حوزه‌های علمیه تکیه‌گاه نظامند:رضا گرمابدرى

مقدمه:
سفر اخیر مقام معظم رهبری به قم تقریباً پس از گذشت حدود یک دهه از آخرین سفر رسمی ایشان به این شهر مقدس انجام گرفت. معظم له در این سفر که اقامت چند روزه ایشان در شهر قم را در پی دارد، با اقشار و دسته جات مختلف دیدار خواهند داشت. در این میان دیدار مراجع عظام و علمی تراز اول قم با معظم له در زمره با اهمیت ترین دیدارها بود که از محتوای آن اخبار چندانی منعکس نگردید، اما بیانات رهبر معظم انقلاب در دیدار مردم و به ویژه طلاب حوزه های علمیه قم به نحو مشروح و چندباره از رسانه ها پخش شد. محتوای این بیانات حاکی از آن بود که ایشان با برنامه دقیق و مفصلی این سفر را آغاز کردند و قرار است ان شاءالله با همت همه مسئولان و دست اندرکاران تغییر و تحولات بنیادی در عرصه های مختلف در شهر قم انجام گیرد که برکات فراگیر و پایدار به نفع اسلام، نظام، انقلاب و مسلمانان را به دنبال دارد. مطالبی را که مقام معظم رهبری در دیدارهای مختلف بیان کردند دارای محورها و فرازهای متعدد و برگرفته از موضوعات و واقعیات حیاتی برای نظام و انقلاب است. در این میان،موضوعات مربوط به روحانیان و حوزه علمیه از اهمیت و جایگاه ویژه ای برخوردار است که امعان نظر در ابعاد مختلف آن و تنظیم برنامه مناسب برای پرداختن به بخش های گوناگون آن موجب بهبود و تقویت بیشتر بنیه های نظام برای مقابله هوشمندانه تر و ایستادگی قدرتمند تر در مقابل ترفندها و حیله های دشمن و نیل زودتر به اهداف خواهد شد. نوشتار حاضر اجزایی از این مبحث بسیار مهم را به اختصار به بحث گذاشته است.

الف) حوزه بدون دشمن: یکی از اصلی ترین زیر مجموعه های مباحث مقام معظم رهبری درباره حوزه های علمیه، برنامه ریزی دشمن برای برخورد با حوزه هاست. ایشان در این خصوص به مغالطه ای که دشمن ترویج کرده اشاره نموده و می فرمایند: «در این جا یک مغالطه ای هست که باید به آن اشاره کنم. ممکن است بعضی بگویند اگر حوزه های علمیه وارد مسائل جهانی، مسایل سیاسی، مسائل چالشی نمی شدند، این قدر دشمن نمی داشتند و محترم تر از امروز بودند. این مغالطه است.» پیش فرض این ادعا که حوزه های علمیه دشمن دارند، این است که «دشمن داشتن» بد است و با بزرگنمایی این موضوع و تبلیغات گسترده حول آن درصدد هستند آن را یک عیب و نقیصه بزرگ معرفی کنند تا روحانیان را سر خورده نمایند و نگاه مردم را نسبت به آنها تغییر داده و منفی سازند. حال آنکه «دشمن داشتن» به خودی خود هیچ گاه نمی تواند، امری بد و مذموم باشد. بد و مذموم بودن آن با مشخص شدن «چرایی» دشمنی معلوم می شود. چه بسا در موارد بسیاری پس از معلوم شدن «چرایی» دشمنی، آن دشمنی سبب افتخار و سربلندی هم بشود. اینکه ابوسفیان، دشمن پیامبر(ص)، معاویه دشمن علی(ع)، یزید دشمن امام حسین(ع)، شاه دشمن امام خمینی(ره) و آمریکا دشمن ایران است، به علت ناحق و ظالم بودن آنها، افتخار و عزت این حق مداران است. رفتار کسانی که مقابل ظالمان می ایستند و تسلیم آنها نمی شوند دشمنی ظالمان را در پی دارد و به اعتقاد مقام معظم رهبری این نشانه: زنده، فعال و منشأ اثر بودن است. احترام برمی انگیزد هم در دل دوستان خود و هم حتی در دل دشمنان خود، دشمنی می کنند، اما او را تعظیم می کنند و برای او احترام قائلند.
