بصیرت: دریای خزر از دریاچههای غنی از لحاظ منابع آبزی به شمار میرود و از منابع آبزی زیادی برخوردار میباشد. ترکیبهای غیر معمول بسیاری در عالم گیاهی و جانوری خزر وجود دارد. زندگی ماهیان دریای خزر بسیار غنی است اگر چه مانند دریاهای دیگر ماهیان آن تنوع ندارد. اما به اندازه کافی ماهی وجود دارد که آنرا یکی از دریاچههای غنی به شمار آورد.
در اینجا بیشتر گونههای ارزشمند ماهیان استروژن (بلوگا، خاویار خزر، استروژن خزر) گسترش یافتهاند. ماهی آزاد و آزاد سفید که از دریاهای شمال وارد دریای خزر میشوند، در اینجا پروار میگردند. در دریای خزر حدود 20 گونه شاه ماهی وجود دارد. بسیاری از گونههای کپور و قزل آلا و ماهی سفید، اردک ماهی، زالیان، مارماهی، کفال و ... در این دریا پراکنده شدهاند.
بررسی مسائل مربوط به صید خاویار در دریای خزر یکی از مهم ترین مباحث مطرح شده در جریان نشست اخیر باکو محسوب می شود.در یادداشت تفاهم اجلاس اخیر خزر که در15 بند به امضا رسید کلیه مسائل مربوط به امنیت دریای خزر و به ویژه امنیت زیست محیطی آن را مورد توجه قرار داده و در بخشی از آن مقرر شد صید ماهیان خاویاری از این دریا برای پنج سال منوط به آنکه کارشناسان حداکثر ظرف مدت سه ماه راههای اجرای این بخش از توافق را بررسی و اعلام نمایند، ممنوع شود.
باید توجه داشته باشیم که دریاچه خزر تنها دریاچه آب شیرین جهان است و به همین خاطر انواع ماهیان رودخانهای که از نظر کیفیت غذایی بسیار مرغوب هستند در این دریاچه پرورش مییابند. همچنین بخش مهمی از بهترین خاویار جهان از ماهیان این دریا به دست میآید که بازار پر رونقی دارد و درآمد ارزی چشمگیری نیز نصیب اقتصاد کشور میکند .
خوشبختانه ایران از گذشته رویه مناسبی را در این زمینه اتخاذ کرده و طرحهای بزرگی را برای بازیافت ذخایر و پرورش مصنوعی ماهیان خاویاری در سواحل خزر پیگیری کرده است.
اما چنانچه دولتهای دیگر به این فعالیت نپیوندند احتمال زیاد میرود که میزان برداشت از حد رشد طبیعی این دریا فراتر رفته و نسل اینگونه ماهیان را با مخاطره جدی
رو به رو سازد. عدم توجه به پیروی از یک نظام سنجیده در بهرهبرداری از این منابع نشان میدهد که تا چه حد موجب کاهش میزان برداشتها شده است که طبیعی است با وجود یک رژیم حقوقی کارآمد که کشورهای ساحلی درباره جزئیات آن به توافق رسیده باشند میتواند توان بیشتری برای بهرهبرداری فراهم آورد ضمن آنکه زیانی به منابع آبزی این دریا فراهم نیاورد.
امروزه کارکرد و نقش اقتصادی منابع موجود در دریاها به عنوان یک اصل مهم در سیاستهای اقتصادی هر کشوری محسوب میگردد به طوری که این منابع اعم از منابع آبزی و معدنی و گیاهی نقش مهمی در ایجاد درآمد برای دولتها ایفا مینماید و میتوانند تامین کننده بسیاری از نیازهای جوامع باشند. دریای مازندران نیز به عنوان یک منبع مهم نمیتواند از این امر مستثنی باشد و به همین جهت استفاده از منابع آبزی آن از مدتهای مدیدی در تامین بخشی از درآمدهای ارزی کشور ما نقش داشته است.
نجمه ملک محمدی