نتایج شکلی و ماهوی سفر حریری به تهران

حسین امیدى
سفر سعد حریری به تهران که دو روز از اوایل هفته قبل را به خود اختصاص داد از زوایای مختلفی قابل بررسی است. اهداف و نتایج ظاهری و پروتکلی این سفر با ابعاد واقعی و غیر تشریفاتی آن متفاوت و متکامل است و هر یک از این ابعاد به نتیجه و دستاورد مشخصی در این سفر مرتبط است.
آنچه در هر دو بعد شکلی و ماهوی مشترک است اینکه، سیزده سال پس از سفر رفیق حریری به تهران و پس از تلاش های یک دهه اخیر توسط آمریکا، غرب و رژیم صهیونیستی که به دنبال ایجاد یک صف منطقه ای، پیرو سیاست های خود بودند و تمامی مراودات دیپلماتیک را در همین چارچوب طراحی و مدیریت می کردند، دیدار سعد حریری از تهران با قواره بلوک بندی منطقه ای آمریکا و غرب و صهیونیست ها، هم خوانی ندارد. از منظری دیگر، حضور سعد حریری در تهران به مفهوم اعتراف به جایگاه و نفوذ و قدرت جمهوری اسلامی است که در مقابل رویکردهای قدرت های غربی، تعاملات و همکاری های منطقه ای را ترویج می کند.
یعنی پس از سفرهای متقابل میشل سلیمان به تهران و دکتر احمدی نژاد به لبنان، سفر سعد حریری به تهران که در حداقل یک سال گذشته کراراً از وی دعوت به عمل آمده، پیامی ویژه را، حتی در ابعاد پروتکلی منتقل می کند. این سفر بدین معناست که رهبری یک جناح اصلی در صف بندی های لبنان، تمایل خود به توسعه مناسبات با تهران را از طریق آغاز سفر نخست وزیر لبنان به تهران، نشان داده است. البته نباید در ابعاد پروتکلی نیز، سقف این مفاهیم را در جغرافیای سیاسی لبنان محصور کرد، بلکه حضور سعد حریری از تهران، پیامی آشکار از سوی عربستان نیز برای تهران به همراه دارد. پس از خسارت سعودی ها در عراق که به دلیل عمده همسویی با سیاست های آمریکایی، نصیب آنها شد، سعودی ها ضریب ریسک پذیری سیاسی خود را کاهش داده اند و تمایلات همکاری جویانه در تعامل با تهران را ترجیح می دهند.
نمی توان در واکاوی این پدیده، بر نقش موثر رهبری سوریه چشم پوشید چرا که بشار اسد و حکومت سوریه که براساس برنامه ریزی دیپلماتیک آمریکایی قرار بود توسط عربستان جذب شده و از ایران و مقاومت فاصله بگیرد، کارکردی معکوس داشته و برای همگرایی عربستان با تهران نیز موفقیت هایی داشته است.
در این سفر دو روزه که سعد حریری با تمامی سطوح مقامات ایران دیدار داشت، 9 یادداشت همکاری به امضای هیئت های طرفین رسید که عرصه های اجتماعی، آموزشی، توسعه نظام اداری، زنان و خانواده و فرهنگی را در بر گرفت. اگرچه عرصه های مهم دیگری می توانست، مبنای همکاری در دولت قرار گیرد ولی موارد مورد توافق نیز، همکاری های دوجانبه را رسمیت خواهد بخشید.
با اینکه سعد حریری از نمایشگاه محصولات صنایع نظامی بازدید کرد ولی در معادله کلی لبنان و ملاحظات سیاسی و امنیتی برخاسته از ترکیب 14 مارس و یا هم پیمانان غربی و صهیونیستی در این جبهه، نمی توان انتظار داشت که لبنان و سعد حریری برای تأمین نیازهای تسلیحاتی به ایران تکیه نمایند.
یکی از مهم ترین ملاحظات آمریکا و رژیم صهیونیستی و غرب این است که ارتش و حکومت لبنان از اقتدار فزاینده و به ویژه نظامی برخوردار نشود و سطوح نیازمندی نظامی لبنان توسط آنها مدیریت شود و اصولاً کمک های تسلیحاتی سمبلیک آمریکا به ارتش و پلیس لبنان نیز، آشکارا برای مقابله با مقاومت و حزب الله در لبنان است.
مهم ترین بخش دیدارهای حریری، ملاقات با مقام معظم رهبری بود که در فضای صمیمی و صریح و صادقانه برگزار شد. اگرچه در دیدارهای سیاسی از سوی مقامات ایرانی بر اصول و چارچوب های ایران در مسائل لبنان و منطقه تأکید شد ولی در دیدار با رهبری انقلاب اسلامی، به خوبی این ادراک و دریافت از اداره قطعی جمهوری اسلامی درحمایت از مقاومت ضداستکباری و ضدصهیونیستی دریافت شد.
در حقیقت سعد حریری در زمانی به تهران آمده که در مقابل دو گزینه پرهزینه قرار دارد؛ در سناریوی گزینه اول، آمریکا و رژیم صهیونیستی، اصرار دارند تا با صدور حکم اتهامی علیه افراد حزب الله، برنامه شکست خورده آنان در حمله به لبنان برای نابودی مقاومت، ادامه یابد و با ترویج فتنه و جنگ داخلی و حمایت های بین المللی غربی، وجاهت و مشروعیت مقاومت را زیر سوال برده و مقدمه مداخله و یا حمله نظامی را علیه مقاومت مهیا نمایند.
البته سعد حریری و بخش دیگری از 41 مارس معتقدند می توانند با حزب الله پس از صدور حکم اتهامی دادگاه حریری، مذاکره کرده و امتیاز در شرایط برتر را کسب کنند که سیدحسن نصرالله صریحاً هر گونه مذاکره پس از حکم را رد کرده است. در سناریوی گزینه دوم که رایزنی های مشترک سوریه : سعودی به دنبال آن است، متوقف کردن و یا تأخیر صدور حکم دادگاه علیه عناصر حزب الله مطرح است که سعد حریری برای استمزاج دیدگاه مقامات ایرانی و ملک عبدالله سعودی در سفر به واشنگتن با اوباما آن را دنبال می کنند.
موضع روشن و صریح ایران موجب شد تا سفر سعد حریری به ترکیه و عمان لغو و به فرانسه سفر نماید. در فرانسه نیز که مواضع آنها با نوعی احتیاط و نگرانی از شماتت مقامات آمریکایی همراه است، با این توجیه که ثبات لبنان از عدالت دادگاه مهم تر و ارجح است، تمایل برای پیگیری سناریوی دوم قوت گرفته و سعد حریری عازم واشنگتن گردید تا گزارش سفرهای خود را به ملک عبدالله و سپس به مقامات آمریکایی منتقل کند.
ناظران تحولات لبنان معتقدند اگر طی ده روز آینده، فشارهای رژیم صهیونیستی و مقامات آمریکایی برای صدور حکم دادگاه به نتیجه نرسد، شانس و زمینه راه حل بحران لبنان از طریق رایزنی های منطقه ای قوت بیشتری خواهد یافت.
در حقیقت، ابعاد شکلی و پروتکلی سفر حریری به تهران، پوشش و توجیه مناسبی برای اهداف ماهوی و اصلی آن تلقی می شود که باید منتظر واکنش های آمریکا و رژیم صهیونیستی باشیم.