زورگیری، آفت اعتماد اجتماعی

بصیرت: آمارها نشان می‌دهد امروزه جرایم با هدف به دست آوردن منابع اقتصادی، افزایش یافته است که این امر شاخصی در خصوص افزایش فقر در جامعه است. با سنگین شدن بار معیشتی جامعه، فشار اقتصادی بر طبقات پایین‌تر جامعه افزایش یافته و میزان احتمال ارتکاب جرایم در طبقاتی که قادر به تحمل بار اقتصادی نبوده و یا اینکه آمادگی بیشتری برای ارتکاب جرم دارند، افزایش می‌یابد. نتایج بررسی های انجام شده حاکی از آن است که سرقت به عنف به عنوان یکی از انواع جرایم در مقایسه با گذشته رشد قابل ملاحظه ای بویژه در استان تهران و بعضی از مناطق محروم کشور داشته، به طوری که باعث نگرانی مردم و مسئولان امر شده تا جایی که پلیس علاوه بر اقدامات پلیسی برای مقابله با این مشکل و افزایش آگاهی افراد جامعه دست به اطلاع رسانی گسترده زده است. زورگیران هر روز با روشی تازه و ظاهری متفاوت به سراغ مردم می روند و اقدام به سرقت اموال با ارزش آنها از جمله پول، طلا و... می کنند. با این حال سرقت به عنف تحت پوشش مأمور و راننده مسافرکش از شایع ترین روشهای سارقان است.معمولاً جرم زورگیری بیشتر پس از غروب آفتاب و تا ساعات پایانی شب و در مکانهای خلوت انجام می شود، اما با این حال در طول روز و حتی در مکانهای پررفت و آمد این جرم رخ داده است.با توجه به عوارض اجتماعی این جرم به برسی ابعاد آن پرداخته ایم.غلامرضا استیفا آسیب شناس اجتماعی با بیان اینکه زورگیری عامل کاهش اعتماد اجتماعی است می گوید:"زورگیری موجب افزایش اضطراب و بی‌اعتمادی در جامعه می‌شود.زورگیری مفهومی است که مدتی است در فرهنگ ما وارد شده و براساس آن افرادی به زور و اجبار اموال مردم را می‌گیرند. قتل و ضرب و جرح از جمله پیامدهای زورگیری است، با توجه به اینکه زورگیر به سلاح سرد مجهز است، می‌تواند خسارت‌هایی را به قربانی خود وارد کند این درحالی است که زورگیران هیبت خاصی در جامعه ندارند و نمی‌توانند آنان را از قبل شناسایی کرد".وی در خصوص ریشه های این پدیده
می گوید:"منشاء اصلی پدیده زورگیری موضوعات اقتصادی و پایین بودن اخلاق اجتماعی است. در برخی از موارد نیز زورگیر به دلیل بیماری یا رفتار سادیستمی دست به زورگیری می‌زند به طوری که تنها هدف آن آزار و اذیت دیگران است.شرایط محیطی در وقوع جرم زورگیری نیز موثر است.زورگیران به دنبال فضاهایی هستند تا بتوانند اعمال مجرمانه خود را به راحتی انجام دهند به طوری که به شگردهای مختلف قربانیان خود را به مناطق خلوت کشانده و با یک نقشه از پیش تعیین شده دست به زورگیری می‌زنند.فضاهای شهری باید طوری طراحی شده باشد که از وضوح کاملی برخوردار باشد تا زمینه وقوع چنین جرایمی کاهش یابد به طور مثال تفرجگاه‌ها، پارک‌ها و جاهای خلوت باید از روشنایی کافی برخوردار بوده و پلیس هم نظارت کاملی بر این مناطق داشته باشد".
