چمدان‌های خالی اوباما در شرق آسیا

قاسم غفورى
باراک اوباما رئیس جمهور آمریکا در سفری 10 روزه راهی شرق آسیا شد. وی هند، اندونزی، کره جنوبی، ژاپن را مقصدهای سفر خود قرار داد. هر چند که اوباما تلاش کرد با این سفر برای رسیدن به اهداف داخلی و خارجی گام هایی بردارد اما روند تحولات بیانگر ناتوانی وی در تحقق این سیاستها می باشد.
1) مهمترین مسئله برای اوباما در این سفر را دستیابی به منافع اقتصادی تشکیل می داد. پس از گذشت نزدیک به دو سال از ریاست جمهوری اوباما، نه تنها بحران اقتصادی آمریکا مرتفع نگردیده بلکه هر روز بر میزان مشکلات و چالشهای آن افزوده شده است به گونه ای که از دلایل شکست دموکرات در انتخابات میان دوره ای کنگره را چالشهای اقتصادی تشکیل می داد.
اوباما با سفر به کشورهایی مانند هند با بیش از یک میلیارد نفر جمعیت تلاش کرده تا ضمن برخورداری از ظرفیت های اقتصادی آنها، بازار یک میلیارد نفری آنها را به روی تجار آمریکا باز کند. آمریکا همچنین در کره و در نشست گروه 20 اهداف کلان اقتصادی را پیگیری کرد که به دلیل مخالفت سایر کشورها طرح های وی با ناکامی همراه شد. به رغم این تحرکات بحران اقتصادی آمریکا و تلاش کشورها برای یافتن متحدان اقتصادی جدید، این طرح اوباما را با چالش مواجه ساخت هر چند که وی به امضای توافقنامه اقتصادی با کشورهای مذکور ابراز امیدواری کرده است. بسیاری از ناظران سیاسی اوباما را رئیس جمهوری در حد یک تاجر معرفی کردند که در حوزه اقتصادی با ناکامی مواجه شده است.
2- باراک اوباما در حالی راهی سفری دوره ای شد که شکست دموکرات ها در انتخابات میان دوره ای کنگره عملا تضعیف قدرت وی را به همراه داشت. این انتخابات در حالی نشان داد که اوباما حتی جایگاه مردمی خود را نیز از دست داده که وی با این سفر تلاش داشت با اجرای دیپلماسی عمومی تا حدودی بر شکست های داخلی خود سرپوش گذارد. اعتراض های گسترده کشورهای مقصد اوباما به ویژه اعتراض های مردم هند و اندونزی اثبات کرد که اوباما در عرصه جهانی نیز جایگاهی ندارد و نگاه جهانی به وی منفی می باشد. بسیاری از ناظران سیاسی این سفر را شکست دیپلماسی عمومی اوباما ارزیابی کردند. نکته قابل تامل آنکه بسیاری از ناظران سیاسی با مقایسه نوع برخورد مردم هند و اندونزی با سفر اوباما به کشورشان با استقبال گسترده مردم لبنان از دکتر محمود احمدی نژاد رئیس جمهور اسلامی ایران، این سفر را شکست سنگین اوباما در برابر ایران ارزیابی کردند. آنها تأکید داشتند که این دو سفر نشان داد که منزوی واقعی در جهان آمریکا است و جمهوری اسلامی ایران از جایگاه ارزنده ای در میان کشورها برخوردار است.
نکته دیگر در دیپلماسی عمومی اوباما آنکه وی تلاش داشت تا نقش میانجی را در روابط هند و پاکستان ایفا کند که با اعتراض هند و پاکستان این مسئله نیز با ناکامی همراه گردید.
3- اوباما با سفر به شرق آسیا به دنبال اجرای طرح مهار چین بود.
همگرایی به کشورهایی مانند هند، ژاپن، کره جنوبی و اندونزی نشانگر عزم جدی آمریکا بر اقدامات سیاسی در کنار تحرکات نظامی علیه پکن می باشد. پیش از وی نیز هیلاری کلینتون وزیر خارجه و رابرت گیتس وزیر دفاع آمریکا سفری دوره ای به 10 کشور شرق آسیا را با همین هدف اجرا کرده بودند. آمریکا تلاش می کند تا زنجیره ای از اقدامات سیاسی و نظامی و اقتصادی را در اطراف پکن ایجاد کند تا در نهایت این کشور به پذیرش خواسته های واشنگتن وادار گردد.
در این چارچوب کاهش متحدان منطقه ای چین به ویژه در حوزه آسه آن، بالا بردن قدرت رقبای اقتصادی و نظامی چین به ویژه هند و ژاپن در اولویت سیاستهای واشنگتن قرار دارد. البته آمریکا با این تحرک عملا کشورهای مذکور را نیز به بهانه مقابله با چین تحت سیطره خود در می آورد که محور اصلی آن را نیز تسلط و مهار هند تشکیل می دهد هر چند در ظاهر به تعامل همه جانبه با آنها تاکید می کند. عدم تمایل این کشورها به قطع روابط با چین و تأکید آنها بر همگرایی با چین تا حدودی این هدف اوباما را تحت الشعاع قرار داده است.
4- اوباما در سفرهای خود تلاش کرد تا افکار عمومی به ویژه مسلمانان را به سوی خود جلب کند تا با این ترفند به اصطلاح احیای جایگاه آمریکا در معادلات جهانی را به نمایش گذارد. عدم استقبال مردمی از سفر اوباما و برگزاری تظاهرات ضد آمریکایی در این کشورها، عملاً شکست سناریوی اجرای دیپلماسی عمومی اوباما را به نمایش گذاشت. سیاستهای جنگ طلبانه و ضد اسلامی اوباما خشم و انزجار جهانی را از این کشور به همراه داشته است.
5- از دیگر اهداف آمریکایی ها را یافتن متحدان جدیدی برای جنگ افغانستان تشکیل می دهد. آنها همچنان با ادعای مبارزه با تروریسم به دنبال یافتن متحدان در این حوزه هستند چنانکه از اهداف سفر دوره ای اوباما به ویژه در هند، مشارکت آنها در جنگ افغانستان ذکر شد. آمریکایی با بالابردن فضای امنیتی جهان در آستانه نشست گروه 20 در کره جنوبی و اپک در ژاپن برای کسب مجوز برای ادامه جنگ افغانستان و سایر نقاط جهان تلاش می کرد که عدم تمایل کشورها به حضور در این جنگ و بسنده کردن آنها به برخی وعده های کمک های اقتصادی ناکامی اوباما در این حوزه را نیز به نمایش گذاشت.
در جمع بندی کلی از سفر دوره ای اوباما به شرق آسیا می توان گفت که هرچند وی برنامه های گسترده ای را برای این سفر طراحی و تبلیغات بسیاری را صورت داد اما در نهایت شرایط نابسامان داخلی و خارجی آمریکا و عدم همراهی قطعی کشورها با خواسته های وی سبب شد تا این سفر نیز چندان دستاوردی به همراه نداشته باشد و در نهایت اوباما سفری با چمدان های خالی را تجربه کند که می تواند تاثیراتی منفی برای وی در عرصه داخلی و جهانی به همراه داشته باشد.