق فعالیت‌های هسته‌ای ایران به عنوان پیش شرط مذاکرات تاکید دارند و تاکنون هیچ‌گونه انعطافی از خود نشان ندادند. آمریکایی‌ها معتقدند توافقات گروه 1+5 در 21 تیر سال جاری و گروه جی هشت در سن پطرزبورگ در خصوص اعمال سخت‌گیری  علیه ایران اکنون باید اجرا شود، چون جمهوری اسلامی ایران اعتنایی به توافقات آنها در قالب قطعنامه 1696 شورای امنیت نکرد. همچنین آنان بر این باورند که هر گونه اهمال در این ارتباط باعث تقویت اراده ایران در ادامه فعالیت‌هایش خواهد شد. با همه این استدلال‌ها، کاخ سفید نتوانست اعضای دائم شورای امنیت را برای صدور یک قطعنامه جدید با ماهیت سختگیرانه علیه ایران جلب نماید با این حال دولتمردان آمریکا از موضع اولیه خود عقب‌نشینی نکردند و برای فشار بر ایران جهت اعمال تعلیق فعالیت‌های هسته‌ای، راه خارج از شورای امنیت را دنبال کردند؛ مهمترین آن پی‌گیری مسأله در نشست رئیسان مجالس جی هشت در سن پطرزبورگ در 26/6/85 می‌باشد. اما مواضع کشورهای عضو گروه هشت و بیانیه پایانی این نشست نشان داد که دیدگاه سختگیرانه آمریکا جایگاهی در میان گروه هشت ندارد. این مسأله به نحوی برای آمریکا بغرنج شد که شون مک کورمک سخنگوی وزارت خارجه آمریکا اعلام کرد «فرایند تلاش برای تهیه بسته تحریم‌ها یا دیگر اعضای شورای امنیت سازمان ملل متحد هفته‌ها طول خواهد کشید.»

با این وجود، عدم همگرایی کشورهای متحد آمریکا در تحریم ایران نتوانست عامل بازدارنده‌ای در سیاست خصمانه این کشور علیه ایران شود. کاخ سفید با اقدامات یک جانبه سعی می‌کند تا نشان دهد که به تنهایی قادر به فشار بر ایران هست. از همین رو، تحریم خدمات مالی با بانک صادرات ایران را اعلام کرد.

از سوی دیگر آمریکا سیاست نرمی را نیز جهت جلب افکار عمومی داخل ایران و تغییر شرایط بین‌المللی حاکم بر فعالیت‌های هسته‌ای ایران آغاز کردند سخنان بوش در خصوص مسأله هسته‌ای ایران و پذیرش حق هسته‌ای جمهوری اسلامی به عنوان یکی از جلوه‌های سیاست نرم آمریکا ارزیابی می‌شود.

تعلیق در حین مذاکرات:

در حال حاضر بسیاری از کشورها متقاعد شدند که گفتگوها با ایران بدون پیش‌شرط شروع شود. در میان گروه‌ها 1+5 چهار کشور فرانسه، آلمان، روسیه و چین پذیرفتند که در حین مذاکرات موضوع تعلیق بحث شود. فرانسوی‌ها که تا قبل موضع سخت‌تری داشت در یک چرخش قابل توجه اعلام کردند که «تعلیق بهتر است در حین مذاکرات صورت گیرد» علاوه بر کشور‌های فوق، 116 کشور غیر متعهد در آخرین نشست‌ سران کشورهای عضو، طی بیانیه از همه طرف‌های درگیر مسأله هسته‌ای خواستند که بدون پیش‌شرط مذاکرات هسته ای را شروع نمایند. در مجموع روند شرایط نشان می‌دهد که موازنه بین رویکرد تعلیق به عنوان پیش شرط و رویکرد تعلیق درحین مذاکره به نفع رویکرد دوم تغییر کرده است. فضا به گونه‌ای درحال پیشرفت است که حتی شخصیت‌های سیاسی بین‌المللی و مراکز مطالعاتی و مشورتی معروف، جانب رویکرد دوم را گرفته‌اند. از جمله شورای اطلاعات امنیتی انگلیس و آمریکا طی گزارشی از اروپا و آمریکا خواست تا وارد گفتگوهای مستقیم و بدون شرط با ایران شوند و در ادامه افزود که تهدید و تحریم، ایرانی‌ها را منسجم‌تر می‌کند.

علت تاخیر مذاکرات

سوالی که مطرح است اینکه چرا با وجود تفوق رویکرد «مذاکرات بدون پیش شرط» گفتگوهای ایران با 1+5 شروع نمی‌شود و علت تاخیر نشست سولانا و لاریجانی ناشی از چیست؟ طرف‌های اروپایی و همچنین شخص سولانا اعلام کرد که عدم اجماع در ایران پیرامون تعلیق دو ماهه در حین مذاکرات عامل اصلی تاخیر در نشست‌ها می‌باشد. اما به نظر می‌رسد این مسئله تنها عامل نباشد. موضع آمریکا بر تعلیق پیش از مذاکرات یکی از عوامل جدی توقف گفتگوهاست. اروپا درصدد است که آمریکا را نسبت به دیدگاه جدید خود در خصوص تعلیق متقاعد نمایند از نظر کشورهای اروپایی مذاکرات بدون حضور آمریکا نتیجه بخش نخواهد بود.

اروپایی‌ها اکنون در تلاش راه حلی هستند که بتوانند دو طرف اصلی پرونده یعنی ایران و آمریکا را متقاعد به مذاکره نمایند بدون اینکه هر دو طرف از موضع خود عقب نشینی کرده باشند از همین رو، اروپایی‌ها پیشنهاد دارند که ابتدا نشست‌ها بین ایران و پنج کشور روسیه، چین،‌آلمان، فرانسه و انگلیس برگزار شود و در حین چنین نشست و گفتگوها مسأله تعلیق فعالیت‌های هسته‌ای ایران اجرا گردد. در این صورت ضمن اینکه دیدگاه ایران تحقق خواهد یافت، می‌تواند موضع آمریکا را نیز پوشش دهد و بدین‌ترتیب زمینه نشست ایران و 1+5 فراهم می‌شود.