حسین عبداللهیفر
«آمریکا حاضر است در هر جا با ایران مذاکره کند» این تیتری بود که روزنامه رسالت در نخستین روز هفته گذشته به نقل از معاون وزیر خارجه آمریکا درج کرد و یک روز بعد در سرمقاله خود با عنوان «گروه استراتژیک» به شروط این مذاکره از جانب جمهوری اسلامی اشاره کرد و نوشت:
«اما امروز آمریکا به این نتیجه رسیده که تنها راه باقی مانده که احتمالاً درست نیز هست مذاکره، گفتگوی مستقیم و به رسمیت شناختن جایگاه منطقهای و فرامنطقهای جمهوری اسلامی است ولی در این بین تکلیف 28 سال اشتباه، اجحاف، قلدری و خون هزاران جوانی که به ناحق به زمین ریخت چه میشود؟»
این روزنامه در خصوص انگیزه آمریکا از قول یک کارشناس صهیونیست مینویسد: «از زمان تهاجم آمریکا به عراق، محمود احمدینژاد رئیس جمهوری ایران رفتار یک هژمون منطقهای را به خود گرفته است و به صورتی حرف میزند و عمل میکند که گویی رهبر جدید جهان سوم میباشد.»
با این نگاه روزنامه رسالت که آمریکا راهی جز پذیرش ایران جدید را ندارد یک روز بعد (دوشنبه 24/2) این موضوع را به تیتر اول خود کشاند و از قول سخنگوی وزارت امور خارجه کشورمان نوشت: «ایران و آمریکا درباره عراق مذاکره میکنند.»
همزمان با رسالت این خبر تیتر اول غالب روزنامهها گردید و مواضع مختلفی در قبال آن اتخاذ گردید. برخی کاملاً خوشبینانه و بعضی دیگر تردیدهای خود نسبت به نتایج این مذاکره را منعکس کردند.
روزنامه جوان که «موافقت ایران با درخواست رسمی آمریکا برای مذاکره» را تیتر نخست خود ساخته بود در سرمقالهاش به ابهامات پیرامون نتیجه مذاکره ایران و آمریکا اشاره کرد و نوشت: «در روابط بینالملل استفاده دفع تهدیدها و تبدیل آن به فرصتها یک ضرورت اجتنابناپذیر است. در خصوص موضوع مذاکره یک خط امتدادی بین صفر تا 100 وجود دارد و باید دید در مذاکره چه سطحی حضور پیدا میکنند. آیا با مذاکره حتی در سطح نازل به پیشرفت و موفقیتی به رغم لجاجت و خیانت دولت ایالات متحده خواهیم رسید؟»
این روزنامه یک روز بعد نیز تأکید کرده که در این مذاکره نباید تنها منافع آمریکا مورد توجه قرار گیرد و به منافعی که طرف ایرانی باید دنبال نماید اشاره کرد.
روزنامه همشهری در پاسخ به ابهامات فوق طی یادداشتی به قلم دکتر حشمتالله فلاحت پیشه تحت عنوان «مذاکره با مکانیسم ژنو» منافع ایران را امنیت عراق و کمک به خروج نظامیان آمریکایی از این کشور یاد کرد و در پایان نوشت:
«ناگفته نماند که این مذاکره میتواند باب مذاکره آتی را برای دو کشور بگشاید اما با پیش شرطهایی ایران قائل است که آزادی دیپلماتهای ایرانی و تعدیل و تأخیر در بحران هستهای که توسط آمریکا برای ایران شکل گرفته از جمله آنهاست.»
روزنامه ایران ارگان دولت بدون اختصاص تیتر اول خود موضع رسمیتری اتخاذ کرد و با اشاره به پویایی سیاست خارجی کشورمان نوشت: «اکنون نیز بالاخره بعد از مدتها زمینهچینی، آمریکاییها مجبور شدند تا ایران را به عنوان یک بازیگر مؤثر به رسمیت بشناسند و درباره مسائل عراق با ایران وارد مذاکره شوند.»
تهران امروز که «گفتگو کلید میخورد» را تیتر اول کرد. از این مذاکرات نوعی بازی یاد کرده و در سر مقالهای با همین عنوان مینویسد: «گفتوگوی ایران با آمریکا اگر فقط در مورد عراق باشد، نتیجه از دو حال خارج نیست؛ یا بعد از آن اوضاع عراق بهبود مییابد و یا اینکه بدتر میشود. به راحتی میشود حدس زد که اگر اوضاع عراق بهتر شود، آمریکا ناامنی گذشته عراق را به حساب ایران مینویسد و اگر بدتر شود بلافاصله آن را محصول به نتیجه نرسیدن با ایران در مذاکرات معرفی میکند. یعنی آمریکا در هر صورت به هدف خود خواهد رسید.»