این موضوع مهم از زاویه دیگری نیز قابل بررسی است: اگر در یک نظام سیاسی که متشکل از مجموعه های مختلف است، دشمن نسبت به یک یا چند مجموعه نظر مساعد داشته باشد و با آنها دشمنی نورزد جای سوال دارد یا اینکه اگر با مجموعه هایی دشمنی ورزید باید دشمنی دشمن را ویژگی مذموم آن مجموعه ها دانست. پاسخ، روشن است علامت سوال متوجه مجموعه و یا مجموعه هایی می شود که دشمن نسبت به آنها دشمنی نمی ورزد. مقام معظم رهبری در ادامه این بحث در توضیح یک فرض مقدر که ممکن است ذهن برخی ساده انگاران را درگیر کند می فرمایند: «با بی طرف ماندن روحانیت در مسائل چالشی اساسی موجب نمی شود که دشمن روحانیت و دشمن دین هم بی طرف و ساکت بماند. «و من نام لم ینم عنه» اگر روحانیت شیعه در مقابل حوادث خصمانه ای که برای او پیش می آید، احساس مسئولیت نکند، وارد میدان نشود، ظرفیت خود را بروز ندهد، کار بزرگی را که برعهده اوست انجام ندهد، این موجب نمی شود که دشمن، دشمنی خود را متوقف کند... بنابراین حرکت حوزه های علمیه در قبال حوادث جهانی، در قبال مسائل چالشی ملی و بین المللی یک ضرورتی است که نمی شود از آن غافل شد.»
ب) دو مفهوم غلط و انحرافی: رهبر معظم انقلاب در فرازی دیگر به یکی از قدیمی ترین ترفندهای دشمن برای بدنام کردن، از چشم انداختن، منزوی کردن، خنثی نمودن روحانیان و دور ساختن آنها از وظایف خطیری که در قبال نظام دینی دارند اشاره کرده و با تاکتیک دانستن آن از دو مفهوم غلط و انحرافی که به وسیله کسانی که با روحانیت و انقلاب بد بودند مطرح شد، سخن گفته و فرمودند: «یکی طرح مسئله حکومت آخوندی است. می گویند در ایران حکومت آخوندی، حکومت روحانی بر سر کار است. این را نوشتند، ترویج کردند، تکرار کردند. دیگری طرح موضوع آخوند حکومتی است، تقسیم آخوند به حکومتی و غیرحکومتی.» مقام معظم رهبری با بیان صریح موضوع فوق در جمع طلاب و علمای حوزه علمیه قم یکی از اصلی ترین برنامه ریزی ها و تهاجمات بسیار خطرناک دشمن علیه یکی از مراکز اصلی نظام را به بحث گذاشتند. این موضوع کهنه که امروز نیز یک مسئله فوق العاده و مبتلابه بخشی از جامعه محسوب می شود بحثی است که دائماً باید نسبت به آن روشنگری و مراقبت شود تا مانعی باشد برای رسوب این القائات انحرافی در اذهان مردم، از این رو معظم له پس از بیان موضوع به هدف کاوی پرداختند و درباره آن اینگونه توضیح دادند: «هدف شان از طرح این دو مفهوم انحرافی و غلط این بود که اولاً نظام اسلامی را از پشتوانه عظیم فکری و نظری و استدلالی و علمی علمای دین محروم کنند، ثانیاً روحانیت مسئول را، روحانیت انقلابی را، روحانیت حاضر در صحنه را که در مقابل دشمنی ها سینه سپر کرده است، به خیال خودشان منزوی کنند، بدنام کنند.» با اینکه دستاورد تلاش درازمدت دشمن در راستای تأثیر بر روحانیان بسیار اندک بوده اما به واسطه اینکه احساس کرده از قبل همین دستاورد اندک توانسته در برهه های مختلف برای نظام مشکلاتی ایجاد کند، از این حرکت شیطانی دست بر نداشته، به ویژه اینکه آن دستاوردهای اندک دشمن را به این نتیجه رساند که در زمان حاکمیت اسلام در جمهوری اسلامی ایران هم می توان در پیکره روحانیت نفوذ کرده برخی عناصر ناآگاه و یا ساده انگاری که تحت نفوذ دیگران قرار می گیرند و چندان گمنام هم نیستند را وادار به برافراشتن علم مخالفت با نظام اسلامی کنند. تخاصم طولانی دشمن با نظام در عرصه روحانیون به اینجا رسیده که گویا زمینه جولانش در میدان افراد صاحب نام به شدت محدود شده از این رو به سوی افراد جوان تمایل پیدا کرده و با دوراندیشی جنگ نرم محور و صبوری پیشه کردن، با روش های مختلف بحث «حکومت آخوندی و آخوند حکومتی» را به منظور تبدیل هر دوی آنها به باوری منفی و مطرود در نزد مردم و طلاب جوان، در اشکال مختلف و به کمک ابزار رسانه ای فراگیرش دنبال می کند تا بتواند در سال های نه چندان دور جمع پرتعدادی از طلاب جوان را در اختیار داشته باشد که رویارویی با نظام را برای خود فخر و ارزش بدانند و احتمالاً این موضوع مهم در ذیل جنگ نرم شاخه مهمی را به خود اختصاص خواهد داد. تبیین هشداری مقام معظم رهبری می تواند این زمینه را ایجاد کند تا در برنامه های تحولی حوزه پرونده ویژه ای برای این موضوع بسیار حساس و تعیین کننده باز شود.
