محک روس‌ها

سیامک باقری
نماینده ایران در آژانس بین المللی انرژی اتمی پس از مذاکرات استانبول، خواستار همکاری مستقیم با روسیه در زمینه تبادل سوخت هسته ای شد و اظهار داشت که حضور آمریکایی ها و حتی فرانسوی ها در این طرح ضرورتی ندارد. این پیشنهاد با توجه به اینکه روس ها در بیشتر مواقع جانب گروه غربی 1+5 در قبال برنامه هسته ای ایران را گرفته اند، چه معنایی می تواند داشته باشد؟
1.ایران تاکنون در خصوص تبادل سوخت چند ابتکار را طراحی کرده است. در ابتدا، جمهوری اسلامی طی نامه رسمی برای محمد البرادعی مدیر وقت آژانس بین المللی انرژی اتمی، خواهان تأمین سوخت رآکتور تهران از طریق صادر کنندگان خارجی شد. اما آژانس که می بایستی طبق روال معمول و سریعاً زمینه تبادل سوخت را فراهم می آورد، مسیر متفاوتی را دنبال نمود، لذا موضوع تبادل سوخت در اکتبر سال 2009 وارد چرخه مذاکرات ایران با ایالات متحده ، فرانسه و روسیه شد و در این جریان، مذاکره کنندگان، موضوع را مشروط به شروط غیرمعقولی کردند که در نهایت با واکنش و نفی ایران روبه رو گردید. اما ایران پس از مدتی برای خروج از این بن بست، میانجگیری ترکیه و استانبول را قبول و نتیجه مذاکرات با این دو کشور منجر به بیانیه تهران گردید. لذا براساس این بیانیه، ایران در راستای یک سازش بزرگ حاضر شد 1200 کیلوگرم اورانیوم با غنای پایین ساخت ایران را به ترکیه بفرستد. اما متأسفانه گروه غربی این فرآیند و نتایج آن را بر نتابید و مجدداً بر شروط قبلی خود تأکید ورزیدند. در چنین شرایطی، ایران به جهت نیاز مبرم به سوخت رآکتور تهران، غنی سازی 20 درصدی را آغاز کرد و تا کنون نیز حدود 40 کیلوگرم اورانیوم 20 درصدی تولید شد. ایران در این زمان که موقعیت و توانایی غنی سازی بیست درصدی اش برای طرف های مذاکره کننده تبادل سوخت آشکار شده است، پیشنهاد همکاری مستقیم با روسیه را در این زمینه داده است.
2.برای ایران به ویژه پس از مذاکرات ژنو و استانبول مشخص شد که نگاه گروه غربی به موضوع حل مسئله هسته ای از یک سو و موضوع تبادل سوخت از سوی دیگر یک استراتژی بیشتر ندارد و آن همان توقف کامل در همه زمینه فعالیت هسته ای است. چنانچه «سوزان رایس» نماینده آمریکا در سازمان ملل پس از مذاکرات استانبول تصریح کرد: «تا زمانی که حتی یک سانتریفیوژ در ایران کار می کند این کار نقص قوانین بین المللی و قطعنامه های شورای امنیت است و باید جلوی این کار گرفته شود و این کل هدف ماست.» به همین جهت ایران به صراحت اعلام کرد که موضع قبلی اش در خصوص تبادل سوخت تغییر کرده و هیچ گونه اعتمادی به آمریکا و فرانسه برای تبادل سوخت ندارد و تنها حاضر است به طور مستقیم با روسیه وارد مذاکره گردد.
3.پیشنهاد ایران به روسیه دارای زمینه های قبلی نیز می باشد. ایران پیش از این پیشنهاد همکاری برای غنی سازی مشترک به روس ها را داده بود. اگرچه پاسخ آن اعلام نشد، اما به معنای جواب منفی به این پیشنهاد نیز نبوده است. علاوه بر این، روس ها آمادگی خود را برای انتقال رادیو دارو های لازم به ایران اعلام کرده و عملاً نیز پایبندی خود را نشان دادند.
4.این پیشنهاد ایران به روس ها، دارای آثار و نتایجی در سطح افکار عمومی روسیه و جهان نیز خواهد بود و این معنا را می رساند که مشکل اساسی در بن بست مذاکرات، تبادل سوخت از ناحیه گروه غربی است. در افکار عمومی روسیه نیز این پیام را به دنبال خواهد داشت که ایران در تبادل سوخت سخت گیری نداشته و آمادگی همکاری بدون شرط را دارد.