اصطلاحات هسته ای

تخلفات هسته ای و مکانیزم های بازدارنده

آژانس درخصوص تخلفات اعضا با توجه به شدت و ضعف و نوع تخلفی که مرتکب می شوند اقدامات بازدارنده ای را در اساسنامه خود پیش بینی کرده است. عناوین و اصطلاحاتی که آژانس درخصوص تخلف عضو معاهده NPT به کار می گیرد دارای بار حقوقی و الزامی خاصی است.
قصور (s Failure)، پنهانکاری(Eoncealment)، نقض(Breaches) و عدم پایبندی(Noncomplianc) عناوینی است که مدیر کل آژانس در گزارش های خود از فعالیت های هسته ای ایران به کار برده است. در مواردی که قصور از سوی دولت عضو صورت گیرد شورای حکام خواستار انجام اقدامات اصلاحی در مدت زمان قابل قبول خواهد شد.
اما واژه پنهانکاری یک درجه از عبارت قصور شدیدتر است و به معنای این است که دولت متخلف با اراده و هدف خاص فعالیت های هسته ای اش را پنهان نموده و از این بابت اثبات صلح آمیز بودن فعالیت های آن سخت تر خواهد بود. عبارت «نقض» شدیدترین عمل تخلف محسوب می شود و از نظر آژانس در صورت تکرار آن با دولت خاطی باید برخورد تنبیهی صورت گیرد. «عدم پایبندی» از حیث حقوق از معنای برتری از نقض تعهدات برخوردار است. با این حال، در صورت اثبات هر یک از موارد فوق، آژانس چهار نوع اقدام بازدارنده را به کار می برد:
1-تعلیق حق رای
طبق ماده 19 اساسنامه در صورت عدم پرداخت حق عضویت و تعهدات مالی از سوی دولت عضو و یا اثبات کوتاهی ها، عضو، از حق رای در ارگان های آژانس محروم خواهد شد.
2-تعلیق حقوق و مزایا
طبق ماده 19 اساسنامه چنانچه عضوی مفاد اساسنامه یا موافقتنامه پادمانی را دائما نقض نماید، در صورتی که شورای حکام تقاضای تعلیق عضویت دولت عضو را داشته باشد و این پیشنهاد مورد موافقت اکثریت دوسوم کنفرانس عمومی قرار گیرد حقوق و مزایای دولت عضو به حالت تعلیق درخواهد آمد.
3-تعلیق حق عضویت و بازگشت کمک ها
طبق ماده 12 اساسنامه چنانچه یکی از دولت های عضو غیرهسته ای، اهداف اصلی NPT را نقض کند و تاسیسات و مواد هسته ای خود را برای تولید سلاح یا دیگر ادوات انفجاری هسته ای به کار گیرد و یا با نقض ماده دو معاهده سلاح هسته ای تولید کند یا اقداماتی معمول دارد که بازرسان آژانس نتوانند پایبندی دولت مزبور را به تعهدات خود تایید کنند، ضمن تعلیق عضویت و امتیازات دولت عضو، ممکن است کمک های ارائه شده از سوی آژانس به او نیز بازگردانده شود.
4-گزارش و ارجاع پرونده به شورای امنیت
زمانی که بازرسان آژانس هرگونه عدم پایبندی را براساس ماده 12 اساسنامه آژانس گزارش نمایند یا در مواردی که قصور رخ داده و شورای حکام خواستار انجام اقدامات اصلاحی در مدت معین شده اما چنین نگردد و یا زمانی که آژانس گزارش نماید که قادر بر راستی آزمایی از عدم انحراف مواد هسته ای به سوی سلاح هسته ای نیست، در این صورت مراتب امر از شورای حکام به شورای امنیت، مجمع عمومی سازمان ملل کنفرانس عمومی (یکی از ارکان آژانس) و دولت های عضو اعلام شده و پرونده به شورای امنیت گزارش و یا ارجاع می گردد.