تأثیر تکنولوژی بررفتارهای اجتماعی

بصیرت: آیا فناوری های مدرن، همانگونه که مسائل و رشد اجتماعی نسل دیجیتال امروزی را شکل می بخشند، مغز آنها را نیز تحت تأثیر قرار می دهند؟
آیا فضای مجازی بر تعاملات واقعی نسل جدید که با فناوری بزرگ شده اند نیز تأثیر می گذارد؟ این سؤالات به تازگی ذهن دانشمندان را به خود مشغول کرده است، چنانچه برای پاسخ به آنها به تحقیقات جدیدی دست زده اند.
مغز و ذهن نوجوانی که در حال جست وجو از طریق موتور جست وجوی گوگل است، چه شکلی می تواند داشته باشد؟ آیا ساعاتی که این نوجوان در دنیای مجازی صرف می کند، باعث تغییر مدارهای مغزی وی نیز می شود؟
آیا این نوجوان در دنیای واقعی نیز می تواند به خوبی دنیای مجازی احساساتش را بروز دهد؟ مسائلی از این دست از مدت ها پیش ذهن و فکر بسیاری از والدین را مغشوش کرده و به یکی از دغدغه های بزرگ آنان تبدیل شده است.
اما این بار دانشمندان برای رسیدن به جواب این سؤالات دست به کار شده اند و فرضیه ای ارائه داده اند مبنی بر اینکه دنیای دیجیتالی امروز روش خواندن، یادگیری و تعامل و رفتار با دیگران را دچار تحول کرده است.
با اینکه هیچ کدام از شرکت های فناوری برای جواب به این سؤالات با محققان همکاری نکردند اما «گری اسمال» استاد روانپزشکی دانشگاه اکلاهاما معتقد است فناوری های دیجیتال نظیر اینترنت و گوشی های هوشمند می توانند نحوه عملکرد مغز را تغییر دهند.
«اسمال» می گوید؛ «زمانی که مغز بیشتر زمانش را با فناوری ها می گذراند و زمان کمتری را برای تعامل واقعی با دیگران صرف می کند، مهارت های اجتماعی اساسی خود نظیر خواندن عبارت های مربوط به مکالمات روزمره را فراموش می کند و بنابراین مدارهای مغزی مربوط به ارتباطات رو دررو با دیگران ضعیف تر می شوند.» وی می افزاید؛ «این فرآیند ممکن است به بروز رفتارهای ناهنجار اجتماعی، گوشه گیری و کم شدن علاقه و اشتیاق برای یادگیری سرکلاس های سنتی منجر شود.» این روانپزشک خاطرنشان می کند؛ «این تأثیرات روی بومی های (نسل) دیجیتال که در رده سنی بین 13 تا حدود 30سال قرار دارند، نمود بیشتری پیدا می کند. «وی» معتقد است در این گیرودار کمک به بومی های دیجیتال برای بهبود مهارت های اجتماعی و همچنین کمک به غیر بومی ها (افراد مسن تر) برای بهبود مهارت های مربوط به فناوری ها، امری ضروری تلقی می شود.
«اسمال» حین نظرسنجی و مصاحبه با افراد نسل دیجیتال با یک پسر 19ساله آشنا شد که ایده بسیار جالبی را به وی ارائه کرد. «جان رو» یکی از شیفتگان اینترنت است که 6تا 12ساعت از روز خود را به صورت آنلاین سپری می کند. وی از انواع ابزارها و کاربردهای اینترنتی (از پیام های فوری گرفته تا بازی های آنلاین نظیر پایگاه های بحث و گفت وگو با بازیکنان بازی های ویدئویی) استفاده می کند. «رو» معتقد است مهارت های اجتماعی تنها با بیرون رفتن از خانه و وقت گذراندن با دوستان در دنیای واقعی به دست نمی آید.
بیش از دو هزار سال پیش «سقراط»، پدر علم فلسفه، از تحول عظیم دنیای اطلاعات خبر داده بود. البته این تحولات تاریخی چندین بار در دنیای اطلاعات اتفاق افتاده که اولین آنها تألیف و نشر کتاب بود که با پیدایش خط به وجود آمد. بعد از آن نیز تلویزیون اختراع شد که از آن زمان به بعد نگرانی و دغدغه در مورد خشونت در کودکان به خاطر برنامه های خشن و همچنین تأثیر نامناسب آن روی درس و مشق بچه ها بروز کرد و حالا هم که اینترنت و دنیای وب به عنوان ابزار جدید اطلاعات در دسترس است و مشکلات خاص خود را نیز به همراه آورده است.
«اسمال» نگرش و ایده های خود در مورد دغدغه های دنیای مدرن را در کتابی با عنوان «iBrain مصون ماندن از تحول تکنولوژیکی ذهن مدرن» جمع آوری کرده است. وی در این کتاب یادآوری می کند که هیچ مدارک و شواهد خاصی در مورد اینکه فناوری دیجیتال مدارهای مغزی انسان را تغییر داده در دست ندارد و این موضوع در حد یک فرضیه است.
«رابرت کرزبان» استاد روانپزشکی دانشگاه پنسیلوانیا نیز می گوید؛ «دانشمندان ناباورانه به این موضوع نگاه می کنند و در حالی که تحقیقات و اطلاعات بسیاری در این زمینه دارند که تجربیات شخص، در شیوه مغز در ارتباط با تعاملات اجتماعی تأثیرگذار است، اما به طور کامل نمی توانند رابطه میان آن را با فناوری های مدرن اثبات کنند.» زندگی در عصر گوگل ممکن است حتی نحوه خواندن ما را نیز تغییر بدهد. «ماریان وولف» از دانشگاه تافتز می گوید؛ «به طور معمول زمانی که کودکی خواندن را یاد می گیرد، مغز او گذرگاه هایی ایجاد می کند که به وی امکان می دهد روی تحلیل و درک مسائل نیز متمرکز شود.»
وی این تحلیل و درک را «خواندن عمیق» خوانده و می گوید؛ «این فرآیند مستلزم صرف زمان بیشتری است حتی اگر یک ثانیه بیشتر طول بکشد و دنیای مدرن امروزی، دنیای سرعت و حجم وسیع اطلاعات و جمع آوری سریع آن است.»
سؤالی که «وولف» مطرح می کند این است که چه پدیده ای باعث شده کودکان و نوجوانان خواندن به صورت آنلاین را خیلی سریع تر یاد بگیرند؟ آیا مغز آنها با ایجاد مدارهای کوتاه، گذرگاه هایی می سازد که خواندن عمیق تر را باعث می شود؟ و آیا این فرآیند به توانایی آنها در بازخورد آنچه می خوانند صدمه ای وارد نمی کنند؟ «وولف» در این رابطه می گوید؛ برای پاسخ به این سؤالات، انجام تحقیقات بسیار لازم است.»
وی معتقد است کودکان نیاز به ساختار و دستورالعملی دارند تا بتوانند درک خواندن را در دنیای دیجیتالی نیز بیاموزند، اما از طرفی برخی محققان معتقدند استفاده از اینترنت، فواید بسیاری برای مغز و عملکرد آن نیز دارد.
تحقیقات گسترده «موزیکو ایتو» از دانشگاه کالیفرنیا نشان داده که استفاده از فضاهای مجازی نظیر پیغام های فوری و شبکه های اجتماعی، مهارت های ذهنی جوانان را بالا می برد.
ترجمه : علیرضا ضیایی