سیاست روسیه در قبال ایران، ترکیه و اسرائیل

 پرزیدنت یلتسین در 12 می 1998 خطاب به وزارت امور خار جه روسیه می گوید که: روسیه از اتحاد شوروی یک قدرت چند بعدی را به ارث برده که قدرت نظامی و جایگاه خود را تا حدی حفظ کرده ولی پایه های اقتصادی روسیه تا حدود زیادی تضعیف شده است. یلتسین در ادامه می گوید که وظیفه سیاست خارجی روسیه این است که نسبت میان این ابعاد را ترمیم کند. او می افزاید که دیپلماسی اقتصادی در سیاست خارجی ما در حال مهم شدن می باشد و روسیه باید وارد بازار جهانی که می تواند رقابت آمیزترین بازار باشد، شود: بازار تسلیحاتی.

این بیانیه نسبت به اولویت بندیهای جنگ سرد دو تغییر عمده دارد: اول اینکه محرک های اقتصادی جایگاه بهتری را در اولویت بندی اهداف استراتژیک روسیه پیدا کردند. دوم اینکه روسیه توجه خود را از منازعه اعراب – اسراییل به سمت دو کشوری تغییر داده که در طول سال های حیات اتحاد شوروی متحدان این کشور نبودند: ترکیه و ایران.

در نگاه اول ممکن است که توجه روسیه به ترکیه و ایران چیز جدیدی نباشد. چون به لحاظ تاریخی هم امپراطور تزار و هم دولت شوروی بعد از جنگ جهانی دوم هم فشار سیاسی و دیپلماتیک و هم فشار نظامی خود را بر روی این دو کشور به عنوان دروازه های خاورمیانه متمرکز کرده بودند. اتحاد شوروی از نیمه دهه 1950 در حالی که به جهان عرب توجه خاصی داشت اما نه تنها از فرصت هایی که در رژیم های ناسیونالیستی عرب به دست آورد نتوانست استفاده کند بلکه در درون این دو کشور هم موفقیت چندانی نداشت. ترکیه نه تنها یک عضو دایمی ناتو شد بلکه به یکی از پایه گذاران اتحاد منطقه ای ضد شوروی تبدیل گردید. قبل از پیروزی انقلاب اسلامی ایران، شاه ایران متحد استراتژیک امریکا بود و بعد از انقلاب اسلامی هم گرچه برای اولین بار در طول جنگ سرد روابط ایران و واشنگتن تضعیف شد اما این به معنای قرابت اتوماتیک با مسکو نبود. اتحاد شوروی در 20 سال پایانی موجودیتش گرچه تلاش زیادی برای بهبود روابطش با انکارا و تهران به خرج داد اما در عین حال روابط استراتژیک با برخی از دولت های عرب همچنان پا برجا بود. اما پایان یافتن جنگ سرد با پایان یافتن توجه روسیه به دولت های عرب همراه بود. ترکیه و ایران بار دیگر به مرکز تمرکز منطقه ای روسیه تبدیل شدند. اول اینکه بزرگترین و سودآورترین شرکای تجاری در منطقه هستند که تلاش می کنند تا بدهی های اقتصادی خود را پرداخت کنند. در واقع اقتصاد بیمار روسیه و انگیزه هایش برای حفظ صنایع اش بویژه صنعت دفاعی اش باعث شد تا این کشور توجه مضاعفی به دو کشور ترکیه و ایران که دارای سود آورترین بازارها در منطقه بودند داشته باشد.