گزینه عربستان در انتخابات مصر

حسین امیدى
حسنی مبارک پس از 30 سال حکومت به پایان راه رسیده و به جز کهولت سن، بیماری سرطان هم فرصتی برای او باقی نگذاشته است. حکومت پلیسی و سرکوب های مستمر اگر چه تا به حال به حکومت مبارک فرصت داده ولی نباید فراموش کرد که طبق اصول و قواعد جامعه شناسی، این انرژی متراکم در مصر، آماده رها شدن و انفجار است. این چشم انداز در تمایل به یک دگرگونی در کنار فقدان گزینه های کاملاً مطلوب و یا پیچیدگی های ناشی از رقابت قدرت، سطح نگرانی را برای دو بازیگر اصلی یعنی آمریکا و رژیم صهیونیستی در داخل مصر افزایش داده است. ماه هاست که برآوردهای امنیتی- سیاسی رژیم صهیونیستی از آینده تحولات در مصر با دلهره یاد می کنند. چرا که آنچه در طی چهار دهه توسط صهیونیست ها و آمریکا در مصر ساخته شده، می تواند با مرگ مبارک، دود شده و نابود شود. اینگونه نیست که فقط حسنی مبارک برای جانشینی خود در تکاپوست و از هیچ فرصتی برای مقبولیت سازی جمال (پسرش) دریغ نمی کند، بلکه بازیگران دیگر نیز در تلاشند. مشکل صهیونیست ها و آمریکا برای پذیرش جمال مبارک این است که وی جوان و خام و بی تجربه است و در درون ساختار نظامی، امنیتی و سیاسی از پشتوانه و اقتدار برخوردار نیست و شرایط ملتهب مصر، امکان ریاست به جمال را نمی دهد، لذا به چهره ای همچون عمر سلیمان که در حال حاضر مرد شماره دو مصر محسوب می شود، چشم دوخته اند. حسنی مبارک از این امر آگاه است و در مقابل جمال، اجازه «قد علم کردن» به عمر سلیمان را نمی دهد ولی او بیمار است و سرعت تحولات در درون و پیرامون مصر، انتخاب های محدودی برای مبارک بجای می گذارد.
آمریکا و رژیم صهیونیستی با گزینه های متفاوت از مبارک، قصد ندارند هزینه اضافی و یا غیر ضروری برای این اختلاف گزینه ها بپردازند و یا به تعبیر دیگر به کارکردهای شخصیت مبارک تا آخرین لحظه فرا رسیدن مرگ نیازمندند.
اگر چه مردم مصر در فضایی دیگر سیر می کنند و به رهایی از شرایط موجود به عنوان حداقل های مطلوب می اندیشند و در نگاه های حداکثری به گزینه های کاملاً متضاد با حکومت فعلی امید دارند ولی بازیگران دیگری نیز در مصر و محیط منطقه ای آن هستند که به جز خاصیت کارگشایی و تسهیل کنندگی در تحولات مطلوب غرب، تمایلات ذاتی نیز در مصر دنبال می کنند.
پس از آمریکا و رژیم صهیونیستی، عربستان مهمترین بازیگر موثر در جامعه و در ساختارهای رسمی مصر ارزیابی می شود. عربستان با تکیه بر فقدان هرگونه حساسیت و آلرژی در دستگاه های مصری و جامعه این کشور، به سادگی به کسب جاپاهای موثری دست یافته و مهم تر از همه اینکه به گزینه آمریکا و رژیم صهیونیستی و چالش و محدودیت آنها نیز واقف است.
عربستان به عمر سلیمان به عنوان یک گزینه مرحله ای و تاکتیکی می نگرد که باید بر ابزارهای سعودی و افراد و اندیشه های مطلوب آن تکیه کند. ورود عربستان به حمایت علنی از عمر سلیمان که در تعدادی از استان ها با توزیع پوستر «نفی جمال و اخوان و تأکید بر عمر سلیمان» و دیدارهای پنهان وی با خاندان آل سعود که در حاشیه دیدارهای رسمی انجام می گیرد، یک حرکت رو به جلو و خطرناک در تحولات آتی منطقه است و بازتاب های مهمی به جای می گذارد.
البته مقامات سعودی با نرم کردن مسئولان مصری از مدتی قبل در ازای کمک های مالی حکومتی و رشوه به مقامات امنیتی مصری، در پوشش تغییر و تحول در اندیشه جریان های سلفی که در زندان های مصر بسر می برند و با القاعده ارتباط داشتند و آزاد کردن آنها، توانسته اند یک پتانسیل بسیار وسیع از کادرهای سلفی که از تجربه کار تشکیلاتی و امنیتی نیز برخوردارند در مصر برای خود ذخیره کنند اینکه عمر سلیمان گزینه تاکتیکی عربستان تلقی می شود به این دلیل است که تمایلات اسرائیلی و آمریکایی عمر سلیمان بیش از پیوند و علاقه با سعودی هاست و لذا از آنجا که تفکر شافعی و اخوانی در مصر را برای تفکر سعودی مناسب نمی داند، با ذخیره کردن کادرهای سلفی و ترویج تدریجی و ملایم اندیشه سلفی، به دنبال بازکردن جای بیشتری برای کادرهای قابل اعتماد در مصر است. البته سعودی ها، مشکلی با بروکرات های لائیک و غیرلائیک مصر ندارند و افرادی مانند ابوالغیط و برخی سیاستمداران مشابه و یا اصحاب رسانه های دولتی که هم نیازمند جایگاه سیاسی- اجتماعی و هم از بوی پول های اهدایی عربستان به وجد می آیند، در ساختار عمومی و مطلوب سعودی ها در مصر مطرح خواهند بود. تمایلات مردم مصر، اخوان المسلمین، اصرار خسته کننده حسنی مبارک برای جانشینی جمال در گزینه های عربستان جایی ندارد و پذیرش عمر سلیمان به این جهت از طرف سعودی ها دنبال می شود که او نیز به حمایت مالی وسیع خاندان حاکم بر عربستان نیازمند است و بدون این کمک ها، نمی تواند کارایی بیش از مبارک از خود نشان دهد.
این انطباق در گزینه عربستان با آمریکا و رژیم صهیونیستی چه آگاهانه و هماهنگ و چه اتفاقی، حاکی از بازتاب های گسترده و آثار مهم بر معادلات و تحولات منطقه ای است. یعنی اگر چه رویای شریف مکه در اردن، عراق و سوریه محقق نمی شود ولی از دریچه دست گذاشتن بر مصر به فلسطین وارد شده و بخشی از مدیریت های اجرایی سیاست های منطقه ای آمریکا، به جای مصر به عربستان محول می شود تا سرخوردگی های شکست سعودی در عراق و سوریه و لبنان تا حدودی جبران شود.
در این فضا که با گزینه های مشترک در مورد کاندیدای ریاست جمهوری مصر گره‌خورده، زمینه های شراکت پذیری وسیع تری بین رژیم صهیونیستی و سعودی نیز فراهم می شود.
مثلث آمریکا، رژیم صهیونیستی و عربستان در مصر بر ویرانه های رویای مبارک، یک مدل همکاری های منطقه ای را نیز پایه می گذارند که چالش اصلی برای سعودی ها، در اردن، عراق و سوریه است که تحت هیچ شرایطی «شریف مکه» را بر جایگاه و توان خود ترجیح نمی دهند. با این حال مقامات سعودی نمی توانند از مزیت های دست گذاشتن بر ریاست جمهوری مصر چشم بپوشند، چرا که فرصت و مزایای جدیدی را در تعاملات بین المللی و یا منطقه ای برای خود تصویر می کنند.