دلایل و جزئیات پیشنهاد انتقال پایتخت

• براى کاهش هزینه هاى بالاسرى کشور و یارانه هاى پرداخت شده بیش از حد به تهران، چاره اى جز انتقال پایتخت نداریم

• هر شهرى که بیش از ۲۵۰ هزار نفر جمعیت داشته باشد، یارانه و هزینه هاى اداره آن شهر به صورت تصاعدى افزایش مى یابد

سال هاست که به علت مسائل امنیتى پایتختى منتقل نشده است، بلکه این مسائل اقتصادى هستند که زمینه انتقالى پایتخت را فراهم مى کنند. بخصوص در کشور هاى در حال توسعه پایتخت ها به علت تمرکز امکانات و نهادهاى عمومى خدمات رسانى به مردم، دچار چالش هاى جدى در حوزه اقتصادى، اجتماعى و فرهنگى مى شوند. تاکنون کشورهاى زیادى انتقال پایتخت را تجربه کرده اند. سریلانکا، قزاقستان، استرالیا، پاکستان و برزیل از جمله این کشورها هستند. در کشور ما نیز براى اولین بار در سال ۶۴ مصادف با دویستمین سال پایتختى تهران موضوع انتقال پایتخت مطرح شد و پس از جنگ تحمیلى در سال ۶۸ بار دیگر به طور جدى تر مطرح شد ولى دولتمردان تصمیم گرفتند با ساماندهى تهران، مشکلات را حل کنند. ولى پس از گذشت چند سال همچنان مشکلات پا برجا مانده اند. از همین رو در دهه ۷۰ این بحث مطرح شد و اکنون در سال سوم دولت نهم مجدداً عنوان شده است.

   موضوع انتقال پایتخت توسط چه کسى پیشنهاد شده است؟

بحث انتقال پایتخت از سال هاى گذشته و دولت هاى قبل نیز مطرح بوده است ولى به تازگى من این پیشنهاد را ارائه کردم و در جلسه شوراى عالى مسکن نیز مطرح شد که در حال حاضر کمیته هاى کارشناسى در حال بررسى آن هستند.

دلایل شما براى این انتقال چیست؟

براى حل مشکل اشتغال شهرهاى بزرگ کشور به خصوص کلانشهر تهران، تنها راه تزریق امکانات و تسهیلات به این شهر ها نیست. حوزه نفوذ تهران کل کشور است. هر چقدر به تهران رسیدگى شود و امکانات آن افزایش یابد، مهاجرت به این شهر نیز افزایش خواهد یافت و عملاً باعث پیچیده تر شدن مشکلات در کلانشهر تهران مى شود و در حقیقت به این شهر ظلم کرده ایم. براى این که این مشکل حل شود باید مسأله اشتغال را در خود روستاها و شهرهاى کوچک حل کنیم نه در شهر هاى بزرگ. مدل اشتغال زایى در شهرهاى بزرگ بویژه تهران باید با مدل اشتغالزایى روستاها و شهرهاى کوچک متفاوت باشد. این اولین دلیلى است که براى حل مسأله اشتغال باید سرمایه گذارى در مناطق محروم و مهاجر فرست انجام شود.

سرانه یارانه اى که دولت و شهر هاى بزرگ و تهران پرداخت مى کند چند برابر شهرها و استان هاى دیگر است. هرچند جمعیت تهران ۱۲ درصد کل جمعیت کشور است و به تبع میزان یارانه پرداختى آن نیز باید بیشتر باشد ولى در مقایسه سرانه یارانه و خدمات عمومى با سایر شهر ها، مانند لوله کشى گاز، آب، برق، حمل و نقل و مجموعه هزینه هاى بالا سرى که به علت جمعیت فشرده تهران پرداخت مى شود، مشاهده مى کنیم که این سرانه خیلى بیشتر از نقاط دیگر است، علاوه بر آن هزینه بیشترى نیز بر خانوار ها تحمیل مى شود.

هر شهرى که بیش از ۲۵۰ هزار نفر جمعیت داشته باشد یارانه و هزینه هاى اداره آن شهر به صورت تصاعدى افزایش پیدا مى کند. اگر بخواهیم مشکل اقتصادى کشور را به صورت ریشه اى حل کنیم نیازمند این هستیم که از ایجاد شهرهاى بالاى ۲۵۰ هزار نفر جلوگیرى کنیم. اگر بخواهیم از صرف تصاعدى منابع ملى براى یک شهر جلوگیرى کنیم لازمه اش این است که جمعیت این کلانشهر را کنترل کنیم. براى کنترل جمعیت تهران باید دید چه راهکارها و سیاست هایى وجود دارد. یکى از راهکارها، انتقال بخش هاى اقتصادى به نقاط دیگر مانند واحدهاى بزرگ صنعتى و تولیدى است. براى انتقال این واحدها طبیعتاً هم زمان زیادى صرف خواهد شد و هم هزینه زیادى دارد.

