چارچوب‌های مشترک

فرامرز پارسا
مذاکرات ژنو 2 با محوریت جمهوری اسلامی ایران و گروه 1+5 در حالی در سوئیس برگزار شد که طرفین بر گفت وگو برای یافتن نقاط مشترک به توافق دست یافتند. هر چند که برخی کشورها نظیر آمریکا همچنان با مواضع دوگانه و متضاد به دنبال چالش سازی در روند مذاکره هستند، اما بررسی تحولات جهانی بیانگر نیاز غرب به ادامه این مذاکرات خارج از چارچوب تهدید و سیاست های نخ نما شده گذشته علیه ایران است. در این باب چند نکته قابل توجه است؛
نخست آنکه، کشورهای اروپایی در حالی با بحران شدید اقتصادی مواجه شده اند که جمهوری اسلامی ایران از یک سو از ظرفیت های بسیار اقتصادی به ویژه در حوزه انرژی برخوردار بوده که به اذعان بسیاری از ناظران اقتصادی می تواند گره گشای بحران اقتصادی غرب باشد. اقتصاددانان اروپایی اذعان دارند که مشارکت اروپا با آمریکا در اعمال تحریم های نخ نما شده و سوخته علیه ایران، فرصت های بسیاری از اروپا برای خروج از بحران اقتصادی سلب کرد. از سوی دیگر جمهوری اسلامی ایران همواره طرح های عملی مهمی برای مقابله با بحران اقتصادی جهان ارائه کرده است. با توجه به این حقایق بررسی ابعاد بحران اقتصادی جهان می تواند از نقاط مشترک میان ایران و گروه 1+5 باشد.
دوم آنکه سیاست های مداخله جویانه غرب در امور خاورمیانه از جمله در عراق، افغانستان، لبنان، فلسطین و... شرایط بحرانی را برای منطقه به همراه داشته است. غرب در حالی منطقه و خویش را گرفتار بحران های مذکور ساخته که جمهوری اسلامی ایران همواره بر تلاش جهت حل بحران های منطقه تأکید داشته و راه حل های عملی پیشنهاد کرده است. یکی از نقاط مشترک در روند مذاکرات می تواند برخوردار شدن غرب از ایده ها و طرح های ایران برای خروج منطقه از بن بست کنونی باشد. لازم به ذکر است که به اذعان محافل سیاسی و رسانه ای غربی، ایران نقشی مثبت و تأثیرگذار بر تحولات منطقه داشته که نمود آن را نقش آفرینی موثر ایران در اجلاس های برگزار شده برای کمک به حل مسائل عراق و افغانستان می توان مشاهده کرد.
سوم آنکه در زمینه هسته ای نیز جهان از جمله غرب با سه اصل اساسی خلع سلاح هسته ای، انهدام سلاح های شیمیایی و برخوردار شدن کشورها از انرژی صلح آمیز هسته ای مواجه است. هر چند که کشورهای غربی و دارندگان سلاح های هسته ای برای رسیدن به منافع خود از اجرای این اصول خودداری کرده اند، اما این امور به مطالبات افکار عمومی جهان مبدل شده است. جمهوری اسلامی ایران از جمله کشورهای پیشگام در عرصه تحقق این خواست جهانی بوده که بهره گیری 1+5 به عنوان کشورهای اصلی حاضر در صحنه تسلیحات هسته ای و شیمیایی از ظرفیت ها و طرح های آنها ضمن تحقق سه اصل خلع سلاح هسته ای و شیمیایی و استفاده از انرژی صلح آمیز هسته ای می تواند به ارتقای جایگاه جهانی این کشورها منجر شود.
چهارم اعضای گروه 1+5 همواره بر ایجاد دگرگونی در ساختار جهانی تأکید داشته اند اما به کرات در مسیر مغایر با این اصل حرکت کرده اند. در مقابل جمهوری اسلامی ایران همیشه طرح ها و ایده های عملی برای اصلاح ساختار جهانی ارائه کرده که نمود آن را در حضور فعال ایران در عرصه های جهانی می توان مشاهده کرد.
اکنون فرصتی برای 1+5 و سایر کشورها فراهم آمده تا از ظرفیت ها و طرح های عملی ایران برای ایجاد جهانی سراسر عدالت و آبادانی برخوردار شوند.
به هر تقدیر با بررسی اجمالی تحولات منطقه ای و بین المللی می توان گفت که زمینه های مشترک بسیاری برای گفت وگو میان جمهوری اسلامی ایران و گروه 1+5 وجود دارد که دستاوردهای بسیاری برای طرفین به همراه دارد، به ویژه اینکه، غرب اکنون با بحران اقتصادی و چالش های گسترده در خاورمیانه و جهان مواجه است که ظرفیت های جمهوری اسلامی ایران می تواند گره گشای این مسائل باشد. البته دوری 1+5 از تکرار مواضع نخ نما شده تحریم و تهدید و پذیرش حقوق هسته ای ملت ایران در کنار نقش منطقه ای و بین المللی جمهوری اسلامی می تواند زمینه ساز فضای اطمینان برای رسیدن به این نقاط مشترک باشد که پایبندی این گروه به توافقات ژنو 3 و برگزاری مثبت مذاکرات استانبول می تواند نشانه های این مهم باشد.