طوفان تونس پای صندلی مبارک

رضا اشرفى
فضای بسته ای را که حسنی مبارک طی سی سال گذشته در مصر طراحی کرده، این کشور را مستعد جنبش های مختلف سیاسی : اجتماعی کرده است. تحولات تونس نیز انگیزه های شورش و اعتراض را در این کشور افزایش داده است. البته چنین گرایش هایی خود را بیشتر در انتخابات نشان می دهد. شکاف ایجاد شده بین دو حوزه دولت و ملت مصر باعث شده تا گروه های مختلف سیاسی و قومی ابزار مناسبی برای آغاز اعتراضات داشته باشند. اگر چه فضای امنیتی موجود در مصر کمتر چنین اجازه ای را به مخالفان و مردم معترض می دهد اما گسترش نارضایتی های عمومی سبب شده تا ترس از فضای امنیتی ایجاد شده، کمتر شود. مردم و مخالفان مصری به دلایل مختلف از جمله انحصار قدرت، با رویکردهای سیاسی انتخاب شده از سوی دولت مخالف هستند. این مسئله نارضایتی های اجتماعی، اقتصادی، سیاسی و مذهبی - قومی را به بار آورده است. در حال حاضر مناسبات اجتماعی و معادلات اقتصادی مصر به گونه ای به هم ریخته است که می تواند در صورت بندی سیاسی این کشور تأثیر بگذارد. انفجار اخیر در مقابل کلیسای استان اسکندریه و تحولات پس از آن تنها نیم ساعت پس از آغاز سال میلادی جدید این مسئله را به خوبی نشان داد. از سویی دیگر مصر در عرصه منطقه ای به مهره امنیتی رژیم صهیونیستی در برابر مقاومت فلسطین تبدیل شده است که نمونه آشکار آن را می توان در جنگ غزه مشاهده کرد این مسئله همواره اعتراض و انتقاد شهروندان مصری را به همراه داشته است. این روند نتیجه سیاستگذاری های اشتباه سی ساله مبارک است که هنوز میلی به رها کردن صندلی ریاست جمهوری ندارد.
البته با توجه به فروپاشی اجتماعی تونس که در حال گام گذاشتن به سمت انقلاب سیاسی است، پروژه تجزیه الجزایر که در حال انجام است، موج اعتراضات دنیای عرب بخصوص در الجزایر، اردن و ... به نظر می آید پایه های صندلی قدرت مبارک در آستانه انتخابات ریاست جمهوری سال جاری میلادی، لرزان شده است. محمد البرادعی به عنوان یکی از مخالفان سرسخت مبارک تأکید کرده است که موج تونس به مصر هم خواهد رسید. جمعیت معترض تونس نیز پس از فرار زین العابدین بن علی به عربستان سعودی شعار «مردم مصر بعد از تونس نوبت شما است» را انتخاب کرده اند.
افراد، احزاب و گروه های معترض حاضر در مصر در این دوره تاریخی تصمیم گرفته اند که نسبت به دوره های پیشین فعال تر عمل کنند تا مگر راهی برای تغییر رویکردهای خرد و کلان کشور پیدا شود. بنابراین با حضور البرادعی در این رقابت سیاسی، گروه های دیگر نیز با امید بیشتری به میدان خواهند آمد. به این خاطر که اگر البرادعی به سمت و سویی پیش برود که جنبش خیابانی به راه بیندازد، دولت به سختی می تواند آن را سرکوب کند. چون وی چهره ای بین المللی است که به دلیل فعالیت های 12 ساله اش در آژانس بین المللی انرژی اتمی، جایزه صلح نوبل را به خود اختصاص داده و دارای وجاهت پذیرفته شده ای در عرصه های ملی، منطقه ای و بین المللی است. از سویی دیگر تحولات تونس که کاملاً ریشه در انفجار اجتماعی دارد، وحشت دیگر دیکتاتورهای منطقه را برای دست بردن به اسلحه زیاد کرده است. زیرا ترس از این دارند که گلوله جواب ندهد. با این وجود برای مبارک، مقابله و سرکوب چهره هایی مثل ایمن نور که از اندیشه های لیبرالیستی برخوردار است بسیار آسان تر از سرکوب جریانی است که البرادعی می تواند به راه بیندازد. بنابراین اگر دولت مصر مجبور شود دست به چنین کاری بزند همین چند بند مشروعیت پوسیده ای را که تا کنون حفظ کرده، پاره خواهد کرد. در چنین شرایطی اتحاد مخالفان نسخه دولت مبارک را خواهد پیچید و اعتراض های مصر حتی از تونس هم قوی تر خواهند بود. زیرا در تونس نه ایدئولوژی مشخصی برای انقلاب وجود دارد و نه رهبری قدرتمندی. این در حالی است که مصر این هر دو را به عنوان زیربناهای یک انقلاب سیاسی به همراه دارد.
گروه های مختلفی در مصر مشغول به فعالیت هستند که می توانند به کمپین اعتراض علیه دولت بپیوندند. اخوان المسلمین اسلام گرا، با رهبری محمد مهدی عاکف، احزاب لیبرال الوفد، السید البدوی و الغد با رهبری ایمن نور، حزب جبهه دموتراتیت، جنبش تفایه و در رأس آنها «انجمن ملی برای تغییر» به رهبری البرادعی از جمله آنها هستند که با حزب حاکم در حال مبارزه هستند. احزاب و گروه های مصر به همین چند مورد بسنده نمی شود. در حال حاضر در این کشور 23 حزب فعال هستند که هشت حزب با گرایش های سوسیالیستی و عموماً وفادار به جمال عبدالناصر، 12 حزب با گرایش های لیبرال و سه حزب با گرایشات راست فعالیت می کنند. علاوه بر آن سه حزب در انتظار مجوز و شش گروه سیاسی دیگر نیز فعال هستند که عملاً با رویکردهای سیاسی حزب حاکم مخالف هستند.
اگر چه پس از تحولات تونس خبرهایی از باز شدن فضای انتخاباتی مصر آمد. اما حزب حاکم سعی می کند تا حد ممکن قدرت خود را حفظ کند. مبارک برای این کار پیشتر اعضای پارلمان را چینش کرده است. بنابراین تنها نیاز به چراغ سبز آمریکا و تل آویو دارد. اگر دولت مبارک بتواند از انتخابات 2011 به سلامت عبور کند امکان خوابیدن تب اعتراض در دنیای عرب وجود دارد. در غیر این صورت ممکن است ترکش انفجار تونس به دیگر کشورهای عرب منطقه برسد.