جا خالی استراتژیک/علی امینی

طی روزها و هفته های اخیر شاهد رویکرد جدیدی در عرصه منطقه ای و بین المللی نسبت به ایران هستیم. گو اینکه دشمنان ایران و عقبه های منطقه ای آنها از ناکامی های خود در انزوای ایران عبرت گرفته و حاضر به پذیرش عمق، نفوذ و توانمندی منطقه ای ایران شده اند.

در نشست نوزدهم شورای همکاری کشورهای عرب خلیج فارس، رئیس جمهور ایران برای اولین بار دعوت به اجلاس می شود و سخنان و ابتکارات 12 گانه وی در اجلاس مورد اقبال بی سابقه سران قرار می گیرد. متعاقب آن در اجلاس امنیتی منامه، مواضع منطقه ای رابرت گیتس، وزیر دفاع آمریکا از سوی شیوخ عرب منطقه به چالش کشیده می شود و آنها بر خلاف آمریکا که سعی در بزرگنمایی تهدیدات ایران دارد، ایران را برای امنیت و حیات سیاسی خود نه تنها تهدید بلکه هم پیمان و دوست خود قلمداد می کنند.

آنها همچنین از اینکه در کنفرانس آناپولیس توسط آمریکایی ها به بازی گرفته شده اند و از اینکه آمریکایی ها در خصوص دستاوردهای اجلاس مذکور به آنها دروغ گفته اند در ظاهر اظهار نگرانی می کنند. در همین رابطه اعزام هیئتی از سوی مصر به ایران برای احیای روابط دیپلماتیک و دعوت عربستان سعودی از آقای احمدی نژاد برای سفر به عربستان و انجام مناسک حج قابل تامل است. در سطح بین الملل نیز انتشار دو گزارش از سوی آژانس بین المللی انرژی اتمی و 16 نهاد امنیتی و جاسوسی آمریکا در خصوص پرونده هسته ای ایران و تاکید آنها بر صلح آمیز بودن تلاش های هسته ای ایران تکمیل کننده رویکرد جدید منطقه ای آمریکا در خصوص جمهوری اسلامی ایران است. این اقدامات و تحولات در دو سطح منطقه ای و فرامنطقه ای اگر چه در ظاهر از واقعیت هایی سخن می گویند اما ماهیت آنها نشاندهنده تغییر در تاکتیک های آمریکا در تقابل استراتژیک با ایران است. بدون تردید استراتژی انزوای ایران از دستور کار آمریکایی ها خارج نشده است اما تاکتیک های اقدامات آنها برای برخورد با ایران متناسب با شرایط بین المللی متفاوت خواهد بود.

شکی نیست که آمریکایی ها طی چند سال گذشته بزرگترین مانع اجرای طرح های خاورمیانه ای خود را جمهوری اسلامی ایران قلمداد کرده و آنها برای منزوی کردن این کشور همه راه ها از جمله صدور قطعنامه های زنجیره ای شورای امنیت، ائتلاف قدرت های بزرگ و تهدید به جنگ نظامی را آزمودند اما نه تنها هیچ نتیجه ای نگرفتند بلکه با ناکامی های بزرگی مواجه شدند. آنها با یک اتحاد و انسجام قدرتمند داخلی با توانمندی های نظامی و نامتقارن و ظرفیت های بالای منطقه ای ایران مواجه شدند. از این رو با یک «جا خالی استراتژیک» در سطح بین المللی و منطقه ای اجازه انتشار گزارش های آژانس بین المللی انرژی اتمی و نهادهای امنیتی و جاسوسی آمریکا و اعتراف آنها به حقوق هسته ای ایران را دادند تابلکه زمینه برای بازکردن جبهه ای جدید اما با ماهیتی متفاوت علیه ایران مهیا شود. جبهه جدید آمریکا علیه ایران با انتشار گزارش های مذکور، کمتر نظامی و بیشتر سیاسی و فرهنگی است. البته گزینه نظامی همچنان روی میز نومحافظه کاران واشنگتن است چرا که آمریکا به بهانه اجرای قطعنامه های شورای امنیت سازمان ملل ممکن است در یک شرایط خاص به ابزار نظامی نیز متوسل شود. اما تحولات اخیر در دو سطح جهانی و منطقه ای در ارتباط با ایران از روندهای بسیار پیچیده سیاسی و امنیتی حکایت می کند که عبور از آن هوشیاری و توانمندی بالایی می خواهد. به نظر می رسد که آمریکایی ها در فاز جدید دیپلماسی خود، فعال کردن وابستگان داخلی و ترغیب آنها به ورود به صحنه عملیات اغتشاش و بی ثباتی، فعال کردن بخش های قومیتی و... را در دستور کار پروژه تضعیف موقعیت ایران قرار دهند. همراهی کشورهای عربی منطقه با ایران که از جمله متحدین سنتی آمریکا محسوب می شوند ظواهری فریبنده دارد و ممکن است دامی برای به تور انداختن ایران باشد. تجربه نیم قرن اخیر ثابت کرده که کشور های عربی منطقه هیچگاه بازیگر مستقلی نبوده اند و بازیگری آنها همیشه در پرتو قدرت های فرامنطقه ای بوده است. این سخن ملک عبدا...، پادشاه عربستان که اولویت آنها در عراق اسلامی، عربی است و دیپلماسی آنها در تقابل با نفوذ منطقه ای ایران نیست مشکوک است. چگونه است پس از سال های متمادی، دیپلماسی غالب عربی آنها رنگ می بازد و ماهیتی ابتدا اسلامی و بعد عربی می یابد!

به نظر می رسد که کشورهای عرب منطقه در چارچوب سیاست ها و برنامه های جدید آمریکا سعی در نزدیکی به ایران و سپس تلاش برای استحاله مواضع راهبردی ایران در منطقه و در محیط بین الملل داشته باشند و در صورت عدم توفیق در این مسیر، حداقل در تعامل نزدیک باایران، خود را از آسیب های درگیری نظامی احتمالی میان ایران و آمریکا مصون نگه می دارند. اما مسئولان سیاست خارجی، بایستی امنیت ایران را امنیت منطقه تعریف کنند تا آنها را از هرگونه هم پیمانی پنهان با آمریکا علیه امنیت و منافع ملی ایرانی باز دارد.