تئوری‌های جدید آمریکا در خاورمیانه

قاسم غفورى
باراک اوباما در حالی دومین سال ریاست جمهوری خویش را سپری می کند که وی نیز مانند سایر روسای جمهور آمریکا، خاورمیانه را محور سیاستهای خود قرار داده است. هر چند که وی در ابتدا شعار تعامل با جهان اسلام و فعالیت برای حل مسائل خاورمیانه را سر می داد، اما سیاستهای وی نشانگر عدم تحقق این ادعاها می باشد. بررسی سیاستهای اوباما نشان می دهد که در سیاستهای خاورمیانه ای وی پس از شکست در انتخابات میان دوره ای کنگره، تغییراتی ایجاد شده به گونه ای که وی تلاش دارد با شیوه های جدیدی، منافع آمریکا را در این منطقه تأمین نماید. در این چارچوب، چند اصل مورد تأکید واشنگتن قرار گرفته است.
1) بر هم زدن توازن: تفرقه افکنی و ایجاد چالش در روابط کشورهای منطقه از جمله اصلی ترین طرح های آمریکا را تشکیل می دهد. با توجه به انزجار منطقه از آمریکا، سران این کشور، برآنند تا حضور نظامی خویش را کم رنگ تر کرده و با برخی تحرکات دیپلماتیک در کنار جنگ اطلاعاتی و تخریب روابط همسایگان، اهداف خویش را محقق سازند.
نمونه بارز این سیاست را در اسناد ادعایی ویکی لیکس می توان مشاهده کرد که بر اساس آن، تلاش شده تا روابط تمام کشورهای منطقه با یکدیگر تحت الشعاع قرار گیرند. ادعاهای مطرح شده علیه روابط ایران و اعراب به چالش کشاندن روابط ترکیه با سایر کشورها برای دوری آن از جبهه مقاومت، تخریب مناسبات عربستان با سایر کشورها از جمله با ایران و پاکستان، مطرح شدن ادعاهای واهی در مورد نقش کشورهای منطقه در جنگ عراق و افغانستان و... را می توان از جمله این اقدامات دانست.
آمریکا با ایجاد فضایی ملتهب و چند پاره تلاش دارد تا مانع همگرایی کشورهای منطقه شود. در این چارچوب، آمریکا نوعی سیاست باج گیری از کشورها را نیز در پیش گرفته است. آمریکا با ادعای جلوگیری از انتشار اسناد جدید علیه کشورها و نیز سرپوش گذاشتن بر نقش آنها در منطقه، خواستار امتیازات سیاسی و اقتصادی از آنها می شود. این روند در قبال کشورهایی مانند ترکیه، اعراب و پاکستان در ابعاد گسترده ای اجرا می شود. البته تأکید کشورهای منطقه بر حفظ اتحاد و عدم صحت ادعاهای آمریکا تا حدودی طرح آمریکا را به چالش کشانده است.
2) توجیه نظامی‌گری: از دیگر ابعاد طرح آمریکا را توجیه نظامی گری در برخی مناطق موردنظر تشکیل می دهد. آمریکا با برجسته سازی فضای امنیتی اروپا و آمریکا و نیز بیان نقش دوباره القاعده در این ناآرامی ها به دنبال توجیه نظامی گری در کشورهایی مانند افغانستان، پاکستان و گسترش آن به یمن می باشد. آمریکا همچنان با پروژه امنیت منطقه و نیز فروش تسلیحات به کشورهای عربی، طرح افزایش نظامی گری در ممالک عربی را پیگیری می نماید.
3) اسلام‌ستیزی پنهان: نکته بسیار مهم در سیاستهای آمریکا استمرار طرح اسلام ستیزی می باشد. آمریکا که تاکنون با معرفی مسلمانان به عنوان عامل ناامنی های جهان، این طرح را اجرا می کرد، حال به چالش کشاندن روابط کشورهای اسلامی را نیز بخشی از این طرح قرار داده است. بررسی مسائلی مانند انتشار اسناد ویکی لیکس نشان می دهد که واشنگتن همچنان سیاست اسلام ستیزی را پیگیری می کند، البته در کنار معرفی مسلمانان به عنوان عامل ناآرامی های جهان، تلاش دارد تا به نحوی اتحاد و یکپارچگی کشورهای اسلامی را نیز هدف قرار دهد. واشنگتن در نهایت بر آن است تا به هر نحوی موقعیت جهانی دولتها و ملتهای اسلامی را تخریب نماید. بی اعتمادسازی ملتهای اسلامی به یکدیگر و دولت های اسلامی با هم و بحران سازی امنیتی در ممالک اسلامی پروژه اصلی آمریکا است که در قالب جنگ نرم و جنگ اطلاعاتی اجرا می شود.
4 ) چتر حمایتی برای صهیونیستها: روند تحولات نشان می دهد که سران آمریکا در کنار ایجاد آزادی عمل برای توسعه طلبی و اشغالگری صهیونیستها به دنبال ایجاد چتر حمایتی و هسته ای برای آن می باشند.
در کنار کمکهای گسترده اقتصادی و نظامی واشنگتن، نوعی بازی منطقه ای برای تحقق این طرح را در پیش گرفته است. بحران سازی در کشورهای مخالف رژیم صهیونیستی نظیر لبنان و سوریه، به چالش کشاندن روابط کشورهای منطقه برای انحراف آنها از مسائل فلسطین، سوق دادن کشورهای عربی به سکوت در برابر مسئله فلسطین، ایجاد ناآرامی و فضای جنگ و رعب و وحشت در منطقه ... از جمله تحرکات آمریکا برای حمایت از رژیم صهیونیستی می باشد. نمود این طرح را در انتشار اسناد ویکی لیکس می توان مشاهده کرد که عملاً در چارچوب منافع و خواست صهیونیستها بوده است.
در جمع بندی کلی از سیاستهای خاورمیانه ای آمریکا می توان گفت که این کشور همچنان سیاست سلطه بر منطقه را پیگیری می کند در حالی که برای رسیدن به اهداف خویش طرح های جدیدی نظیر تفرقه افکنی و به چالش کشاندن روابط کشورهای منطقه را در دستور کار قرار داده است. سیاستی که برای به چالش کشاندن کل منطقه و توجیه حضور آمریکا برای مقابله با این چالشها طراحی شده است.