بازشناسی جایگاه بسیج در کشور (بخش چهارم)

2) نگرش سیستمی
نگرش سیستمی نوعی کل نگری جامع و کلان نگری بر اساس شناخت کلیت پدیده ها به صورت ارگانیکی و نه به صورت مکانیکی می باشد. تفکر سیستمی به دنبال شناخت اجزای موجود در عالم خلقت و تعامل با آنها است و می تواند وحدت معرفت را به ارمغان آورد. نظریه پردازان سیستمی تأکید می کنند که هم اهداف و هم استراتژی، از خصیصه های سیستم های اجتماعی اند. به همین جهت و با توجه به اینکه این رویکرد بازشناسی جایگاه بسیج را در ابعاد مختلف فراهم می کند می توان به بسیج و بسیجی به عنوان یک مقوله اجتماعی نگریست که عمیقاً در جایگاههای اجتماعی در هم تنیده میهن اسلامی ما، ریشه دارند. بر این اساس، موضوعی که بیش از هر چیزی در خصوص بسیج نیاز به تبیین و نظریه پردازی دارد این است که اصولاً فلسفه وجودی بسیج چیست؟ برای دستیابی به تعریف مشخص، ضرورت مطالعه ادبیات بسیج مطرح است. امام خمینی(ره)، اساس وجودی بسیج مستضعفین را در پشتیبانی از انقلاب اسلامی می دانند. ایشان بسیج را زاییده وجود انقلاب اسلامی و عاملی در حفظ و بقای آن تلقی کرده اند: «بسیج مستضعفان که به حق پشتوانه انقلاب اسلامی است و به کوشش ارزنده خود ادامه داده و بحمدالله تعالی با همت جوانان برومند و داوطلبان گروه میلیونی، رزمنده تربیت [کرده] و امید آن است که با شرکت فعال قشرهای معظم ملت و شور و شعفی که در جوانان عزیز از برکت اسلام مشاهده می شود، ارتش بیست میلیونی که نگهبان جمهوری اسلامی و کشور عزیز از شر جهانخواران متجاوز است، تحقق یابد.» (عوامل موثر در بسیج مردمی، بی تا )
در عرصه های اجتماعی نیز مشخصه های بسیج و بسیجی از دیدگاه رهبر معظم انقلاب اسلامی و فرماندهی کل قوا به صورت زیر رخ می نمایاند: «بسیج متن ملتی است که در مراکز نظامی و اجتماعی و دینی و آموزشی حضور دارد.» در ضمن باید یادآور شد که بسیج، حرفه و شغلی که مستقیماً به بدنه سیاسی- اداری نظام وابسته باشد نیست، بلکه مجموعه وظایف و مسئولیتهای فردی و جمعی است که تابعی از اهداف و ارزشهای نظام است.
حال با همین تعریف یا هر تعریف مشابه دیگر، نقش و پایگاه اجتماعی بسیج را با سایر گروهها و اقشار جامعه مقایسه می کنیم تا دریابیم که چرا نقش و پایگاه بسیج از سایر پایگاه ها پر اهمیت تر است.
2- بسیج و گروههای اجتماعی: از همسازی کنشهای متقابل پیوسته و گسسته، گروههای اجتماعی ایجاد می شود. یک گروه اجتماعی دست کم دارای یک ساخت و سازمان اصلی شامل قواعد و مناسک و یک مبنای روانی در شعور اعضای خود می باشد. با این تعریف، طبیعی است که جایگاه بسیج را باید در گروههای ارادی بزرگ اجتماعی جست وجو کرد.
به لحاظ اینکه بسیج مقوله ای بین رشته ای است، جامعه شناسی بسیج می تواند در نهایت به «بسیج شناسی اجتماعی» که فراتر از جامعه شناسی است، بینجامد؛ زیرا به لحاظ مشارکت اقشار متعدد در موقعیتهای متفاوت زمانی، جغرافیایی، محیطی، فرهنگی و اجتماعی در نظر گرفته خواهد شد.