این آسیب شناس در رابطه با پیشگیری از این جرم می گوید:"مطالعه و بررسی بر روی متهمان زورگیری از جمله راهکارهایی موثر در پیشگیری از وقوع جرم است.پس از دستگیری متهمان زورگیری، باید بررسی‌های علمی بر روی آنان انجام شود تا وقوع چنین جرایمی مورد ریشه‌یابی قرار گیرد و در صورت
مشخص شدن علل اصلی وقوع این جرایم برنامه‌ریزی صحیحی برای از بین بردن این زمینه‌ها انجام شود.پلیس باید با بالا بردن توانایی‌های خود به گونه‌ای عمل کند که مجرمان احساس کنند، ماموران پلیس از هوشیاری و توانایی بسیار زیادی برخوردارند و اقدامات پلیسی باید بسیار جلوتر از اعمال مجرمان باشد تا مجرمان نتوانند به راحتی اقدامات خود را انجام دهند.بسیاری از متهمان پس از آزادی از زندان مجددا به جرم خود روی می‌آورند که این موضوع یک نوع دهن‌کجی به جامعه است و مراجع قضائی باید برخوردهای سختگیرانه‌تری نسبت به اینگونه جرایم داشته باشند". نیروی انتظامی باید در خصوص کاهش جرایم زورگیری تدابیری بیندیشد و با افزایش نیرو و افزایش دوربین‌ها در حوزه‌های کم تردد و حوزه‌هایی که گشت خیلی جواب نمی‌دهد، ضریب امنیت این مناطق را افزایش دهند.همچنین سیستم قضائی باید با افزایش شدت مجازات‌ها، هزینه ارتکاب زورگیری را افزایش دهد. اگر چه شهروندان در رابطه با استفاده از سلاح‌ها آموزشی ندیده‌اند اما زورگیران در این زمینه به لحاظ تجربی و تعاملات روزمره دارای مهارت‌هایی هستند؛ در نتیجه در زمان مواجهه با زورگیران بهتر است که شهروندان از تجملات فیزیکی خودداری کنند و بعد از آن پیگیری‌های لازم را انجام دهند زیرا هر گونه مقاومت ممکن است منجر به آسیب‌های جدی برای فرد ‌شود.امیر محمود حریرچی جامعه شناس در تحلیل این مسئله می گوید:"زیاده‌طلبی و زیاده خواهی از جمله مشکلات اساسی در جامعه است به طوری که برخی افراد که توانایی رسیدن به آمال و آرزوهای خود را ندارند تصمیم می‌گیرند از راه‌های خلاف همچون زورگیری از دسترنج دیگران به زیاده‌خواهی‌های خود برسند.وقوع جرایمی همچون زورگویی در جامعه احساس امنیت اجتماعی را از بین می‌برد و زمانی که احساس امنیت از بین رفت اعتماد در بین افراد جامعه کاهش می‌یابد. در جامعه‌ای که مردم نسبت به شهروندان دیگر احساس مسئولیت کمتری می‌کنند به طوری که از احوال همدیگر بی خبر هستند این گونه جرایم که با خشونت و تهدید همراه است، افزایش پیدا می‌کند.وی در خصوص پیشگیری و برخورد با این مسئله
می گوید:"آموزش شهروندان از جمله زنان برای مقابله با چنین جرایمی تاثیرگذار است.باید به مردم آموزش داده شود که در صورت مواجهه با چنین جرایمی چگونه فرد زورگیر را شناسایی کنند تا زمانی که حتی به عنوان یک شاهد از سوی پلیس دعوت شدند بتوانند فرد مورد نظر را گزارش کنند.آموزش این موضوع که چگونه می‌توان آدم‌های مشکوک را تشخیص داد هم از دیگر راهکارهایی است که می‌تواند در پیشگیری از وقوع چنین جرایمی در جامعه تاثیرگذار باشد.برخورد قانونی با زورگیران از دیگر راهکارهای موثر در پیشگیری از وقوع جرم است.جرایمی که ایجاد ناامنی اجتماعی می‌کنند مانند زورگویی باید از مجازات‌های بسیار شدیدی برخوردار باشند چون در چنین جرایمی اگر قربانی در مقابل زورگیر مقاومت نشان دهد ممکن است کشته شود. نظارت پلیس به محیط‌هایی مانند پارک‌ها، مناطق خلوت و ... به صورت نامحسوس باید وجود داشته باشد تا مجرمان در مناطق خلوت و پرت زمینه‌ ارتکاب جرم را نداشته باشند.