بازشناسی جایگاه بسیج در کشور (بخش پنجم)

1- بسیج و قشربندی اجتماعی: پایگاههای اجتماعی اعضای جامعه سبب می شود که عضوهای جامعه در قشرهایی گرد آیند و به اصطلاح قشربندی اجتماعی صورت گیرد. عناصر متعلق به یک قشر اجتماعی خاص دارای برخی وجوه مشترک از جمله نصیب های زندگی، سبک های زندگی، احساس اشتراکات گروهی و شأن یکسان می باشند.
بنابراین، بسیج را می توان به عنوان یک قشر اجتماعی در نظر گرفت و بسیجیان را در این رابطه، مورد ارزیابی قرار داد و احتمالاً بخشی از ابهام های موجود را در خصوص جایگاه اجتماعی و قابلیت های بسیجیان و نیز نقش آتی آنها در اداره نظام، روشن کرد.
2- بسیج و سازمان بندی اجتماعی: شبکه ای از فرایندهای پیچیده اجتماعی که به هدف یا هدف های معینی ناظر است و کل یگانه ای به شمار می آید، نهاد اجتماعی نام دارد. نهاد به مفهوم الگوی پایدار رفتار است و چندین نقش را در خود جای می دهد.
نهضت ها پس از به دست گرفتن قدرت، به تدریج به نهادهای اجتماعی تبدیل می شوند. تغییرات در اعمال و تجارب اجتماعی، نهادهای اجتماعی موجود را دگرگون می کند و صورت های جدیدی از آنها را به وجود می آورد. به این ترتیب جریان نهاد سازی که برخی از هنجارهای اجتماعی را به شخص تحمیل و او را جامعه پذیر می کند، در تحقق تسلط اجتماعی سخت، موثر است. وقوع این تحولات کاملاً اجتناب ناپذیر است. نکته حایز اهمیت برای نظام ما، نحوه طی شدن این فرایند است؛ به گونه ای که روحیه و التزام عملی به آرمانهای انقلاب محفوظ مانده و از طرفی نهادهای شکل یافته با ارزشهای جدید همگونی داشته و بتواند ضامن حفظ و استمرار و تبلور این ارزش ها باشد. بسیج با داشتن روحیه ایثار و شهادت طلبی، زمینه ساز تربیت عناصر مومن، عاشق و فداکار بوده، در تقویت باورهای دینی و گسترش ارزشهای اسلامی در جامعه و نسل جوان می تواند به ایفای نقش موثری بپردازد و سبب ایجاد یک رفتار سیاسی نهادینه گردد.
3- بسیج و تغییرات اجتماعی: اگر تغییر اجتماعی را به مثابه تغییری که در ساخت اجتماعی یا در نهادهای خاص اجتماعی یا در روابط بین نهادها حادث می شود تعریف کنیم، تغییرات یک میلیون ساله جوامع انسانی در قبال تغییرات عظیم جهانی که مورد نظر نظام مقدس ماست، ناچیز است. از این رو، افراد جامعه ما برای نیل به خواست های بزرگ خود باید در راه تغییر اجتماع، تن به کوشش هایی ایثارگرانه دهند. اگر همه مردم زمام تکامل اجتماعی را به دست نگیرند، نه تنها جامعه با سرعت دلخواه انسان تکامل نخواهد یافت، بلکه ایستادگی لجوجانه دنیاطلبان و سودجویان در برابر این تحولات، تضادهای گوناگونی به وجود خواهد آورد و جامعه را به کام مصیبت های بزرگی چون بحران اقتصادی، تنگدستی، استحاله، تضعیف و در نهایت اضمحلال خواهد افکند.
با نگرش فوق، بسیج به معنای حضور سازمان یافته و مقتدرانه مردم، به عنوان بخش موثری از نیروهای اجتماعی می تواند در جامعه موثر افتد و با کوشش آگاهانه خود بر سرعت تحولات آن بیفزاید. تجربه کشورهایی چون ژاپن و آلمان نشان می دهد توسعه و رشد اقتصادی در بستر باورهای مردمی و حضور فعال آنها در عرصه های مختلف شکل گرفته است.