مشق شب

امروزه یکی از مسائل مهم جامعه و به تبع آن خانواده ها، امر تعلیم و تربیت کودکان و نوجوانان می باشد. در این راستا یکی از نهادهای مهم متولی این امر آموزش و پرورش است و در ارتباط با این نهاد مسئله تکلیف درسی از موضوعات مهم در تربیت فرزندانمان به شمار می رود.
تکلیف درسی فرصتی روزانه است که بر پرورش صحیح و آینده فرزندانمان اثرات مثبتی اعمال می کند. تحقیقات نشان می دهد دانش آموزانی که به طور مداوم تکالیف درسی خود را انجام می دهند، از آنها که از انجام تکالیف سر باز می زنند، موفق ترند. بچه ها از طریق تکلیف درسی مهارت هایی را می آموزند که برای آینده آنها تا بزرگسالانی مستقل، مسئول، دارای انگیزه و موفق باشند ضروری است. بنابراین تکلیف درسی پایه ای برای تربیت انسانی خودکارآمد برای زندگی بزرگسالی بوده و لازم است به آن توجه ویژه ای مبذول گردد. اکنون قبل از آغاز بحث ابتدا به چند سؤال زیر با دقت پاسخ دهید:
آیا چنین وضعیت هایی در منزل شما اتفاق می افتد؟
شما و فرزندتان هر شب بر سر اینکه او چطور و چه موقع تکلیفش را انجام دهد، درگیر می شوید.
فرزندتان به طور نامرتب و غیرکامل به تکالیف درسی خود می پردازد.
ساعت تمام کردن تکالیف درسی فرزندتان با خداست.
اگر به هر یک از وضعیت های بالا و یا موقعیت های مشابه آن پاسخ مثبت داده باشید، نکات زیر برای شما نوشته شده است، و با اجرای آنها می توانید به مقدار قابل توجهی از مشکلات خود را با فرزندتان درباره اجرای تکالیف مدرسه حل کنید.
1- تکلیف درسی باید در محیط مطالعه مناسب انجام شود. محیطی آشفته و پر از هیاهو یا در حالی که فرزندتان جلوی تلویزیون نشسته و شما با صدای بلند با تلفن صحبت می کنید برای مطالعه مناسب نیست. بچه ها به یک محل راحت، آرام و دارای نور کافی احتیاج دارند. به محض اینکه آنها عادت کنند تا هر روز در یک محیط مناسب کار کنند، نگرش آنها در مورد تکلیف درسی تغییر خواهد کرد و به مرور زمان کارایی و فراخنای توجهشان به طور ناگهانی افزایش خواهد یافت.
به فرزندتان بگویید که برای انجام تکلیفش باید دارای یک محل مشخص باشد. مهم نیست که این محل اتاق خودش باشد یا میز آشپزخانه، مهم این است که آرام باشد و هیچ کس حق ندارد مزاحم او شده یا حواسش را پرت کند، آن مکان مخصوص درس خواندن اوست.
مکان زیاد سرد یا گرم، دارای نور نامناسب، پرسروصدا، شلوغ و به هم ریخته، دارای تصاویر گوناگون و یک میز شلوغ و به هم ریخته که وسایل لازم جهت انجام تکلیف درسی در آن به راحتی در دسترس نیست مکان مناسبی تلقی نمی شود.
2- تکلیف درسی باید به موقع انجام شود. زمان انجام تکلیف درسی، یک زمان از پیش برنامه ریزی شده و اختصاصی است که در طول آن زمان، فرزندتان باید تکالیف خود را انجام دهد. شما می توانید از قبل با فرزندتان در مورد زمان انجام تکلیف درسی توافق کنید و به او دقیقاً بگویید که انتظار دارید در آن زمان فقط به تکالیف درسی خود رسیدگی کند و نه هیچ کار دیگری. بهتر است برای فرزندان کوچکتر طوری برنامه ریزی صورت گیرد که خودتان و یا فرد بزرگتر دیگری در زمان انجام تکلیف در خانه حضور داشته باشد. درمورد بچه های بزرگتر برنامه ریزی می تواند به صورت هفتگی نیز انجام گیرد.
بهتر است برنامه مطالعه با برنامه دلخواه تلویزیون، زمان خستگی، بلافاصله قبل یا بعد از غذا نباشد، این عوامل تمرکز فرزندتان را پایین می آورد.
