احزاب سیاسی ایران (بخش هفتاد و یکم)

عبدالله شمسی
2 - در جستجوی کاندیدای واحد
با وجود مطرح شدن افراد مختلف جهت کاندیداتوری و ارائه طرح های گوناگون مانند طرح وحدت ملی، کارگزاران سازندگی و در مجموع اصلاح طلبان از ابتدای شروع زمزمه های انتخاباتی تا آخرین ماه های منتهی به انتخابات سعی بر القای این موضوع داشتند که در رسیدن به کاندیدای واحد وضعیت مناسبی دارند. این درحالی بود که بین خود کارگزاران نیز اختلافاتی وجود داشت که از جمله می توان به اعلام آمادگی محمد هاشمی برای اعلام کاندیداتوری اشاره نمود. با این وجود موضع اکثریت اعضای حزب ، سیدمحمد خاتمی بود که در صورت ورود او به عرصه رقابت های انتخاباتی از او حمایت می کردند. محمدعلی نجفی، عضو سابق شورای مرکزی کارگزاران در پاسخ به این سوال که کاندیدای حزب، حسن روحانی و یا ولایتی خواهد بود، بیان داشت:
«موضع رسمی حزب کارگزاران این است که اگر خاتمی وارد عرصه رقابتها شود از ایشان حمایت کنند. ولی اگر خاتمی کاندیدای انتخابات ریاست جمهوری نشد حزب کارگزاران همه کاندیداهای موجود از جمله کروبی و چهره های معتدل اصولگرا مانند ولایتی و روحانی را مورد بررسی قرار خواهد داد.»
برخلاف این ژست، وحدت اصلاح طلبان در هاله ای از ابهام قرار داشت تا جایی که کرباسچی در جلسه ای در قزوین گفت : «مایه تأسف است که بحث نامزدی ریاست جمهوری بین اصلاح طلبان به جایی رسیده که کروبی و خاتمی با هم کنار نمی آیند.»
همزمان با پیگیری این موضوع، اصلاح طلبان با تبلیغات سلبی ، سعی بر القای انشقاق و گسترش گسست بین اصولگرایان داشتند؛ بر اساس این راهبرد اختلافات موجود بین برخی اصولگرایان با دولت نهم و رئیس جمهور دامن زده می شد و ناکارآمدی دولت را دلیل عدم حمایت اصولگرایان از احمدی نژاد القا می کردند. مرعشی در این باره می گفت: «بیان ناکارآمدی دولت نهم فقط مختص اصلاح طلبان نیست، بلکه اجماع اصلاح طلبان، اصولگرایان و اجماع کارشناسی کشور بر حرکت اشتباه در صرف منابع و از بین بردن همه اصول کارشناسی تأکید دارند.»
عمده مطالبی که از سوی رسانه های اصلاح طلب در این زمینه دنبال می شد عبارت بود از: «ائتلاف اصولگرایان بدون حامیان احمدی نژاد»، «عبور از احمدی نژاد کلید زده شد» ، «اصولگرایان معتدل به دنبال دولت کارآمدتر هستند» ، «اختلاف نظر اصولگرایان در حمایت قاطع از احمدی نژاد» و مطالب فراوانی از این قبیل.
در اواخر پاییز و اوایل زمستان فشار گروه هایی مانند کارگزاران، مشارکت و مجاهدین انقلاب اسلامی بر سیدمحمد خاتمی برای حضور در عرصه رقابت انتخاباتی مضاعف شد، بنا به تحلیل این تشکل ها خاتمی تنها فردی بود که می توانست با محمود احمدی نژاد رقابت کند و حضور او را با توجه به شرایط داخلی و خارجی ضروری می شمردند، اما آقای خاتمی به شدت مردد بود و علت تردید هم بیم داشتن از عدم انتخاب مجدد و در صورت انتخاب، ترس از شرایط جدید بود و اینکه آیا می تواند با توقعات فراوان یاران اصلاح طلب خود، قوه اجرایی را اداره کند یا خیر؟
علاوه براین ، اعلام آمادگی میرحسین موسوی برای ورود به عرصه انتخابات، به تردید او می افزود. خاتمی که بارها در جلسات مختلف از موسوی برای کاندیداتوری دعوت کرده بود، دائماً در مصاحبه ها و نطق های خود این جمله را یادآور می شد که «اگر او [موسوی]بیاید من نمی آیم و یا اگر من بیایم او نمی آید.»
طرح چنین موضوعاتی چندان به مذاق اصلاح طلبان حامی خاتمی خوش نمی آمد. در این ارتباط مرعشی در اولتیماتومی به آقای خاتمی اینگونه اعلام می کند:
«چنانچه خاتمی تصمیم به حضور در انتخابات ندارد باید هرچه سریعتر و حداکثر تا پایان آذر ماه آن را اعلام کند تا اصلاح طلبان دچار سردرگمی نشوند و کاندیدای دیگری را برگزینند، اما اگر قصد حضور در انتخابات را دارد باید ستادهای خود را تشکیل دهد و متناسب با نظر ستادها و مشاوران تبلیغاتی خود تاریخ دقیقی را برای اعلام حضور رسمی معین کند.»
بالاخره خاتمی پس از کش و قوس های فراوان در بیستم بهمن 87 کاندیداتوری خود را برای انتخابات اعلام نمود. اعلام کاندیداتوری خاتمی واکنش های متفاوتی را در پی داشت ؛ اکثر گروه ها و شخصیت های اصلاح طلب از آمدن وی استقبال کردند، زیرا احساس می کردند که با آمدن خاتمی شانس پیروزی بر احمدی نژاد بیشتر می شود.
