مهندسى انتقال قدرت در روسیه

در هفته گذشته بالاخره معمار نظام آینده قدرت روسیه آشکار شد. ولادیمیر پوتین با آن نگاه اعتماد به نفس اش به هیأتى از نمایندگان حزب روسیه متحد طرفدار کرملین گفت که اگر همکار دیرینه اش، دیمیترى مدودوف در مارس آینده جایگزین او شود، او حاضر است نخست وزیر روسیه شود.

پوتین گفت: «اگر مردم اعتماد خود را به دیمیترى مدودوف نشان دهند و او رئیس جمهور انتخابى شود در این صورت من حاضرم کارم را به عنوان رئیس دولت ادامه دهم.»

پوتین که در ماه گذشته نزدیک به ۹۰ درصد رأى اعتماد مردم را جلب کرده بود، از مدت ها قبل این تئورى انتقال قدرت را چیده بود. او مى دانست که با سنت دموکراسى بنا بر الزام قانون اساسى روسیه در ماه مارس از ریاست جمهورى کناره مى گیرد چون دور دوم ریاست جمهورى اش در آن ماه به پایان مى رسد. پوتین زمانى که قبول کرد ریاست حزب روسیه متحد را ـ حزبى که انتخابات دوم دسامبر اکثریت را به دست آورد ـ بر عهده گیرد نخستین فردى بود که براى رها ساختن روسیه از بن بست احتمالى ایده نخست وزیر شدن را طرح کرد.

اما رهبرى کرملین با نقشه اى حساب شده این برنامه انتقال قدرت را مهندسى کرد ابتدا مدودوف، جانشین منتخب پوتین، به طور رسمى پیشنهاد نخست وزیرى را به پوتین داد. قبول این پیشنهاد از سوى پوتین هم نشان داد که بر این معاهده مهر رسمى خورده است. اما برخى کارشناسان معتقدند که تصمیم پوتین در ادامه شکل هاى دیگرى خواهد یافت و بنا بر قانون روسیه او جانشین رئیس جمهور خواهد شد.

به گفته ولادیمیر پریبیلوسکى، سرپرست نهاد فکرى پانوراما که یک نهاد مستقل در مسکو است «این توافق تنظیم شده با مدودوف به طور یقین قدرت را براى مدت یکسال یا بیشتر در دست پوتین قرار خواهد داد.» وى مى گوید: «قدرت در روسیه به آنچه برخى مى پندارند بستگى ندارد . ما منطبق با این حکم زندگى مى کنیم که همیشه حق با زیرک ترین ها است.»

برخى از تحلیلگران حدس مى زنند که پوتین از مبناى جدید قدرتش در پارلمان براى مهندسى مجدد قانون اساسى استفاده مى کند، اما در مجمع روز دوشنبه پوتین اصرار داشت که در چارچوب قانون اساسى سال ۱۹۹۳ روسیه قانونى که سهم قدرت شیر را در ریاست جمهورى حفظ مى کند، هیچ تقسیم مجدد بنیانى وجود نخواهد داشت. این پیشنهاد پوتین حاکى از آن است که او آماده است به تدریج از قله سیاسى روسیه که به طور سنتى بر روى یک رهبر قوى متمرکز است، خارج شد.

بوریس کاگارلیتسکى، که کارشناس مؤسسه مستقل علوم سیاسى تطبیقى در مسکو است مى پرسد: «چرا پوتین یک شغل پائین دستى مانند نخست وزیرى را که هیچ قدرتى ندارد و مى تواند پایان شغلش باشد، قبول کرده است بدیهى است او مى خواهد سیاست را ترک کند و به احتمال در ۸ سال گذشته در این رؤیا به سر مى برده است.»

هر چند برخى هم از این واهمه دارند که شاید این توافق هاى تنظیم شده ناپایدار باشد. نخست وزیر به طور سنتى یک تکنوکراتى است که با میل رئیس جمهورى منصوب مى شود. یک چهره قوى در این سمت ممکن است باعث بروز اصطکاک هایى شود که روسیه تقریباً در تاریخ مختصر دموکراسى اش از آن ضربه خورده است.

در سال ،۱۹۹۳ زمانى که آلکساندر روتسکویى معاون اول یلتسین - رئیس جمهور وقت روسیه - که از سوى اکثریت پارلمان حمایت مى شد، چالش هایى با بوریس یلتسین داشت. این مسأله با آتش گلوله حل شد بدین ترتیب که نهاد قانونگذارى منحل شد و یلتسین به منظور افزایش قدرت رئیس جمهور، قانون اساسى را دوباره نوشت.

اما مدودوف، اهل سنت پترسبورگ که ۱۷ سال با پوتین کار کرده یک مرید و شریک وفادار است که هرگز یک منصب کلان ملى را اداره نکرده و به شدت براى راهنمایى به رئیس سابق اش متکى است.

مدودوف در سخنرانى روز دوشنبه اش - یعنى زمانى که با اتفاق آرا از سوى حزب متحد روسیه نامزد ریاست جمهورى شد - سیاست هاى کلیدى خودش را که شامل تقویت موضع روسیه در جهان، حفظ ملت روسیه و مراقبت از پیر و جوان بود، فهرست کرد.

مدودوف گفت: «تمام اینها استراتژى ولادیمیر پوتین است. اگر من رئیس جمهور شوم با این استراتژى کار خواهم کرد. اما اجراى این ایده فقط مى تواند با همکارى نویسنده اش موفق شود. من شک ندارم که در آینده ولادیمیر پوتین از تمامى ظرفیت هایش، تمامى نفوذش در روسیه و جهان براى منافع روسیه، استفاده خواهد کرد.»

اولگا کریشتانوسکایا، یک کارشناس متبحر در زمینه نخبگان سیاسى روسیه مى گوید، پوتین «فرد شماره دو خواهد بود اما عملاً فرد شماره یک مى شود و این وضعیت مى تواند براى دو سال ادامه داشته باشد. بعد از این مدت ما شاید شاهد تغییراتى در قانون اساسى باشیم یا این که نقش پارلمان در سیستم تقویت شود.»

پوتین شخصاً این شهامت را داشت که خودش را از فضاى تیره و تار نسبى که توسط کرملین نشینان ایجاد شده بود رها کند و در یک موقعیت مناسب یلتسین جا بگیرد. اما او بزودى آنهایى را که در نظر داشتند از پشت صحنه او را تحت نفوذ خود در آورند و قدرت خودشان را مستحکم کنند به کنار راند.