بسیج و دفاع همه‌جانبه (بخش چهارم)

براساس دستاوردهای نوین عرصه مطالعات و بررسی های امنیتی، در روند ارزیابی و واکاوی از مقتضیات امنیتی جوامع، به ویژه در جهان سوم، باید ازهر نوع یک سویه گرایی و پافشاری بر طیف محدودی از متغیرهای موثر پرهیز کرد. بر این اساس، اندیشمندان متأخر، گستره تحلیل های خود را در این زمینه به مجموعه فراگیری از مولفه های سخت و نرم تسری داده اند. بر مبنای این نگرش، در کنار شناسایی منابع بحران زای فرامرزی که به طور عمده ظهور و رواج تهدیدهای سخت افزاری را از جنس «تهدید نظامی» معرفی می کنند، باید به زمینه های درون زا و بومی ناامنی آفرینی مولفه هایی چون: نژاد، خون، قبیله و قوم در سطح کلان جامعه، میزان وفاداری و پایمردی مردم در مسیر پیشبرد اهداف دولت، ضریب مقبولیت دولت در میان توده های مردم و ... نیز توجه داشت.
ناگفته نماند که همگام با اهتمام بیشتر قدرت های بزرگ نسبت به تعبیه ساز و کارهای نرم افزاری در سیاست خارجی، به ویژه از زاویه ترویج و توسعه الگوهای فرهنگی و رفتاری خاص، فضای تفکیک میان حوزه های داخلی و خارجی منابع نرم ناامنی نیز به شدت مبهم و پیچیده تر از گذشته شده است.
با توجه به این مقدمه کوتاه، به نظر می رسد که مهم ترین بعد از راهبرد دفاع همه جانبه در خصوص بسیج را باید در نقش آفرینی این نهاد در حیطه های نرم و سخت امنیتی پی جویی کرد. به کلام دیگر، هر چند از زاویه اندیشه های دفاعی حضرت امام خمینی (ره)، زمینه های شکل گیری بسیج، در ارتباط با پاسخگویی به طیف گسترده ای از تهدیدهای حاصل از ناامنی سخت افزاری معنا می یابد، اما دامنه این رویکرد دفاعی، در فضایی بسیار گسترده از نیازهای اولیه و به طور عمده ملهم از منابع نرم امنیت آفرینی در صدد تفسیر و تعیین کار ویژه های بسیج برمی آید. پافشاری حضرت امام خمینی (ره) بر کارکردهای عقیدتی و معنوی این نهاد مردمی که فراتر از ایران، در گستره فراملی و جهانی نیز می تواند فضای سرمشق گیری را برای توده های محروم از تعالیم و دستورات الهی تا سطح تشکیل حکومت اسلامی فراهم آورد، شاهدی بر همین مدعاست.
کلام نهایی را به این نکته ظریف اختصاص می دهیم که تفکر امام (ره) در مورد بسیج، دال بر نوعی مدلول حکیمانه است که در قامت شجره ای طیبه و درختی تناور و پرثمر جلوه کرده است و شمیم مواج وصل و یقین، آن (بسیج) را به مدرسه عشق و مکتب شاهدان و شهیدان گمنام و میقات پابرهنگان تبدیل کرده است. از نظر ایشان، بسیج حدنهایی عروج اندیشه پاک اسلامی است که در صحنه دفاع از اسلام و فرامین الهی، لباس لشکر مخلص خدا را به تن کرده است. (صحیفه نور، ج 21، صص 53-52) چنین مرتبت و منزلتی است که فریاد حسرت آلود عارف فرزانه ای چون امام (ره) را برای تمجید از آنان و غبطه به خلوص و صفای بسیجیان بلند کرده است. (همان)