عقب‌نشینی بزرگ گروه 1+5 در مذاکرات ژنو 3

بصیرت: اینکه آمریکا پس از 7 سال تلاش بی‌نتیجه برای وادار کردن ایران به ترک غنی‌سازی، به این نتیجه رسیده باشد که باید فرمولی برای پذیرش آن پیدا کند و این موضع خود را صریحا اعلام هم بکند، نقطه عطفی در تاریخ دیپلماسی هسته‌ای ایران محسوب می‌شود.
به گزارش خبرگزاری فارس، پایگاه خبری تحلیلی ایران هسته‌ای در گزارشی آورده است:
حجم عقب نشینی هایی که گروه 1+5 خصوصا امریکا در مذاکرات ژنو 3 انجام داد، واقعا فراتر از انتظار بوده است. یک نمونه بسیار شاخص که قبل از آغاز مذاکرات مقام های امریکایی اشاراتی به آن کرده بودند و در جریان مذاکرات معلوم شفاف تر شد، تغییر استراتژی طرف امریکایی درباره مسئله غنی سازی در ایران است. نگاهی به بیش از 6 سال تاریخ پرونده هسته ای ایران (از ژوئن 2003 تا دسامبر 2010) نشان می دهد در این مدت حتی یک مورد هم وجود نداشته که مقام های امریکایی رسما و صریحا از امکان پذیرش غنی سازی در ایران سخن گفته باشند. ادبیات استاندارد امریکایی ها در این مدت همواره این بوده که می گفته اند "ما با برنامه صلح آمیز هسته ای در ایران موافقیم " اما هیچ وقت به طور مشخص از غنی سازی نام نمی بردند. علت این موضوع هم مشخص است. امریکا همواره عقیده داشته و به صراحت گفته که اگر اهداف برنامه هسته ای ایران صلح آمیز باشد علی القاعده ایران نیازی به غنی سازی ندارد و فقط باید به در اختیار داشتن فناوی نیروگاه های هسته ای بسنده کند. در واقع امریکایی ها اساسا غنی سازی را بخشی از یک برنامه صلح آمیز نمی دانند. این یک ادبیات بسیار کهنه است که هزارها مورد از اظهارنظرهای رسمی و مکاتبات دیپلماتیک در تایید آن وجود دارد. در هیچ یک از بسته هایی هم که تا به حال میان ایران و غرب مبادله شده غربی ها هرگز جمله ای در این باره که احتمال دارد تحت شرایطی در آینده غنی سازی در ایران را بپذیرند ننوشته اند؛ بلکه برعکس در تمامی این بسته ها - که در سال های 2005، 2006 و 2008 - از ایران درخواست کرده اند مطابق قطعنامه های شورای حکام و بعد شورای امنیت غنی سازی را به حال تعلیق دربیاورد. با این حال اطلاعات رسیده به "ایران هسته ای " نشان می دهد که امریکا تصمیم گرفته این رویه را کنار بگذارد و اولین علائم این موضوع هم در نشست ژنو 3 آشکار شده است.
نخستین پالس زمانی فرستاده شد هیلاری کلینتون جمعه گذشته (12 آذر 1389) در حاشیه اجلاس امنیتی منامه برای اولین بار از احتمال پذیرش غنی سازی در ایران توسط امریکا نام برد. کلینتون در مصاحبه ای با بی بی سی به تاریخ 12 آذر می گوید: "ما به ایرانی ها گفته ایم که مستحق استفاده صلح امیز از انرژی هسته ای غیرنظامی هستند اما انها هنوز اعتماد جامعه جهانی را تا اندازه ای که جامعه جهانی احساس راحتی کند و به انها اجازه غنی سازی بدهد جلب نکرده اند. انها می توانند در یک زمانی در اینده اورانیوم غنی سازی کنند. یعنی زمانی که نشان دادند می توانند در چهارچوب یک رفتار مسئولانه و طبق تعهدات بین المللی عمل کنند ". (نگاه کنید به رابرت برنز، گزارش اسوشیتدپرس از منامه، 13/4/1389). درست است که وزیر خارجه امریکا در مصاحبه همچنان سعی می کند پذیرش غنی سازی را مشروط به اعتماد سازی کند اما نکته کلیدی این است که وی غنی سازی را به عنوان خروجی یک فرایند اعتماد سازی می پذیرد در حالی که تا به حال امریکا می گفت تنها فرایندی را یک فرایند اعتماد ساز می داند که خروجی آن تعلیق غنی سازی در ایران باشد.