ج) دو حقیقت ارزش آفرین: رهبر معظم انقلاب پس از روشنگری پیرامون مهم ترین و قدیمی ترین حربه دشمن برای آسیب به روحانیت و از ناحیه آن برای مخدوش کردن وجهه نظام در بین مردم ایران و افکار عمومی جهانی در تشریح جایگاه و اهمیت حوزه علمیه و علما و پیوند و نسبت آنها به نظام اسلامی ایران از دو حقیقت مهم، مسلم، تاریخی و تجربه شده یاد می کند و می فرماید: «متقابلاً دو حقیقت و دو مفهوم دیگر وجود دارد که آنها مفاهیم ارزشی و ارزش آفرین است. یک مفهوم این است که نظام به لحاظ نظری و علمی محتاج علمای دین و حوزه های علمیه و مستظهر به تلاش علمی آنهاست. نظام متکی به حوزه های علمیه است، متکی به علما، برجستگان و صاحب نظران دینی است. یک مفهوم دیگر هم این است که حوزه و روحانیت نسبت به نظام دینی بی تفاوت نیست. هیچ روحانی ای، هیچ عالم دینی، هیچ خادم اسلامی نمی تواند نسبت به نظامی که براساس اسلام پدید آمده است، با انگیزه اسلام حرکت کرده است و کار می کند، بی تفاوت باشد، نمی تواند خود را بیگانه به حساب بیاورد. این هم یک حقیقت دیگر است.»
در ذات و روح بیان دو حقیقت یاد شده از سوی مقام معظم رهبری مسئولیت آفرینی احساس می شود. اینکه ایشان نظام اسلامی را به لحاظ نظری و علمی محتاج علما و حوزه ها و مستظهر به تلاش علمی آنها اعلام می کنند یک روی این حقیقت عظیم است، روی دیگر آن توجه دادن به نیازهای نظام اسلامی به عنوان حکومتی است که برای اداره هر چه بهتر جامعه در ابعاد مختلف آن به نظریه های برآمده از متن آموزه های دینی علما و دانشمندان حوزه دین دارد. نظام اسلامی در مسائل متفاوتی برحسب ضرورت و به دلیل بر زمین نماندن امور کارها را به پیش می برد، حال آنکه این ضرورت که بعضاً دچار جابه جایی و عدم ثبات است نمی تواند برای همیشه به این شکل ادامه پیدا کند و لازم است در نقطه ای با مشخص شدن وضعیتش از نگاه دین به ثبات برسد و از قابلیت برنامه ریزی درازمدت و پایدار برخوردار شود. توجه حوزه های علمیه به این نیاز اساسی می تواند روحیه و نشاط تحصیل و تحقیق هدفمند در آن مراکز دین و علم را چند برابر کند و آحاد جامعه به یمن گره گشایی های دین پژوهان ناظر بر مسائل خرد و کلان جامعه حضور دین و عالمان دینی را در تعاملات مربوط به جامعه بیش از پیش احساس کنند. افزون بر اینکه با پاسداشت حقیقی این حقیقت که در عرصه عمل تحقق پیدا می کند برنامه های تحولی آتی حوزه هم می تواند با بهره گیری از واقعیت های جامعه که از بستر نیازها برخاسته، هماهنگ شود. چنانچه با تأمل بیشتر در این مهم نگریسته شود چه بسا موجب جابه جایی هایی شود که در نتیجه آن با قرار گرفتن هر موضوع، درس، ایده، نظر، کتاب، بحث و... در جای حقیقی اش بهتر دیده شود و از بهره دهی بیشتر و مناسب تری برخوردار شود. مسئولیت بعدی این است که با تحقق مسئولیت اول زمینه ای برای صحبت از کناره گیری و انزواگزینی وجود نخواهد داشت. در چنین وضعیتی این نکته مهم برجسته می شود که تمامی کسانی که به میدان دین پژوهی گام گذاشته اند، باید هدف خود را خدمت به جامعه از طریق برداشتن موانع به کمک آموزه های دینی قرار دهند. در این صورت غور در آموزه های دینی شیرین تر و خدمت به خلق در جهت کسب رضای خالق تبدیل به مسئولیتی می شود که راه را بر طمع دشمنان می بندد. ان شاءالله