علاوه بر موضع پذیرش مشروط مذاکرات، برخی دیگر از روزنامهها بشکل جدیتری به مخالفت با آن پرداخت.
روزنامه جمهوری اسلامی جمله «مذاکره با آمریکا ناشیگری سیاسی است» را تیتر گفتگوی خود با سه تن از نمایندگان مجلس قرار داده و اظهارات طلایی نیک حجتالاسلام سبحانینیا و حسین مظفر را در مخالفت با مذاکره با آمریکا درج کرده است. کیهان شدیدترین موضع مخالف را اتخاذ کرده و به نقل مدیر مسئول این روزنامه مینویسد: «مذاکره با آمریکا دست دادن با شیطان و رقصیدن با گرکهاست»
کیهان همچنین سرمقاله خود را به این موضوع اختصاص داد و تحت عنوان «لطفاً سیبل نشوید!» به تشریح دلایل مخالفت خود پرداخت و نوشت: «آمریکا در همان قدم اول کوشید ایران را در جایگاه حامی تروریستها در عراق بنشاند و چنین القا کند که مذاکره در جهت واداشتن ایران به دست کشیدن از حمایت تروریسم صورت میگیرد و این در حالی بود که آمریکا به تصریح اغلب صاحبنظران در دنیا میکوشد با استفاده از نفوذ بیرقیب ایران در عراق، خود را از مهلکه نجات دهد.»
روزنامههای مدعی اصلاحطلبی هم موضع واحدی اتخاذ نکردند. مردم سالاری با تیتر «گفتگوی قریبالوقوع در بغداد» به استقبال مذاکرات رفت و اعتماد با اشتیاق بیشتری در تیتر اول خود نوشت: «تهران و واشنگتن برای گفتگوی علنی و رسمی موافقت کردند، ایران و آمریکا پشت میز مذاکره» اعتماد ملی که «مذاکره ایران و آمریکا در بغداد» را تیتر اول کرده بود این «اقدام را درست هر چند دیر» در سرمقالهاش تحت همین عنوان ارزیابی کرد. این روزنامه در عین حال نوشت: «در بعد دیگر معلوم است که تا روشن نشدن زاویه مناسبات ایران و آمریکا نمیتوان امیدی به حل مسالمتآمیز فرجام پرونده هستهای ایران داشت. مهمترین کلید این قفل هستهای در جیب آمریکاییها قرار دارد.» همبستگی هم در سرمقالهای به قلم عطاءالله مهاجرانی افسوس خود از عدم انجام مذاکرات در گذشته را نشان داده و کشورهایی مثل اسرائیل را مخالف مذاکرات ایران و آمریکا معرفی میکند.
هممیهن هم به تازگی از سوی کارگزاران سازندگی به عرصه مطبوعاتی پیوسته است «مذاکره ایران و آمریکا در بغداد» را به گونهای بیش از حد متعارف روزنامههای رایج کشور برجسته کرده و در یادداشت روز خود با عنوان «راه نرفته» نوشت: «ایران و آمریکا سرانجام بر سر یک موضوع به توافق رسیدند؛ مذاکره.»
این روزنامه در عین حال یادداشت خود را با این جمله به پایان برد که «تجربه ناموفق افغانستان و کمک بیدریغ ایران به آمریکا برای سرنگونی طالبان این درس را باید، به دیپلماسی جمهوری اسلامی بدهد که اگر امتیازی میخواهد باید قبل از حل موضوع عراق آن را بگیرد و تعلیق به محال نکند.»
علاوه بر شرطی که این روزنامه دوم خردادی گذاشته آفتاب یزد در رویهای بر خلاف هم قطارانش به مخالفت با مذاکره پرداخته است. این روزنامه در حالی «مذاکره ایران و آمریکا در بغداد را تیتر اول خود قرار داده که در سرمقاله خود تحت عنوان «باز هم احساس غرور نکردم» از قول وزیر خارجه آمریکا نوشت: به رغم سعی واشنگتن جهت حل دیپلماتیک پرونده هستهای ایران، گزینه نظامی همچنان وجود دارد.»