3- بچه باید تکلیف درسی را خودش انجام دهد. شما با انجام تکلیف درسی او در حقیقت این باور را در او تأیید می کنید که او خودش نمی تواند کارش را انجام دهد. بهترین کار این است که فرزندتان را تشویق کنید تا خودش تکالیفش را انجام دهد. در این خصوص این شما هستید که باید صبور بوده، خودتان را کنترل کنید و در مقابل درخواست های فرزندتان کوتاه نیامده و حاضر به انجام مسئولیت های او نشوید. شما باید قاطع به او بگویید که این کار وظیفه اوست و شما در صورت لزوم تنها کمکش می کنید و در نهایت خود او باید تمام سعی خود را برای انجام تکالیفش بکند.
در این مواقع حتی اگر فرزندتان زیرکانه از شما درخواست کرد که مفاهیم کتابش را تماماً برای او توضیح دهید زیربار نروید. با این کار شما وابستگی او را به خودتان افزایش داده و به طور ضمنی به او می آموزید که در مدرسه به آموزش های معلم خود توجهی نکند. به جای این کار می توانید از فرایند جرئت بخشی استفاده کنید، به این منظور باید تکالیف بسیار مشکل را به گام های ساده ای که می دانید فرزندتان خواهد توانست با موفقیت از عهده آنها برآید تقسیم کنید و بعد از موفقیت او در یک مرحله او را تشویق کنید، بعد او را وادار کنید تا بقیه تکلیف را به تنهایی کامل کند. با طی این مراحل فرزندتان آرام آرام اعتماد به نفس پیدا کرده و تکالیفش را به تنهایی انجام خواهد داد.
4- از تحسین و تشویق هرگز غافل نشوید. کلید انگیزه دادن به فرزندتان آن است که او بداند شما به میزان زیادی به او و تلاشی که می کند اهمیت می دهید، تحسین می تواند حتی یک لبخند ساده، حاکی از رضایت شما از نحوه عملکرد فرزندتان در حین انجام تکلیف درسی باشد.
به منظور تشویق کردن فرزندانتان نیز طبق یک قرارداد منطقی که در آن شرایط دقیق تعلق گرفتن مشوق مشخص شده عمل کنید. به عنوان مثال به هر بار انجام تکلیف یک ستاره تعلق می گیرد و به ازای هر پنج ستاره یک مشوق. مشوق باید طبق رده سنی و علایق فرزندتان باشد و به تدریج کاهش یابد. در دادن مشوق ها نیز قاطع باشید، نه زیر قولتان بزنید و نه قبل از انجام تعهد مشوق را ارائه دهید. مشوق می تواند نیم ساعت دیرتر خوابیدن، رفتن به پارک و یا هر چیز دیگری باشد.
5- و در آخر اگر فرزندتان تکالیف درسی اش را انجام نمی دهد، با او ارتباطی قاطع برقرار کنید و با عمل از گفتارتان پشتیبانی کنید. در این مواقع به فرزندتان صریح، قاطع و روشن بگویید که انتظار دارید او تکالیف درسی اش را انجام دهد. با او مشاجره نکنید و کاملاً شفاف به او بگویید که در صورت انجام ندادن تکالیفش چه امتیازاتی را از دست خواهد داد و قاطعانه از این حرف خود پشتیبانی کنید. از تهدید توخالی که امکان اجرای آن وجود ندارد بپرهیزید. سرزنش و تحقیر نیز کاری را از پیش نمی برد. به جای این کارها، منطقی عواقب کارش را به او گوشزد کنید و بعد در به دوش کشیدن آن عواقب دخالت و دلسوزی نکنید.
در زمان اجرای همه موارد بالا به فرزندتان بگویید که قصد انجام چه کاری را دارید، و در زمان تعیین قوانین، نظرات آنها را نیز جویا شده و در نهایت به کمک خود آنها قانونی را وضع کنید و البته بعد از آن به هیچ عنوان از اجرای آن سرباز نزده و اجازه ندهید فرزندتان شما را تحت تأثیر قرار دهد. ضامن اجرای قوانین در منزل شما این است که فرزندتان خودش با شما در وضع آن همکاری کرده باشد و از طرف دیگر قوانین شفاف، دقیق، و قابل اجرا باشد. به این معنی که هر کس دقیقاً بداند در چه زمانی چه کاری را به چه شکلی باید انجام دهد.
منابع:
1- کانتر، لی و هانسرف لی. (1389). مشق بدون اشک. ترجمه مجید رئیس دانا. تهران: نشر رشد. چاپ چهارم.
2- دهنوی، حسین.(1384). نسیم مهر2. قم: نشر خادم الرضا(علیه السلام). چاپ سوم.
----------------------------------------------------------------------------------
مریم یامی