پالس بعدی ظاهرا درون مذاکرات ژنو 3 ظاهر شده است، جایی که ویلیام برنز در بخشی از سخنان خود و در ادامه ادبیاتی که کلینتون در پیش گرفته از احتمال پذیرش غنی سازی در ایران توسط امریکا سخن گفته است. دیپلمات ها در تهران در گفت وگو با "ایران هسته ای " به طور کلی این موضوع را تایید کردند. علاوه بر این، خبرگزاری فرانسه هم در گزارشی که روز 17 آذر 1389 از ژنو ارسال کرده، اشارتی تلویحی به این مسئله می کند. این خبرگزاری در گزارش خود به قلم ماری سانز، می نویسد: "برخی تحلیلگران بر این باورند واشنگتن دراین مذاکرات به نوعی معادله بن بست هسته ای ایران را عوض کرده و بطور تلویحی بر امکان نوعی ادامه غنی سازی اورانیوم توسط ایران در اینده اشاره داشته مشروط بر انکه تهران دراین خصوص تضمین عملی دهد ".
هفته نامه تایم هم در گزارشی که امروز (جمعه، 19 آذر 1389) منتشر کرده، به تشریح ابعاد بیشتری از این مسئله پرداخته است.
تایم در گزارش خود می نویسد: "تیم اوباما تا کنون درباره اینکه ایا توانایی غنی سازی اورانیوم ایران را در یک برنامه هسته ای صلح امیز می پذیرد یا نه رویکردی مبهم داشته است. به نظر می رسید سخنان کلینتون با پیشنهادهایی که ظاهرا اشتون به ایرانی ها داد هماهنگ است. گزارش های رسانه ای نشان می دهد دیپلمات های اروپایی این معامله را به ایران پیشنهاد کردند که اگر بتواند نگرانی های برخاسته از گزارش دیده بان هسته ای سازمان ملل را رفع کند و با بازرسی های شدیدتر و سرزده موافقت کند می تواند به غنی سازی ادامه دهد ".
تایم با اشاره به وجود بحث های داخلی در امریکا در این باره ادامه داده است: "جان کری رئیس کمیته روابط خارجی سنا سال گذشته با اشاره به حق غنی سازی ایران به فایننشال تایمز گفت بحث دولت بوش درباره نبود غنی سازی احمقانه بود زیرا برای مردم غیرمنطقی به نظر می رسید. انها حق دارند انرژی هسته ای صلح امیز داشته باشند و برای ان مقاصد غنی سازی کنند. کالین پاول وزیر خارجه سابق امریکا اوایل امسال در مصاحبه ای گفت ایرانی ها مصمم هستند برنامه هسته ای داشته باشند. توجه کنید من نگفتم سلاح هسته ای داشته باشند. انها به رغم تلاش های 6 یا 7 سال ما برای دور نگه داشتن انها از برنامه هسته ای مصمم هستند چنین برنامه ای داشته باشند. وی افزود هدفی واقع بینانه تر ان است که ایران را برای پذیرفتن نظارت بیشتر بر برنامه اش به منظور اعتماد سازی به اهداف صلح امیز این برنامه تحت فشار بگذاریم ". تایم در نهایت نتیجه گرفته است: "در صورتی که غرب نتواند رژیم تهران را به تسلیم شدنی که تا کنون محال بوده است وادارد نوعی مصالحه بر سر مسئله غنی سازی ممکن است تنها بازی دیپلماتیک امکان پذیر باشد و جمله کلینتون نشان داد که دولت ممکن است به این تشخیص رسیده باشد ".
این که امریکا بالاخره به این نتیجه برسد که قادر به متوقف کردن غنی سازی در ایران نیست و باید تداوم این برنامه در ایران تحت نظارت آژانس را بپذیرد، یک پیروزی راهبردی بسیار مهم برای تیم مذاکره کننده و دیپلماسی هسته ای ایران است. درست است که حقوق هسته ای ایران طبق معاهده ان پی تی تعیین شده و غیر قابل مذاکره است، اما اینکه امریکا هم پس از 7 سال تلاش بی نتیجه برای وادار کردن ایران به ترک غنی سازی، به این نتیجه رسیده باشد که باید فرمولی برای پذیرش آن پیدا کند و این موضع خود را صریحا اعلام هم بکند، یک نقطه عطف در تاریخ دیپلماسی هسته ای ایران محسوب می شود.
محمد صدری