سیاست دیگرى که از سیاست اول زودبازده تر و کم هزینه تر است این است که مراکز ارائه خدمات عمومى به نقاط دیگر منتقل شوند. در حال حاضر تمام وزارتخانه ها و نهادهاى عمومى در تهران مستقر هستند و مردم از سراسر کشور مجبورند براى استفاده از این خدمات به تهران مراجعه کنند. شما وقتى از یک شرکت بپرسید که چرا دفتر خود را در تهران تأسیس کردى مى گوید براى این که ارتباط آسان تر و مطلوب ترى با وزارتخانه ها و مراکز دولتى داشته باشیم مجبور به این کار شده ام. در مجموع بخش عمده اى از حضور مردم در تهران تمرکز مراکز دولتى و خدمات عمومى در این شهر است.

براى اصلاح این روند دو کار مى توان انجام داد. یکى این که با پیگیرى سیاست تمرکز زدایى و تفویض اختیار به سایر نقاط تا حدودى این بار را از دوش تهران برداشت. این سیاست در عین حال که ثمربخش و زودبازده است ولى قادر نیست تمام مشکلات را حل کند.

راهکار دوم انتقال جمعیت ادارى، سیاسى دیپلماتیک به نقطه دیگرى است. البته این انتقال بدین معنا نیست که این جمعیت به شهر دیگرى منتقل شود تا مشکلات شهر مورد نظر هم دوچندان شود، بلکه باید با احداث شهرى جدید زمینه انتقال بخش عمده این جمعیت فراهم شود. اعتقاد من بر این است که براى کاهش هزینه هاى بالاسرى کشور و یارانه هاى پرداخت شده بیش از حد به تهران چاره اى جز انتقال پایتخت نداریم. وقتى که این هزینه ها کاهش یابد مى توان با سوق دادن این منابع به بخش سرمایه گذارى زمینه افزایش تولید و درآمد سرانه کشور را فراهم کرد.

فکر نمى کنید هزینه انتقال پایتخت خیلى زیاد باشد؟

هزینه انتقال پایتخت از هزینه انتقال مجموعه هاى اقتصادى و تولیدى خیلى کمتر است. به هر حال براى حل این مشکل و جلوگیرى از پیچیده تر شدن آن باید این هزینه را پرداخت.

سایر کشورها در زمینه انتقال پایتخت تجربه اى دارند؟

بله، انتقال پایتخت در دنیا چندین بار اتفاق افتاده است. در مجموع بیش از ۲۰ کشور در دنیا اقدام به انتقال پایتخت کرده اند که مالزى و اندونزى از جمله آنها هستند.

به نظر شما انتقال پایتخت باعث ایجاد مشکلات فرهنگى و اجتماعى نخواهد شد؟

به نظر من، مشکل خاصى ایجاد نمى شود. در یک نقطه دیگر از این کشور شهرى احداث مى شود و یک سرى از مردم در آنجا زندگى مى کنند مانند سایر شهرهاى کشور. به هر حال شاید در اول کار براى مردم سخت باشد ولى به سرعت حل خواهد شد. باید به این نکته توجه کرد که در حال حاضر مشکلات تهران خیلى بیشتر است شما فقط معضل ترافیک را در نظر بگیرید که چه هزینه اى بر کشور و مردم تحمیل مى کند.

در حال حاضر گزینه اى براى انتقال پایتخت مشخص شده است؟

نه. هنوز گزینه اى مشخص نشده است. البته در دولت قبل پنج گزینه مطرح بود که در همان زمان هم هیچکدام مورد موافقت قرار نگرفت. ولى در مجموع بایدمحل جدید با بررسى کامل مورد ارزیابى قرار گیرد.

 محل جدید باید داراى چه خصوصیاتى باشد؟

در وهله اول جمعیت پایتخت جدید حتى تا ۵۰ سال آینده نباید از ۲۵۰ هزار نفر تجاوز کند. این انتقال با کوچک شدن دولت سهل تر انجام مى شود زیرا قرار نیست که دولت در شکل فعلى و با تمام وزارتخانه ها به شهر جدید منتقل شود. بخشى از فعالیت هاى دولت باید براساس سیاست هاى ابلاغى اصل ۴۴ به مردم واگذار شود. در نهایت هسته اصلى و مرکزى دولت باید منتقل شود. زیرا در غیر این صورت مشکلات حل نخواهد شد و با انتقال پایتخت مشکلات نیز منتقل مى شود.

نظر رئیس جمهور در زمینه انتقال پایتخت چیست؟

موضوع انتقال پایتخت را با ایشان در میان گذاشتم و قرار شد که در این مورد بررسى هاى دقیق و کاملى انجام شود.