جنگ سرد تازه/محمد اسکندری

اظهارات اخیر یورى بالویفسکى رئیس ستاد مشترک نیروهاى مسلح روسیه مبنى بر استفاده از توان بازدارندگى هسته اى روسیه در دفاع از منافع خود و متحدانش بار دیگر عقربه هاى زمان را به پیش از سال 1991 بازگرداند.این اظهارات که با رزمایش اخیر ناوگان دریایى روسیه همراه شده است به اعتقاد بسیارى از صاحب نظران دمیدن در شیپور جنگ سردى تازه را نوید مى دهد.گسترش غرب و على الخصوص ناتو به شرق و تلاش براى همسو کردن کشورهاى مشترک المنافع و آسیاى مرکزى و اخیرا طرح استقرار سپر ضد موشکى در خاک کشورهاى چک و لهستان از جمله مواردى است که خشم روس ها را بر انگیخته و آنان را وادار به عکس العمل کرده است

در چند سال اخیر تلاش هاى کشورهاى اروپایى و کاخ سفید براى هم آوا کردن جمهورى هاى تازه به استقلال رسیده پیرامون روسیه به شدت افزایش یافته است. طراحى و انجام پروژه هاى جنگ نرم در اوکراین و گرجستان و تلاش براى تغییر نگاه آنها از شرق به غرب باعث شده است که مناسبات مسکو و واشنگتن رو به سردى گذارد. همچنین تلاش کاخ سفید و کشورهاى اروپایى در به رسمیت شناختن استان خود مختار کوزوو از سوى جامعه جهانى و مخالفت با بلگراد به فاکتورى براى منشتج شدن روابط مسکو و جهان غرب تبدیل شده است.

به عقیده بسیارى از صاحب نظران وضعیت مناسبات جهانى یک بار دیگر به سوى نظام دو قطبى حرکت خواهد کرد.نظامى برخاسته از مناقشات بین دو بلوک شرق با محوریت کشورهایى همچون چین،روسیه ،هند و ایران درچارچوب سازمان همکارى هاى شانگهاى و بلوک غرب با محوریت کشورهاى اروپایى و آمریکا در چارچوب پیمان آتلانتیک شمالی.با کمى دقت از هم اکنون جبهه گیرى هاى این دو بلوک را در مقابل هم مى بینیم.صف آرایى کاخ سفید و تروئیکاى اروپایى مقابل روسها در بحث استقرار سپر دفاع موشکی،تدوین پروژه غیر صلح آمیز نشان دادن فعالیت هاى هسته اى ایران براى مهار تهران و ایجاد محدودیت هاى سیاسى اقتصادى علیه پکن از جملگى این تحرکات است.

تلاش کاخ سفید در برقرارى مناسبات با کشورهاى اقمارى فدراسیون روسیه و برسر کار آوردن دولت هاى متمایل به غرب در این کشور ها بى شک در راستاى تضعیف موقعیت روسیه مى باشد.انقلاب گل رز در تفلیس و انقلاب نارنجى در کیف در واقع قیام هاى پیش ساخته اى بودند که از سوى بنیاد هاى غربى اداره مى شدند تا نگاه این کشورها متمایل به غرب گردد.تلاش ایالات متحده در اشغال عراق و افغانستان که پس از خیمه شب بازى 11 سپتامبر به وقوع پیوست در واقع نمایه اى از اهتمام کاخ سفید براى مهار تهران است.

اما باید گفت مناسبات سیاسى و همکارى ها بین کشورهاى شرقى بسیارى پرشتاب تر در حال تکوین و تکمیل است. امضاى قرارداد هاى اقتصادى چند میلیارد دلارى میان تهران و پکن و همچنین همکارى هسته اى مسکو در تکمیل نیروگاه هسته اى على رغم فشاریهاى متواتر سیاسى از سوى جامعه جهانى نشان از حرکت روبه جلوى این کشورها دارد.

اما در آن سوى میدان کشورهاى بلوک غرب على رغم وابستگى هاى سیاسى اقتصادى شدید به هم به دلیل سیاست هاى اشتباه سردمدار این جریان کلاف هاى اختلاف و انشقاق هر روز نخ نما تر مى شود .از دست رفتن مهره هاى متمایل به کاخ سفید در استرالیا، انگلیس ،ایتالیاو ... همه بیانگر این امر است که بلوک غرب در ابتداى سربرآوردن اتحاد شرقى در حال استهلاک و اضمحلال است.

در نهایت باید گفت که نظم جهان آینده نه به سوى دهکده جهانى و نظم نوین با ژاندارمى کاخ سفید پیش نمى رود بلکه محتمل است کشورهاى شرقى در آینده اى نه چندان دور جایگاه اصلى خود را در نظام بین الملل پیدا کنند.

در این حرکت مهمترین عامل توجه به لزوم همکارى بین کشورهاى شرقى است. در صورتى که سیر همکارى هاى بین کشورهاى خاورى با همین شتاب در حرکت باشد فروپاشى بلوک غرب و استیصال این جریان در قبال قابلیت هاى کشورهاى شرقى محتوم است.