کارگزاران سازندگی نیز در اوایل اسفند با وجود مخالفت دبیرکل حزب که قبل از آن در ستاد مهدی کروبی حضور یافته و به عنوان مشاور او همکاری داشت، با رأی اکثریت از نامزدی سید محمد خاتمی حمایت کردند.
حضور کرباسچی در ستاد کروبی و قرار گرفتن نام مهاجرانی در بین مشاورین کروبی و تبعیت نکردن از تصمیمات حزبی، حاکی از انشقاق عمیق درون حزبی بود ، در همین رابطه عمل کرباسچی تخطی از مصوبات حزب تلقی شد و یدالله طاهرزاده عضو شورای مرکزی کارگزاران خبر از برخورد با خاطیان داد.
در این مقطع میرحسین موسوی هم که خود را برای حضور در عرصه رقابت انتخاباتی آماده می کرد از اقدام خاتمی در اعلام کاندیداتوری به شدت گله مند بود و در همین راستا نامه ای را خطاب به او نوشت و از اینکه طبق قرار طرفین مبنی بر بررسی وضعیت و صبر کردن تا اردیبهشت ماه و بعد اعلام کاندیداتوری یکی از آنها، عمل نکرده است سخت گلایه مند بود.
با وجود اعلام حضور رسمی، تردیدها آقای خاتمی را رها نکرد و با شروع سفرهای انتخاباتی و استقبال سرد و کم فروغ مردم در استان های فارس، بوشهر و کهکیلویه از او ، تردیدهایش تبدیل به یقین شد که پایگاه اجتماعی او و اصلاح طلبان به شدت تنزل کرده و رأی نخواهد آورد، لذا در بیست و هشتم اسفند حدود یک هفته پس از اعلام کاندیداتوری میرحسین موسوی ، با انتشار بیانیه ای انصراف خود را از نامزدی انتخابات اعلام نمود و دربیانیه خود ضمن تعریف از کروبی و توصیه به وحدت ، از میرحسین موسوی حمایت کرد .
کارگزاران که تمایل چندانی به حمایت از کروبی نداشتند، با وجود تضادهای اساسی با میرحسین در حوزه های مختلف فرهنگی و اقتصادی ناچاراً به سمت و سوی حمایت از وی پیش رفتند و نهایتاً سخنگوی کارگزاران در بیست وسوم فروردین 1388 رسماً حمایت حزب متبوع خود را از موسوی اعلام نمود. این تصمیم بعد از رایزنی ها و مشورت با آقای هاشمی رفسنجانی انجام پذیرفت، هرچند این موضوع در ابتدا مورد انکار برخی اعضای حزب قرار گرفت، اما مرعشی سه هفته بعد از اعلام حمایت رسمی کارگزاران از کاندیداتوری میرحسین موسوی، به این امر اذعان کرد. وی در دفتر انجمن اسلامی دانشگاه تهران اظهار داشت : «مشورت حزب کارگزاران با هاشمی رفسنجانی نتیجه اش این شد که در انتخابات دهم ریاست جمهوری حزب کارگزاران از میرحسین موسوی حمایت کند.»
پس از اعلام حمایت، در روز دوشنبه هفتم اردیبهشت ، اعضای کارگزاران با میرحسین موسوی ملاقاتی داشتند، در این ملاقات، هدایت الله آقایی از تشکیل کمیته ای برای هماهنگی احزاب اصلاح طلب در قالب ستاد جبهه اصلاحات خبر داد و با اشاره به نحوه تشکیل این ستاد اظهار داشت:«بنا داریم بدین ترتیب احزاب اصلاح طلب را به طور مستقل و به شکل مکمل با ستاد مهندس موسوی فعال کنیم تا ظرفیت های معطل مانده را در قالب ستاد جبهه اصلاحات فعال کنیم... یکی از وظایف اصلی این ستاد، فعالیت بیشتر در بخش هایی نظیر جوانان، دانشجویان، زنان و فضاهای مجازی است که تا کنون کمتر بر روی آنها کار شده است. »
آقایی هم چنین با اشاره به تشکیل کمیته انتخابات حزب کارگزاران ، افزود: «بنا داریم در این کمیته دو حرکت درون حزبی و بیرون حزبی را صورت دهیم و در بخش بیرون حزبی به عنوان یکی از اعضای جبهه اصلاحات، نقش خود را برای فعال کردن بیشتر این جبهه ایفا کنیم.»
در این جلسه کارگزارانی ها به القای مطلوب نبودن فضای انتخاباتی پرداختند و از امکان بالقوه تغییراتی در جامعه سخن به میان آمد.
پس از رسمیت یافتن میرحسین موسوی به عنوان کاندیدای اصلی حزب، برنامه ریزی انتخاباتی کار گزاران شکل عملیاتی و منسجم تری به خود گرفت . این برنامه ریزی ها هماهنگ با دیگر اعضای جبهه اصلاحات، اهدافی فراتر از تصاحب کرسی ریاست جمهوری را دنبال می نمود، برهمین اساس و به استناد اظهارات ، اقدامات و مسائل به وجود آمده قبل و بعد از انتخابات ، اصلاح طلبان دو راهکار را پیش روی خود قرار دادند؛ بر پایه این دو راهکار، در صورت شکست انتخاباتی، القای بحث تقلب و در صورت پیروزی، برگزاری جشن پیروزی و کلیدزدن روند محدودسازی رهبری را پیگیری می کردند و با توجه به محدودیت های قانونی در این زمینه ، مجموعه ای از برنامه های قانونی و غیرقانونی همچون کمیته صیانت از آرا و موج اعتراضات هواداران در کف خیابانها تدارک دیده شده بود.