علم منشأ تولید ثروت و قدرت

یدالله جوانی
اساس، ذات و جوهره قدرت، توانایی است. انسان و جامعه توانا هر کار ممکن را براساس این توانایی قادر به انجام آن می باشد. شعر توانا بود هر که دانا بود / ز دانش دل پیر برنا بود، بر این نکته تأکید دارد که جوهر، ذات و اساس توانایی نیز دانایی است. بنابراین یک انسان و یک جامعه ای که دانش محور باشد و بر مسیر دانایی حرکت نماید، یک انسان و جامعه قدرتمند به حساب می آید. رهبر معظم انقلاب اسلامی، طی سال های اخیر، تأکیدهای پی در پی بر موضوع پیشرفت های علمی کشور داشته و بر همین اساس در گذشته از مسئولان شورای عالی انقلاب فرهنگی خواستند تا نقشه جامع علمی کشور تدوین گردد. در همین راستا موضوع جهاد علمی و جنبش نرم افزاری را مطرح و همگان را برای ایجاد چنین جنبش و جهادی فراخوان کردند. از آرزوهای معظم له که در مقاطع گوناگون با بیان های مختلف مطرح شده، این است که، برسد روزی که ما در چاه های نفت را ببندیم و با تولید علم، ثروت تولید کنیم و قدرتمند شویم.
 ایشان بارها تأکید فرموده اند که اندیشمندان و دانشگاهیان به گونه ای باید تلاش کنند که ایران روزی به مرجع علمی جهان تبدیل گردد. براساس سند چشم انداز 20 ساله، جمهوری اسلامی در سال 1404 باید رتبه اول جایگاه علمی در منطقه را در اختیار داشته باشد. در همین راستا معظم له در دیدار با نخبگان جوان در هفته گذشته فرمودند: «... یافته های علمی و صنعتی بایستی بتوانند در کشور تولید ثروت کنند. برادران مسئول در دفتر ما یک محاسبه ای کردند؛ نظر آنها این است که تا سال 1404 ما باید بتوانیم حداقل بیست درصد از درآمد کشور را از راه صنایع دانش بنیان و فعالیت های تجاری دانش بنیان تأمین کنیم؛ یعنی از محل فروش محصولات علمی. این چیزی است که باید خیلی از دسترس دور نباشد. دانش منشأ تولید ثروت است.»
سوال این است که آیا می توان به این هدف بزرگ و ارزشمند دست یافت؟ آیا انقلاب اسلامی توانسته بسترهای لازم برای چنین تحولی را در کشور ایران به وجود آورد؟ آیا جمهوری اسلامی در این مسیر در حال حرکت است؟ آیا واقعاً می توان آن روز را مشاهده کرد که به جای فروش نفت و داشتن یک اقتصاد نفتی، با تولید علم بتوانیم تولید ثروت و قدرت بکنیم؟ برای رسیدن به پاسخ برای این سوالات، بررسی وضعیت علمی کشور در دو مقطع قبل و بعد از انقلاب اسلامی و پیشرفت علم طی 32 سال گذشته در کشور تنها راه پیش رو می باشد. وضعیت علمی کشور در گذشته چگونه بود؟ اکنون در چه وضعیتی هستیم و روند آن چگونه است؟ به آمارهای زیر توجه کنید:
1- قبل از انقلاب حدود 30 دانشگاه با 170 تا 180 هزار دانشجو و حدود 3500 عضو هیأت علمی داشتیم.
2- قبل از انقلاب سالانه بین 380 تا 400 مقاله مورد قبول مرکز علمی در جهان در ایران تولید می گشت.
3- قبل از انقلاب حدود 14 تا 15 مرکز تحقیقات داشتیم که در هیچ یک از این مراکز نیز نتوانسته بودیم به یک دستاورد بزرگ علمی که ما را در جهان نام آور نماید، دست یابیم.
این چند عدد و رقم می تواند سیمای علمی کشور را در مقطع قبل از انقلاب نشان دهد. اگر می خواهیم بدانیم انقلاب در عرصه علم و پیشرفت علمی کشور چه دستاوردی داشته و جمهوری اسلامی چه کارهایی انجام داده، کفایت می کند اعداد و ارقام در شاخص های مذکور را در وضعیت فعلی که به شرح زیر است با ارقام مذکور قبلی مقایسه کنیم.
1- در مقطع کنونی 120 دانشگاه جامع با حدود 300 واحد دانشگاه آزاد و ده ها واحد دانشگاه پیام نور و غیرانتفاعی با حدود 4 میلیون دانشجو و بالای 55 هزار عضو هیأت علمی در کشور فعال می باشد.
2- فقط در 6 ماهه اول سال 1389 حدود 21 هزار مقاله تولیدی در ایران در مراکز معتبر علمی جهان پذیرفته شده و به ثبت رسیده است.
3- بیش از 400 مرکز تحقیقاتی در کشور فعال است و روز به روز بر تعداد این مراکز پژوهشی و تحقیقاتی افزوده می گردد.
مقایسه این دو سری آمار با یکدیگر نشان می دهد چه اتفاق بزرگی در حوزه علم و پیشرفت کشور رخ داده و در آینده چه اتفاقات بزرگتری در این عرصه رخ خواهد داد. براساس همین واقعیات ایران امروزی است که یک مرکز علم سنجی در جهان که از سوی آمریکایی ها و کانادایی ها به صورت مشترک اداره می گردد، در آخرین بررسی خود گزارش می دهد که سرعت رشد علم در جمهوری اسلامی ایران، یازده برابر متوسط رشد علمی در جهان است. این گزارش نشان می دهد که جمهوری اسلامی چگونه و با چه سرعت در حال کم کردن فاصله خود با کشورهای پیشرفته علمی در جهان است و در صورت شتاب گرفتن این روند می تواند در آینده در برخی از حوزه های علمی از دیگران نیز جلو زده و نام آور و به مرجع علمی تبدیل شود. ورود به باشگاه هسته ای و باشگاه فضایی در جهان از نتایج برجسته و بارز این پیشرفت های علمی و فناوری در کشور است. پیشرفت های چشمگیر در تکثیر سلول های بنیادی، شبیه سازی و بخش های مختلف پزشکی نمونه هایی از این دستاوردهای ارزشمند علمی است.
براساس گزارش های معتبر اکنون در علوم پزشکی در برخی از زمینه ها و موضوعات، تولیدات مکتوب علمی دانشمندان و محققان ایرانی به عنوان یک مرجع علمی معتبر در جهان شناخته می شود. در نانوها زمانی که کار شروع شد جمهوری اسلامی فاصله بسیاری با کشور ترکیه در حال پیشرفت داشت و اکنون در عرصه نانو از ترکیه جلو افتاده ایم. این پیشرفت های علمی در جمهوری اسلامی ایران است که به شدت نظام سلطه و غرب را نگران کرده است. آنان نگران پیشرفت علم در یک کشور اسلامی مستقل با اهداف و آرمان های الهی غیر همسو با ارزش های غربی هستند. بر همین اساس با یک بایکوت خبری در حوزه پیشرفت های علمی ایران و تمرکز بر موضوع هسته ای، ایران هراسی را دنبال می کنند. امیدواری رهبر معظم انقلاب اسلامی به آینده ایران اسلامی بر همین اساس است و هر یک از ایرانیان نیز باید با نگاه به همین واقعیات جهاد علمی را سرعت بخشند تا برسد روزی که با تولید علم در کشور تولید ثروت و قدرت کنیم.