قوانین را باید به شکلی تغییر دهیم که مردم بتوانند به راحتی این گونه جرایم را به مراجع ذیربط گزارش دهند و هیچ گونه ترسی از تهدید از سوی مجرمان نداشته باشند". دکتر حامد بخشی مدیر گروه پژوهشی علوم اجتماعی جهاددانشگاهی مشهد نیز در خصوص علل افزایش زورگیری در جامعه می گوید:"هدف از زورگیری به دست آوردن منابع اقتصادی است که این امر به شیوه‌های مختلف از جمله دزدی، کیف زنی، سرقت مسلحانه، کلاهبرداری و زورگیری می‌تواند صورت پذیرد. طبق نظریه کنش عقلانی، انسان‌ها برای انجام یک کنش خاص محاسبه سود و زیان می‌کنند و در سطح اجتماعی، فراوانی کنشی که نسبت سود به هزینه آن بیش از بقیه باشد، افزایش بیشتری پیدا می‌کند بنابراین می‌توان نتیجه گرفت نسبت فایده به هزینه زورگیری به نسبت سایر جرایم جایگزین بیشتر است.به نظر می‌رسد یکی از عوامل افزایش زورگیری یا به طور عام‌تر ارتکاب جرایم با هدف اقتصادی خشن، ارتقا و توسعه تکنولوژی‌های امنیتی در منازل، ‌محل کار، خودروها و.. است. این امر باعث شده تا نسبت فایده به هزینه در جرایم دزدی اقتصادی کاهش پیدا کند و مجرمان به سمت جرایم خشن از جمله زورگیری سوق پیدا کنند، به عبارتی با افزایش ضریب امنیتی در جامعه، افراد به سمت جرایم خشن می‌روند".وی در خصوص تحلیل هزینه و فایده در ارتکاب زورگیری می گوید:"مبتنی بر نظریه هزینه فایده، چهار عامل در ارتکاب افراد به یک جرم موثر است که عبارتند از میزان فایده، احتمال دستیابی به فایده، احتمال پرداخت هزینه و میزان هزینه، بنابراین برای کاهش میزان جرایم زورگیری بایستی احتمال پرداخت هزینه و میزان آن را افزایش و احتمال دستیابی به فایده و میزان آن را کاهش داد.به نظر می‌رسد در زورگیری، افراد نسبت به هزینه‌هایی که می‌پردازند، نزدیک و سریع به مقصود خود دست پیدا می‌کنند لذا این پدیده افزایش زیادی در جامعه دارد".
قاضی "حمید سلیمانی فرد" از شعبه ششم دادیاری دادسرای جنایی مرکز در باره عوامل مرتبط با زورگیری می گوید:" اصولاً سرقت مقرون به آزار در مناطق کم برخوردار بیشتر روی می دهد،میانگین سن افرادی که دست به این جرم می زنند 17 تا 25 سال است و بیشتر آنان نیز برای اینکه جرأت یابند، موادمخدر شیشه مصرف می کنند. مشکلات اقتصادی و بیکاری جوانان در رشد سرقتهای مقرون به آزار بسیار تأثیرگذار است".این مقام قضائی در خصوص مجازات زورگیران می گوید:" ماده 652 قانون مجازات اسلامی مجازاتهای لازم را در این ارتباط
پیش بینی کرده است، اما تا زمانی که مشکلات رفع نشود حتی تشدید مجازاتها بازدارندگی لازم و مؤثر را ندارد". رضوانفر یکی از قضات دادسرای جنایی تهران که به پرونده های زورگیری رسیدگی می کند، می گوید:" زورگیری در اصطلاح
جرم شناسی به نوعی عمل خلافکارانه گفته می شود که مجرم طی آن با استفاده از روشهای متفاوت، اما به زور و تهدید اموال با ارزش شخصی را به سرقت ببرد.ممکن است در این گونه سرقت که با سلاح سرد و گرم انجام می شود، فردی مورد ضرب و جرح قرار گیرد و حتی جانش به خطر بیفتد، از این رو قانونگذار با توجه به رعب و وحشتی که در شخص وارد می شود، سرقت به عنف را در ردیف سرقتهای مسلحانه قرار داده و برای مرتکبان آن مجازات سنگینی در نظر گرفته است".
باید به افراد جامعه و به گونه ای آموزش داده شود که حتی الامکان از همراه داشتن اشیای قیمتی خودداری کنند و در خصوص برخی اشیای ضروری نظیر گوشی همراه نیز امکانات ردیابی آنها تقویت شود تا دزدی آن بی فایده باشد. ارائه بسته های آموزشی و فرهنگی یکی از راه‌حل‌های کاهش این پدیده است.باید به افراد آموزش داده شود که نکات ایمنی را در این خصوص رعایت کنند، زمان پیاده شدن از ماشین به آینه‌ها نگاه کنند، سعی کنند در کوچه‌های خلوت تردد نکنند، از افراد مشکوک فاصله بگیرند، در خیابان‌های خلوت از پاسخگویی به افراد مشکوک خودداری کنند و این موارد در حقیقت ازجمله اخلاقیات کلانشهرها است.
مریم حسین آبادی