از اسلام‌هراسی به ایران‌هراسی

روح‌الله قادرى‌کنگاورى
انتخابات ریاست جمهوری ایالات متحده آمریکا که به جابه جایی قدرت از حزب جمهوریخواه به حزب دموکرات انجامید، امیدواری ها، آرزوها و «خوش باوری های» بسیاری را در پی داشت که بخشی از آنها، معلول نوع شناخت تاریخی از عملکرد حزب دموکرات آمریکا است و بخشی دیگر، معطوف به رها شدن جهان از سیاست های جنگ طلبانه جمهوریخواهان است که باور نداشتند جهان بدون جورج بوش، جهانی امن تر و کم مخاطره تر است. با این وجود، نمی توان باور داشت که با بر سر کار آمدن باراک اوباما سرشت سرمایه داری تغییر کند و امپریالیسم در ثروت طلبی و زیاده خواهی دچار تردید شده باشد و ایالات متحده از سیاست های هژمونی طلب در مناطق مختلف جهان دست بردارد و وارد عرصه تعامل سازنده و برابر با دیگر کشورها شده باشد. روی کار آمدن «باراک اوباما» در آمریکا، بسیاری را دچار توهم تغییر در رفتار امپریالیسم کرده بود. در ظاهر به نظر می رسد اوباما در حال ایجاد جابه جایی در عرصه سیاست خارجی است که از جمله آن کاهش اندک بودجه دفاعی و تغییر لحن سیاستمداران بوده است، درست شبیه جیمی کارتر، رئیس جمهور دموکرات در سال 1977 که اتفاقاً با شعار مشهور «حقوق بشر و نه ویتنامی دیگر و نه پینوشه ای دیگر» به میدان آمده بود اما وی نیز در نهایت نشان داد که سیاست هایش با جمهوریخواهان تفاوتی ندارد.
به قدرت رسیدن جورج دبلیو بوش در آغاز هزاره سوم میلادی و پیوند معنایی و فکری وی با طیف نومحافظه کار، بیانگر این واقعیت بود که ایالات متحده بی تردید در چشم انداز سیاست خارجی خود بر اتخاذ رویکردهای سخت افزاری (hard power) پافشاری خواهد کرد. این ارزیابی با تحولات و وقایع پس از 11 سپتامبر به خوبی ماهیت تهاجمی (aggressive) راهبرد کلان ایالات متحده را در قالب اشغال نظامی افغانستان و عراق در سال های 2001 و 2003 به اثبات رساند. در تداوم چنین بستری موضوع تغییر رژیم ایران (regime change) نیز در محافل فکری (think tanks) وابسته به نومحافظه کاران در دستور کار قرار گرفت.
به هر ترتیب یکی از مهم ترین دلایل موفقیت «دمکرات های نو» به رهبری باراک اوباما زیر سوال بردن و ناکارآمد جلوه دادن عملکرد جمهوریخواهان و دولت بوش در زمینه مدیریت تحولات جهانی و بحران های بین المللی به شکل عام و موضوع مهار ایران و پرونده هسته ای ایران به شکل خاص بود.
با به قدرت رسیدن باراک اوباما در نوامبر 2008 راهبرد ایالات متحده نیز دستخوش دگرگونی های مفهومی و پراگماتیستی تری قرار گرفت که این دگرگونی خود را در قامت اتخاذ رویکرد استراتژیک قدرت هوشمند (smart power) یعنی استفاده درست و به موقع از هر دو عنصر سخت و نرم با در نظرگرفتن شرایط و مقتضیات حاکم بر مناسبات و تحولات بین المللی آراست. در چنین فضایی رویکرد ایالات متحده آمریکا در دوران باراک اوباما نسبت به مهار ایران و فعالیت های صلح آمیز هسته ای ایران، از اساس کاملاً متفاوت از آن چیزی است که ما در دوران بوش پسر در قالب قدرت گیج یا احمقانه (stupid power) تجربه کرده ایم.
بدون تردید موضوع ایران و مهار آن یکی از گلوگاه ها و معبرهای دشوار سیاست خارجی آمریکاست تا جایی که «کنت پولاک» یکی از استراتژیست های کهنه کار آمریکایی می گوید: «مشکل ایران، مشکلی از جهنم است که هیچ راه حلی برای آ ن متصور نیست.»
دولت اوباما با طراحی رویکرد هوشمندانه در عرصه سیاست خارجی که مبتنی بر الگوی «تکثرگرایی اجماع محور» و «چندجانبه گرایی راهبردی» است، درصدد است تا در یک سیکل زمانی نامحدود ایران را ابتدا تبدیل به یک دغدغه بالقوه و البته مخاطره آمیز برای صلح و امنیت جهانی تبدیل و در ادامه با برجسته نمایی تهدید برآمده از رفتار هسته ای ایران آ ن را به سمت یک تهدید بالفعل جهانی سوق دهد. در این طراحی اوباما با اتکا و ابتنا به موضوع مذاکره بدون پیش شرط با ایران و اثبات عدم همراهی این کشور با جامعه جهانی ( الگوی نرم) بر حقانیت و مشروعیت برخورد جامعه جهانی (الگوی سخت) تأکید می کند؛ با این تفاوت ظریف که اوباما ابتدا جامعه جهانی و متحدین استراتژیک خود را کاملاً از عدم تمکین ایران اقناع و در گام دوم تصمیم به اتخاذ رویکرد سخت افزاری را به عهده مجامع بین المللی مانند آ ژانس بین المللی انرژی اتمی، گروه 1+5 و شورای امنیت سازمان ملل می گذارد.
در چنین فضایی دولت اوباما به دنبال تغییر و دگرگونی افکار به شکل تکوینی از حوزه اسلام هراسی(Islam phobia) به ایران هراسی (Iran Phobia) است. در این روند با بهره گیری از انواع سناریوها، برجسته‌سازی‌ها، عملیات روانی، دیپلماسی عمومی و رسانه ای، جنگ سایبری و فضای مجازی چهره اسلام به طور عام تهدیدزدایی و چهره ایران به طور خاص، تهدیدزایی می شود. برجسته سازی ماهرانه تهدید هسته ای ایران، دامن زدن به نقش ایران در تحولات داخلی کشورهای خاورمیانه، بزرگنمایی تهدیدی ایران برای همسایگان عرب، بسترسازی و ایجاد تفرقه میان مردم و مسئولان نظام و انعکاس گسترده آن به ویژه پس از تحولات انتخابات اخیر ریاست جمهوری در ایران، در زمره ابزارهای عملی دولت اوباما برای گسترش ایران هراسی در جهان است. به بیان دیگر آمریکا به موازت کاستن از عمق اسلام هراسی بر عمق شیب ایران هراسی می افزاید.