بسیج و دفاع همه‌جانبه (بخش سوم)

دکتر سیداصغر کیوان حسینى
بر اساس یک تحلیل کلی از الگوی برداشت و طرز تلقی های حضرت امام (ره) نسبت به بسیج، به ویژه از بعد راهبرد دفاع همه جانبه، می توان کارکردهای گوناگونی را برای این نهاد انقلابی در نظر گرفت:
1- بسیج و بازدارندگی: بر اساس ادبیات علمی مربوط به مقوله بازدارندگی، مهمترین بعد از این مقوله را باید در تأثیرگذاری روانی آن پی جویی کرد. به کلام دیگر، اهداف اصلی از فعال سازی سیاست بازدارندگی زمانی محقق خواهد شد که چارچوب محاسبات و ارزیابی های طرف مخاطب این سیاست از رابطه میان سود و زیان حاصل از اقدام به تهاجم، به سوی غلبه خسارت ها و ضررهای حاصل به طیف سودهای حاصله هدایت شود.
با توجه به نکته پیشین، از منظر دفاعی امام خمینی (ره) نیز کارکرد بازدارندگی بسیج از ظرایف خاصی برخوردار می شود.
در این زمینه باید توجه داشت که از نظر امام (ره) کار ویژه دفاعی بسیج به ویژه در عرصه بازدارندگی، منحصر به سیاست های امنیتی جمهوری اسلامی ایران نبوده و گستره ای فراملی و جهانی را در بر می گیرد.
«باید بسیجیان جهان اسلام در فکر ایجاد حکومت بزرگ اسلامی باشند و این شدنی است، چرا که بسیج تنها منحصر به ایران اسلامی نیست. باید هسته های مقاومت را در تمامی جهان به وجود آورد و در مقابل شرق و غرب ایستاد.» (صحیفه نور، ج 21، ص 53 -52)
«اگر بر کشوری ندای دلنشین تفکر بسیجی طنین اندازد، چشم طمع دشمنان و جهانخواران از آن دور خواهد گردید والا هر لحظه باید منتظر حادثه باشیم.» (همان، ص 52)
2- بسیج و مردمی بودن: در راستای اهمیت ویژه ای که حضرت امام (ره) برای نقش مردم در پیشبرد اهداف انقلاب اسلامی قائل بود، ضرورت پیوند ناگسستنی و دائمی میان بسیج و مردم نیز معنا می یابد. ایشان در چارچوب ضرورت ارتباط مداوم میان نیروهای مسلح و مردم (ر.ک: همان، ج 15، صص 8 ، 69-36)، همواره بر ریشه یابی بسیج در بطن توده های مردمی پافشاری می کرد. در واقع؛ این وضعیت را نقطه آغازین و شرط لازم شکل گیری و تقویت روحیه ملی برای فداکاری در مسیر آرمانهای بلند جامعه می دانست:«ارتش بیست میلیونی و بسیج عمومی که با سازماندهی خود ملت مجهز می شوند، آماده فداکاری در راه اسلام و کشور است.» (همان، ج 13، صص 84-80)
3- بسیج و ضرورت پویایی و نوآوری مداوم: در چارچوب نگرش دفاعی حضرت امام خمینی (ره)، پویش و ابتکارآفرینی، دستور کار دائمی صنوف و بخشهای گوناگون نیروهای مسلح محسوب می شود. در همین زمینه، بسیج نیز مورد توجه واقع شده است. از نظر ایشان چارچوب نوگرایی و پویایی این نهاد مردمی، محورهای زیر را در بر می گیرد:
- آموزش نظامی مستمر و بهره گیری از آخرین یادگیری فنون نظامی؛ (همان، ج 10، ص 239)
- تقویت و تعمیق مداوم مبانی عقیدتی و علمی نیروهای بسیج (از طریق حوزه علمیه و دانشگاه)
- زمینه سازی برای ارتقای دائمی روحیه دفاعی و پایمردی در برابر دشمن
لازم به ذکر است که بر اساس ارزیابی های انجام شده، در میان شاخصها و اهداف تربیتی و اخلاقی مورد نظر حضرت امام (ره) در مورد بسیج، 84/53 درصد موارد به «ایجاد روحیه دفاعی و استقامت در برابر دشمن» اختصاص یافته است.
- عشق و احساس نیاز دائمی به «شهادت طلبی».
بر مبنای تحلیل های ارائه شده، در میان 145 مورد از شاخص های تفکر بسیجی از منظر امام (ره)، 46 مورد به مقوله «شهادت طلبی یا عاشق شهادت بودن» (72/31 درصد) اختصاص یافته است.